Akiva Orr

"Ezerk ez du gatazkak baino gehiago hezten"

  • Ahozko kontalarien istorioak entzutea bezalakoa da Akiva Orr (Berlin, 1931) idazlearekin hitz egitea. Hizlari kartsua eta karismatikoa, Palestinako gatazkaren hasierako garaiak gustatzen zaizkio gogora ekartzea, “gaztetako kontuak”. Ekintzaile antisionista garrantzitsua da Israelen, errealista bezain zorrotza. Munduaren gaineko ikuspegi kritikoak, ordea, ez du bere “baikortasun kronikoa” zapuztu.

Ane Irazabal @AneIrazabal
2011eko abenduak 18
Argazkian, atzealdean, bere eskultura bat ikus daiteke.

Alemaniatik Palestinarako bidea egin zuen zure familiak 1930eko hamarkadan. Mugimendu sionistaren kide al ziren?

Ez. Naziek indarra hartu zutenean, Alemaniatik alde egitea erabaki zuten, beste judu askok bezala. Amerikako Estatu Batuetara joatea zen beraien hasierako ideia, baina lehenago, Jerusalemen bizi zen osaba bisitatu behar genuela erabaki zuen amak. Hona etorri bezain pronto, Tel Aviv-eko hondartzaz maitemindu zela esan zion aitari, eta geratzea erabaki zuten. Gerora, biziki damutu zirela aitortu zidaten, iritsi zirenean ez baitzekiten beste nazio bat bizi zenik bertan. Gure ama artista arrakastatsua zen Alemanian, baina Israelen ez zuen gehiago lan egin, inork ez baitzuen interesik artean edota sormenean. Israel eraikitzeko misioak itsuturik zituen etorkin gehienak.

Noiz hasi zinen Palestinako gatazkan interesa hartzen?

Gaztetan nahiko apolitikoa nintzen. Beste ume gehienak bezala, ezkutuko taldeetan jarduten nuen, britainiarren aurkako panfletoak banatzen. Baina inoiz ez nuen palestinarrengan pentsatu. 1951n, marinela nintzela, greban egon ginen hilabete pasatxo, eta poliziak grebalarien kontra nola erantzun zuen ikustean, politika hurbilagotik jarraitzea erabaki nuen. Alderdi komunistan sartu nintzen, eta garai hartan ezagutu nituen bertako kide ziren zenbait palestinar. Jabetu nintzen gobernuaren trikimailuez, palestinarrak Israelgo ekonomiatik eta gizartetik kanporatzeko. Sionismoaren izaera bortitzaren kontra borrokatzea erabaki nuen orduan.

Sionismoa, ideologia ahula dela esan ohi duzu, zergatik?

Identitate artifiziala delako. Sionismo politikoa, lehenago existitzen zen sionismo emozionala ordezkatzeko sortu zen, eta estatu juduaren eraikuntza izan zen horren muina. Garai hartan, desintegrazio prozesua hasi zuen judaismoak, izan ere, XIX. mendearen amaieran, Europako juduen %20 bakarrik zen erlijiosoa. Gainontzeko %80 asimilatu nahian zebilen. Sionismoa da judu ez erlijiosoek sortu zuten mugimendu nazionalista, erlijioa alde batera utzita judutar identitatea mantentzeko. Sionistek ez dute inoiz onartuko, baina ideia nagusia zen estatua Jainkoarengatik ordezkatzea, hau da, estatuarekiko leialtasunak hartu zuen Jainkoarenganako fideltasunaren tokia. Zerk egiten du, bada, estatu bat judu, estatua bera sekularra bada? Galdera hori definitu nahian aritu dira orduz geroztik. Horregatik daude Israelgo sionistak beti beldurrez, arabiarrek gehiengo demografikoa izan ez dezaten. Ortodoxoak, adibidez, ez dira horretaz beldur, beraiek argi baitute zer den judua izatea, hau da, judaismoak ezartzen dituen 613 arauen arabera bizitzea. Netanyahu itsuturik dago palestinarrek aitor dezaten Israel estatu judua dela. Besteen aitorpena bilatzen duena, bere ahultasuna agerian uzten ari da.

Eta zer irizten diozu nortasun palestinarrari?

Oso definitua dagoela esango nuke. 1.000 urte baino gehiago daramate hemen bizitzen, eta lurrarekiko harreman estuan oinarritzen da beraien nortasuna. Palestinarrentzat ehorzketa hitzak “lurrarekin ezkondu” esan nahi du. Arras duina eta polita iruditzen zait hori. Sionistentzat, berriz, produkziorako erreminta besterik ez da lurra.

Matzpen erakunde marxistaren sortzaileetako bat izan zinen 1962an, Israelgo alderdi komunistatik irtendako beste kide batzuekin. Lehenak izan zineten sionismoarekin apurtzen.

Hala da. Israelen aitzindariak izan ginen esaten proiektu koloniala zela sionismoa, hau da, kolonizatzaileen eta kolonizatuen arteko gatazka baten aurrean geundela. Alderdi komunista ere ez zen hori esateko gai, une hartan arduratuago baitzegoen Sobiet Batasunaren aldeko defentsa irmoan. Guk, ordea, sakonki kritikatu genuen eredu sobietarraren burokratizazioa, eta horregatik utzi genuen alderdia.
Matzpen sortu genuenean, palestinar erresistentzia indar politiko bezala ari zen hezurmamitzen, eta palestinar askok harriturik ikusi zuten israeldarren artean ere bazeudela beraiekin batera borrokatu nahi zuten ekintzaileak. Israelen, berriz, traidoretzat jo gintuzten gehienek.

Zergatik desagertu zen Matzpen?

Gure ikuspegia ez zen kapitalismoarekin bateragarria. Kolonialismoaren kontra lehiatzeaz batera, saiatu ginen klase borroka Israelgo agenda politikoan txertatzen, baina gazteek ez gintuzten jarraitu. Eta poliki-poliki fakzio desberdinetan zatitzen hasi zen erakundea. Kapitalismoaren eta marxismoaren arteko kontraesanengatik desagertu zen Matzpen.

Demokrazia errealaren alde zuzendu duzu azken urteotako borroka, eta Politikorik gabeko politika liburuxka idatzi duzu horren harira. Noiz piztu zitzaizun zuzeneko demokraziaren aldeko interesa?

1960ko hamarkadan marxismoarekin etsitzen hasi nintzen, izan ere, kapitalismo modernoarekin maneiatzeko gaitasun eza erakutsi zuen. Marxen ustez, gainprodukzio eredu batean oinarritzen zen kapitalismoa, eta gobernuek gainprodukzio hori kontrolatuz gero, gerrak produzituz konponduko luke kapitalismoak berezko krisia. Arrazoiketa hori zuzena izan zen XX. mendeko lehen hamarkadetan, baina zer gertatu zen kontsumismoa asmatu zutenean? Kapitalismoak gainprodukzioari aurre egiteko metodo berria asmatu zuen, eta marxismoak ez zuen egoera berriari erantzun bat emateko gaitasunik izan.

Ondoren, 1968ko maiatza piztu zenean, autogestioaren eta demokrazia errealaren aldeko ahotsak entzun nituen lehen aldiz, eta konturatu nintzen kapitalismoa ez zela soilik irabazien produkzioan oinarritzen. Ordezkaritza sistema irauli behar genuela sentitu nuen, eta pertsona orok izan behar zuela eskubidea eta ardura bere bizitzan eragina izango zuten prozesuak erabakitzeko. Geroztik horretan dihardut.

Demokrazia errealaren aldeko nazioarteko olatu berri baten aurrean gaudela dirudi. Askok, ordea, egungo gizarteek eredua ezartzeko heldutasun nahikorik ez dutela argudiatu dute.

Nik ez dut inoiz esan zuzeneko demokrazia paradisua izango litzatekeenik. Giza gatazkek bere horretan jarraituko lukete. Baina ordezkaritza sisteman, zerbait gaizki irtenez gero, beste ordezkari bat hautatzen da, ez balore sistema berri bat. Apurtu ezin daitekeen zirkulu bilakatzen da prozesua. Demokrazia zuzenean ezin zaie ordezkariei errua bota, denona baita ardura. Autoikasketarako aukera itzela eskaintzen du horrek, baina ausardia ere behar da. Demokrazia errealak denbora beharko du ezarri baino lehen, eta gatazkak egongo dira erabakitzeko eskubidea monopolizatu eta erabakitzeko boterea denen artean banatu nahi dutenen artean. Hainbat herrialdetan piztu diren protestetan argi ikusi da sistema erreformatu eta sistema zeharo aldatu nahi dutenen arteko talka. Baina borroka hori positiboa da oso, ezerk ez baitu gatazkak baino gehiago hezten.

Egun zerk mugiarazten zaitu?

Zapaltzaile eta zapalduen artean banatzan dut mundua, eta beti lehiatu naiz zapalduen alde. Palestinar bat zapaltzen ari den Israelgo soldadua ikusten badut, palestinarraren alde jarriko naiz, baina ez palestinarra delako, makurtu arazi dutelako baizik. Eta palestinar hori bera emaztea zapaltzen ikusten badut, emakumearen alde egingo dut, baina ez emakumea delako, senarrak baztertzen duelako baizik. Eta emakume berak haurra zapaltzen badu, berdin. Zenbaitzuk, jatorriaren arabera ezartzen dituzte lehentasunak, eta horregatik judu askok itsuki defendatzen dute beste juduek egiten dutena.

Zapaltzaile eta zapalduen arteko dikotomia ere erabil daiteke herrialde arabiarretako protestak azaltzeko. Aldaketa sakonik ekarriko al dute?

Zaila da jakitea, baina ziur naiz mugimenduaren bigarren olatua emakumeek zuzenduko dutela. Emakumeek aldatuko dute mundu arabiarra eta familiaren baitatik hasiko da prozesua, menpekotasun egoera ororen aurkako norgehiagoka bultzatuko dutelako. Horregatik, emakumeen askapen-mugimenduaren suspertzea biziko dugu aurki, eta Islametik ere etorri beharko da bultzada. Kontraesana eman dezake, mugimendu islamikoek herrialde arabiarretan hartu duten indarra kontuan hartzen badugu. Nire ustez, ordea, kolapsatu egingo dira, ez baitute errealitateari aurre egiteko gaitasunik izango.


Azkenak
2016-07-29 | ARGIA
Ke beltz hodeia eragin du Petronorren Muskizko plantak

Ostiral goizean Muskizko Petronorren plantako hiru tximinietatik ke beltza ateratzen da. Sare sozialetan argazki asko igo dituzte erabiltzaileek. Enpresak dio akats elektriko bat izan dela.


Gazteluko plaza: hamabost urte lurra altxatu zutenetik

Hamabost urte dira Iruñeko Gazteluko plazan aparkalekua eraikitzeko obrak egin zituztenetik, herritarren protesta artean; zuhaitz mordoa moztu eta ondare historikoa suntsitu zuten.


Heroinaren itzulera Arrasatera: belaunaldi oso baten zorigaitza ekarri zuen droga

Orain dela bizpahiru hile Monterron parkean aurkitutako xiringek alarma gorria piztu zuten. Azken hileetan ere, alde zaharrean "heroina saltzen dela" salatu dute bertako hainbat bizilagunek. 30 urteren bueltan, heroina gure kaleetara itzuli da eta Mondraberri.eus atariak drogek egun eta iraganean Arrasaten edukitako inpaktua bildu du.


2016-07-28 | Ibai Trebi˝o
Jihadismoa, terrorismoa eta elkartasun selektiboa

«Terrorismoaren basakeria irmoki salatzen» duten politikarien konzentrazio bat jada ez zait albiste iruditzen, asteroko ekimen aspergarri eta hipokrita bat baizik.


2016-07-28 | Gaizka Izagirre
Udako 6 telesail onenak

Pantaila txikiaren arloan, udara beti izan da estreinaldi eskaseko garaia. Ez dut esango maila goreneko telesail mordoa estreinatzen denik, baina urteko top horren barruan sartuko diren izenak azaldu dira.


Aldebakarreko erreferenduma gertuago Katalunian

Junts Pel Si eta CUPen 72 diputatuk aldebakarreko prozesu bat hastearen alde egin dute Kataluniako Parlamentuan, independentzia jomuga. Hala, parlamentuko batzorde konstituziogilearen ondorioak onartu dituzte.


Turkiako gobernuak 130 komunikabide baino gehiago itxiarazi ditu

Fehtullah Güllen opositorearen aldeko jarrera izatea egotzita itxi dituzte. Hedabideetako kazetari eta zuzendari batzuk atxilo hartu, eta beste zenbait atxilotzeko agindu du Erdoganek.


2016-07-28 | ARGIA
Aste Nagusi Pirata aurkeztu dute, begirada espazio publikoaren erabileran jarrita

Donostiako Piratek abuztuaren 13tik 21era ospatuko duten Aste Nagusia aurkeztu dute. Egitarau oparoa prestatu dute eta “Gora Kai Herrikoiak” lemapean, espazio publikoaren erabilera librea aldarrikatuko dute.


"Helburu nagusiak beteta" itzuli da Greziatik elkartasun karabana

No Borders ekimenaren barruan EBren migrazio politikaren aurka egin dute Karabana Greziara ekimeneko 121 euskal herritarrek. Espainiako enbaxadaren aurrean kanpaldia egin dute, gobernuaren “konpromiso eza” salatzeko.


2016-07-28 | Lander Arbelaitz
Protesta artean onartu dituzte Zubietako erraustegiaren lizitaziorako baldintza pleguak

Zubietan Erraustegia eraiki eta kudeatzeko lehiaketaren baldintza pleguak onartu ditu Gipuakoako Hondakinen Kontsortzioak (GHK) osteguneko ez-ohiko batzar. EAJ eta PSEren eskuetan dauden Gipuzkoako Aldundiak eta mankomunitateek lizitazioa onartu dute (botoen %89,7) eta EH Bilduko Tolosaldeako eta Urola Erdiko mankomunitateek aurka bozkatu dute (%10,3).


Baionako festetan ere indarkeria sexistaren aurka

Uztailaren 27tik 31ra bitartean izango diren Baionako festetarako eraso sexisten aurkako protokoloa eta kanpaina martxan jarri ditu mugimendu feministak, hainbat kolektiborekin batera. Erasoen aurrean Udalari eraginkortasunez erantzuteko eskatu diote, baita herritarrei irmoki egiteko ere.


Zezenketak defendatzeko euren irudia erabili izana salatu du Blusen eta Nesken Komisioak

Gasteizko jaietako zezenketak defendatzeko egindako marrazki bizidunen bideoa ezabatzeko exijitu dute. Protesta modura, asteleheneko Gran Prix-ari uko egin zioten.


2016-07-27 | Axier Lopez
Zergatik den Hillary Clinton Trump baino arriskutsuagoa

Diana Johnstone analista politikoa da, AEBetako eta Europako hainbat hedabidetan kolaboratzen du. Hillary Clinton: kaosaren erregina izeneko liburua kaleratu berri du, demokraten hautagaiaren ibilbide politikoari egindako azterketa zorrotza. La Marean elkarrizketatu dute eta pasarterik esanguratsuenak bildu ditugu.


Auzolana pilotaleku autogestionatua eraitsi nahi du Gasteizko Udalak Antzokia egiteko

Gasteizko Antzokia Eskoriatza-Eskibel jauregian eta ondoan dagoen Auzolana pilotalekuan kokatuko litzateke hainbat komunikabidek argitaratu dutenez. 2008. urteaz geroztik auzokideek gestionatzen duten arren, pilotalekuaren eraistea aurreikusten du proiektuak. Pilotalekuko Txapa Ahotsa asanbladak aurreratu du bertan jarraitzeko asmoa dutela.


Arboledan madalena, Meatzaldeko egunik handiena

Goizean goiz esnatu, hamaiketakoa lagunekin egin, mendian gora abiatzekoa.  Meatoki ohien arrastoen artetik, zulo handi, harroka zahar, zelai umel iritsiko gara Galdameseko Uraiaga ingurura.


Bost sexu eraso salatu dituzte asteburuan Lezon, Errenterian, Getxon eta Barakaldon

Bost emakumek salatu dituzte sexu erasoak asteburuan. Elkarretaratze eta manifestazioak izan dira horiek salatzeko.


Erreformatorio batean jasotako tortura irudiek hautsak harrotu dituzte Australian

Lepoa eta eskuak aulki bati lotuta eta burua estalita duen nerabe bat ageri da bideoan. Ikerketa abiarazi du gobernuak, Malcolm Turnbull lehen ministroak aginduta, The Guardianek jaso duenez.


Erdoganek 42 kazetari atxilotzeko agindu du, estatu kolpearekin zerikusia dutelakoan

Fehtullah Güllen oposizioko buruarekin lotutako “inperio ekonomikoaren komunikazio adarrarentzat” lan egitea egozten diete hedabideetako langileei.

ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude