Akiva Orr

"Ezerk ez du gatazkak baino gehiago hezten"

  • Ahozko kontalarien istorioak entzutea bezalakoa da Akiva Orr (Berlin, 1931) idazlearekin hitz egitea. Hizlari kartsua eta karismatikoa, Palestinako gatazkaren hasierako garaiak gustatzen zaizkio gogora ekartzea, “gaztetako kontuak”. Ekintzaile antisionista garrantzitsua da Israelen, errealista bezain zorrotza. Munduaren gaineko ikuspegi kritikoak, ordea, ez du bere “baikortasun kronikoa” zapuztu.

Ane Irazabal @AneIrazabal
2011eko abenduaren 18a
Argazkian, atzealdean, bere eskultura bat ikus daiteke.

Alemaniatik Palestinarako bidea egin zuen zure familiak 1930eko hamarkadan. Mugimendu sionistaren kide al ziren?

Ez. Naziek indarra hartu zutenean, Alemaniatik alde egitea erabaki zuten, beste judu askok bezala. Amerikako Estatu Batuetara joatea zen beraien hasierako ideia, baina lehenago, Jerusalemen bizi zen osaba bisitatu behar genuela erabaki zuen amak. Hona etorri bezain pronto, Tel Aviv-eko hondartzaz maitemindu zela esan zion aitari, eta geratzea erabaki zuten. Gerora, biziki damutu zirela aitortu zidaten, iritsi zirenean ez baitzekiten beste nazio bat bizi zenik bertan. Gure ama artista arrakastatsua zen Alemanian, baina Israelen ez zuen gehiago lan egin, inork ez baitzuen interesik artean edota sormenean. Israel eraikitzeko misioak itsuturik zituen etorkin gehienak.

Noiz hasi zinen Palestinako gatazkan interesa hartzen?

Gaztetan nahiko apolitikoa nintzen. Beste ume gehienak bezala, ezkutuko taldeetan jarduten nuen, britainiarren aurkako panfletoak banatzen. Baina inoiz ez nuen palestinarrengan pentsatu. 1951n, marinela nintzela, greban egon ginen hilabete pasatxo, eta poliziak grebalarien kontra nola erantzun zuen ikustean, politika hurbilagotik jarraitzea erabaki nuen. Alderdi komunistan sartu nintzen, eta garai hartan ezagutu nituen bertako kide ziren zenbait palestinar. Jabetu nintzen gobernuaren trikimailuez, palestinarrak Israelgo ekonomiatik eta gizartetik kanporatzeko. Sionismoaren izaera bortitzaren kontra borrokatzea erabaki nuen orduan.

Sionismoa, ideologia ahula dela esan ohi duzu, zergatik?

Identitate artifiziala delako. Sionismo politikoa, lehenago existitzen zen sionismo emozionala ordezkatzeko sortu zen, eta estatu juduaren eraikuntza izan zen horren muina. Garai hartan, desintegrazio prozesua hasi zuen judaismoak, izan ere, XIX. mendearen amaieran, Europako juduen %20 bakarrik zen erlijiosoa. Gainontzeko %80 asimilatu nahian zebilen. Sionismoa da judu ez erlijiosoek sortu zuten mugimendu nazionalista, erlijioa alde batera utzita judutar identitatea mantentzeko. Sionistek ez dute inoiz onartuko, baina ideia nagusia zen estatua Jainkoarengatik ordezkatzea, hau da, estatuarekiko leialtasunak hartu zuen Jainkoarenganako fideltasunaren tokia. Zerk egiten du, bada, estatu bat judu, estatua bera sekularra bada? Galdera hori definitu nahian aritu dira orduz geroztik. Horregatik daude Israelgo sionistak beti beldurrez, arabiarrek gehiengo demografikoa izan ez dezaten. Ortodoxoak, adibidez, ez dira horretaz beldur, beraiek argi baitute zer den judua izatea, hau da, judaismoak ezartzen dituen 613 arauen arabera bizitzea. Netanyahu itsuturik dago palestinarrek aitor dezaten Israel estatu judua dela. Besteen aitorpena bilatzen duena, bere ahultasuna agerian uzten ari da.

Eta zer irizten diozu nortasun palestinarrari?

Oso definitua dagoela esango nuke. 1.000 urte baino gehiago daramate hemen bizitzen, eta lurrarekiko harreman estuan oinarritzen da beraien nortasuna. Palestinarrentzat ehorzketa hitzak “lurrarekin ezkondu” esan nahi du. Arras duina eta polita iruditzen zait hori. Sionistentzat, berriz, produkziorako erreminta besterik ez da lurra.

Matzpen erakunde marxistaren sortzaileetako bat izan zinen 1962an, Israelgo alderdi komunistatik irtendako beste kide batzuekin. Lehenak izan zineten sionismoarekin apurtzen.

Hala da. Israelen aitzindariak izan ginen esaten proiektu koloniala zela sionismoa, hau da, kolonizatzaileen eta kolonizatuen arteko gatazka baten aurrean geundela. Alderdi komunista ere ez zen hori esateko gai, une hartan arduratuago baitzegoen Sobiet Batasunaren aldeko defentsa irmoan. Guk, ordea, sakonki kritikatu genuen eredu sobietarraren burokratizazioa, eta horregatik utzi genuen alderdia.
Matzpen sortu genuenean, palestinar erresistentzia indar politiko bezala ari zen hezurmamitzen, eta palestinar askok harriturik ikusi zuten israeldarren artean ere bazeudela beraiekin batera borrokatu nahi zuten ekintzaileak. Israelen, berriz, traidoretzat jo gintuzten gehienek.

Zergatik desagertu zen Matzpen?

Gure ikuspegia ez zen kapitalismoarekin bateragarria. Kolonialismoaren kontra lehiatzeaz batera, saiatu ginen klase borroka Israelgo agenda politikoan txertatzen, baina gazteek ez gintuzten jarraitu. Eta poliki-poliki fakzio desberdinetan zatitzen hasi zen erakundea. Kapitalismoaren eta marxismoaren arteko kontraesanengatik desagertu zen Matzpen.

Demokrazia errealaren alde zuzendu duzu azken urteotako borroka, eta Politikorik gabeko politika liburuxka idatzi duzu horren harira. Noiz piztu zitzaizun zuzeneko demokraziaren aldeko interesa?

1960ko hamarkadan marxismoarekin etsitzen hasi nintzen, izan ere, kapitalismo modernoarekin maneiatzeko gaitasun eza erakutsi zuen. Marxen ustez, gainprodukzio eredu batean oinarritzen zen kapitalismoa, eta gobernuek gainprodukzio hori kontrolatuz gero, gerrak produzituz konponduko luke kapitalismoak berezko krisia. Arrazoiketa hori zuzena izan zen XX. mendeko lehen hamarkadetan, baina zer gertatu zen kontsumismoa asmatu zutenean? Kapitalismoak gainprodukzioari aurre egiteko metodo berria asmatu zuen, eta marxismoak ez zuen egoera berriari erantzun bat emateko gaitasunik izan.

Ondoren, 1968ko maiatza piztu zenean, autogestioaren eta demokrazia errealaren aldeko ahotsak entzun nituen lehen aldiz, eta konturatu nintzen kapitalismoa ez zela soilik irabazien produkzioan oinarritzen. Ordezkaritza sistema irauli behar genuela sentitu nuen, eta pertsona orok izan behar zuela eskubidea eta ardura bere bizitzan eragina izango zuten prozesuak erabakitzeko. Geroztik horretan dihardut.

Demokrazia errealaren aldeko nazioarteko olatu berri baten aurrean gaudela dirudi. Askok, ordea, egungo gizarteek eredua ezartzeko heldutasun nahikorik ez dutela argudiatu dute.

Nik ez dut inoiz esan zuzeneko demokrazia paradisua izango litzatekeenik. Giza gatazkek bere horretan jarraituko lukete. Baina ordezkaritza sisteman, zerbait gaizki irtenez gero, beste ordezkari bat hautatzen da, ez balore sistema berri bat. Apurtu ezin daitekeen zirkulu bilakatzen da prozesua. Demokrazia zuzenean ezin zaie ordezkariei errua bota, denona baita ardura. Autoikasketarako aukera itzela eskaintzen du horrek, baina ausardia ere behar da. Demokrazia errealak denbora beharko du ezarri baino lehen, eta gatazkak egongo dira erabakitzeko eskubidea monopolizatu eta erabakitzeko boterea denen artean banatu nahi dutenen artean. Hainbat herrialdetan piztu diren protestetan argi ikusi da sistema erreformatu eta sistema zeharo aldatu nahi dutenen arteko talka. Baina borroka hori positiboa da oso, ezerk ez baitu gatazkak baino gehiago hezten.

Egun zerk mugiarazten zaitu?

Zapaltzaile eta zapalduen artean banatzan dut mundua, eta beti lehiatu naiz zapalduen alde. Palestinar bat zapaltzen ari den Israelgo soldadua ikusten badut, palestinarraren alde jarriko naiz, baina ez palestinarra delako, makurtu arazi dutelako baizik. Eta palestinar hori bera emaztea zapaltzen ikusten badut, emakumearen alde egingo dut, baina ez emakumea delako, senarrak baztertzen duelako baizik. Eta emakume berak haurra zapaltzen badu, berdin. Zenbaitzuk, jatorriaren arabera ezartzen dituzte lehentasunak, eta horregatik judu askok itsuki defendatzen dute beste juduek egiten dutena.

Zapaltzaile eta zapalduen arteko dikotomia ere erabil daiteke herrialde arabiarretako protestak azaltzeko. Aldaketa sakonik ekarriko al dute?

Zaila da jakitea, baina ziur naiz mugimenduaren bigarren olatua emakumeek zuzenduko dutela. Emakumeek aldatuko dute mundu arabiarra eta familiaren baitatik hasiko da prozesua, menpekotasun egoera ororen aurkako norgehiagoka bultzatuko dutelako. Horregatik, emakumeen askapen-mugimenduaren suspertzea biziko dugu aurki, eta Islametik ere etorri beharko da bultzada. Kontraesana eman dezake, mugimendu islamikoek herrialde arabiarretan hartu duten indarra kontuan hartzen badugu. Nire ustez, ordea, kolapsatu egingo dira, ez baitute errealitateari aurre egiteko gaitasunik izango.


Azkenak
Esther Quintana auzia: mossoen deklarazioen sinesgarritasuna kolokan

Esther Quintanaren auzian “egia osoa” esan ez duten mossoak daudela onartu du komisario buru Josep Lluís Traperok El Matí de Catalunya Rádio saioan. Quintanak 2012ko maiatzaren 14ko greba egunean galdu zuen begia, mossoen jaurtigai baten kolpeak eraginda.


2016-05-31 | Topatu.eus
Larunbatean egingo da gazte mugimenduaren komunikazio jarduna berpentsatzeko topaketa

Militantzia komunikatiboa berpentsatu eta eztabaidan jarriko dira tresnak zein proiektuak. Txantxarreka gaztetxean (Antiguo, Donostia) jarri da hitzordua, goizeko 10:00etan.


2016-05-31 | Ibai Trebiņo
Gabirel Ezkurdia: “Siriako gerraren irabazleetariko bat Israel da”

Siriako gerraren inguruan hitzaldia eman berri du Gabirel Ezkurdia (Bilbo, 1966) politologoak Arrasaten. Orain dela bost urte hasi zen gatazka odoltsu hau “Israelen existentzia kolokan jartzen duten estatuak desagerraraztea helburu duen plan” bati erantzunez hasi zen bere esanetan.


Oinarrizko errenta unibertsala ezarriko al duten erabakiko dute suitzarrek igandean

"Irudikatu gizarte bat, jaio eta esango dizutena: Ongi etorri mundura, hemen zutaz arduratzen gara. Zertan jardun nahi duzu bizitzan?". Suitzan Oinarrizko Errenta Unibertsala ezartzeko ekimenaren bultzatzailea da mintzo dena. Errenta ezarri edo ez, ekainaren 5ean erabakiko dute herritarrek, erreferendum bidez.


2016-05-31 | Estitxu Eizagirre
Pello Zubiria: "Sistemak erakutsi digu gure hondakinak gorrotatzen"

Pello Zubiriaren hitzaldiak ireki zuen Gipuzkoa Zutik! kanpalekuko egitaraua, maiatzaren 30ean. “Errausketa eta eredu soziala” izenburupean, Gipuzkoako Foru Aldundi aurreko ibilbidea jendeak eta hitzak hartu zuten. Bertaratutako askorentzat errausketaz entzungo zuen lehenbiziko hitzaldia zen.


Soldataren %5 itzultzeko eskatzeko lanuzteak EITBn

Langileek eskatu diete zuzendaritzari eta Jaurlaritzari itzul diezaietela soldatatik kendu zieten %5.


2016-05-31 | Unai Brea
"Errausketaren aurkako giza katearen atzean ezker abertzalearen kanpaina dago", Gipuzkoako Aldundiaren ustez

Gipuzkoan erraustegia eraikitzeko proiektuaren aurka izan diren azken mobilizazio eta adierazpenak gogor kritikatu ditu Imanol Lasa Aldundiko bozeramaileak, Onda Vasca irratiari emandako elkarrizketan. Zehazki, ezker abertzalea kritikatu du Lasak, "gezurretan aritzea eta ikara zabaltzea" leporatuz.


Estrasburgok zortzigarrenez zigortu du Espainia, tortura salaketak ez ikertzeagatik

Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak Espainia zigortu du Xabier Beortegiren tortura salaketak ez ikertzeagatik.


2016-05-31 | ARGIA
Gipuzkoa Zutik kanpaldiaren hirugarren gaua, orain arteko jendetsuena

Erraustegiaren kontrako giza kate jendetsuaren ostean, Gipuzkoa Plazan bildu ziren ehunka herritar igande arratsaldean. Plazan lotan geratzea erabaki dute. Gertatzen ari dena jarraitzen ari gara.


2016-05-31 | Uriola.eus
'Autopista kanpora' eskatzeko manifestazioa egingo dute Bilboko Errekalde auzoan

"41 urte autopistaren arriskuak jasaten, nahikoa da" diote Errekaldeko auzotarrek. Asteazkenean, ekainak 1, manifestazioa deitu dute 'Autopista kanpora' lelopean. 


2016-05-30 | ARGIA
'Egunkaria'ren sorrerari buruzko 'Gaur irekiko ditu ateak' filma estreinatu dute Docs Barcelona jaialdian

Docs Barcelona nazioarteko film dokumentalen jaialdian estreinatu da Euskaldunon Egunkariaren hasiera kontatzen duen Gaur irekiko ditu ateak, aste honetatik aitzina Euskal Herrian ere ikusi ahal izango dena. Eriz Zapirainen lana Latitud atalean lehiatu da Espainiako eta Latinoamerikako beste bost finalistarekin.


Kutxazain bat erre dute Ziburun, ustez lan erreformaren aurka

Société Générale bankuaren kutxazaina erre dute bart gauean Ziburun. Ustez, Frantziako Gobernuak ezarri nahi duen lan erreformaren aurkako ekintza izan da.


Amaitu da Fresneseko euskal presoen gose greba: Itziar Moreno isolamendutik aterako dute

Fresneseko presoek bertan behera utzi dute hemeretzi egun iraun dituen gose greba, espetxeko zuzendaritzak Itziar Moreno lekualdatuko duela baieztatu ostean. Neurri horrekin, bertan behera geldituko da haren isolamendu egoera.


2016-05-30 | ARGIA
Prekarietatea salatu eta alternatibak proposatu dituzte milaka lagunek Bilbon

LAB sindikatuak deituta, prekarietatearen aurka manifestazioa egin dute milaka lagunek larunbatean Bilbon, Langileok bideak batuz lelopean.


Argazkilari bat koman utzi du Frantziako poliziak jaurtitako granada batek

Maiatzaren 26an, Frantziako argazkilari bat larri zauritu zuen Parisko poliziak granada bat jaurti ondoren. Lan-erreformaren aurkako manifestazio batean gertatu zen, AraInfo hedabideak argitaratu duenez.


2016-05-30 | Goiena
EH Bilduk eta Podemosek erraustegiak osasunean dituen kalteez azterketa batzordea eskatu dute

Gipuzkoako Batzar Nagusietan eskatu dute bi alderdiek hondakin-erraustegi batek pertsonen osasunean eta ingurumenean izan ditzakeen arriskuak eta kalteak ebaluatzeko azterketa-batzorde bat eratzeko.


700 errefuxiatu baino gehiago hil dira Mediterraneo itsasoan azken astean

Acnurren arabera, 700 pertsona baino gehiago hil dira Mediterraneo itsasoan, hiru itsasontzik hondoa jo ondoren, ElDiario.es hedabideak jaso duenez.


2016-05-30 | Arabako Alea
Kulturaren plaza izan da Aiaraldea astebetez

Euskarazko sorkuntza aldarrikatzea helburu, Jalgi ekimenaren lehenengo edizioa ospatu dute Aiaraldean; joan den astelehenean hasi eta larunbata bitarte hirurogei jarduera baino gehiago garatu dituzte eskualdeko bederatzi udalerrietan.

ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA