Irlandan ikusi, burbuila lehertu ostean zer datorren

  • Bi urte besterik ez: 2008ko udaberrian artean munduko politikari askok eredutzat aipatzen zuten Irlanda orain ez bakarrik kiebra jota dago, Europan beste inon baino odoltsuago erakusten ditu ondorioak herritarren bizimoduetan. Irlandarrak, greziarren gisa kalean oldartu gabe, atzeraldian eta txirotasunean murgildu dira luzerako.
Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2010ko azaroak 28
Irlanda
The Helpful Engineer bloga egiten duen ingeniariak ipini du argazki hau Interneten: Irlanda hondamendira eraman duen Anglo Irish Bank-en egoitza eraikitzeko lanak geldirik daude 2009tik. Haizearen, euriaren eta itsasoko gatzaren mende ageri den betonezko eskeleto amaitu gabea, zeinena eta irlandarrek nozitu duten etxegintzako burbuila eragin duen bankuarena gainera, Eirek bizi duen kolapso egoeraren ikurra izan liteke. Argazki txikikoa da Morgan Kelly, 2006tik krisia iragartzen ari zena. Orduan idatzi zuen: "Azken bost urteok eman ditugu ikasten esportatzea eta lehiakortasuna ez zirela inportanteak, aberastu gintezkeela etxeak elkarri salduz. Orain urte latz batzuk beharko ditugu lezio hori ahaztu arte". Berrikitan The Irish Credit Bubble argitaratu du. "Kontua da "ôidatzi du"ô daukagun etxe huts mordoa dela eta, datozen hamar urteetan ez dela kasik ezer eraikiko".
Irlandarra naiz, etxerik ez dut, lagundu mesedez” dioen kartoiaren ondoan gaztetxo bat dager Dublingo erdiguneko espaloian kuzkurtuta The Guardianen argazkian. Honela dio kronikaren lerroburuak: “Irlandako gazteak herritik ihesi doaz ekonomiaren hondamendia ilundu ahala”. Ikasleen sindikatuak adierazi du datozen bost urteetan 150.000 estudiante baino gehiagok egingo duela ihes uhartetik. Futbolariak ere alde egiten ari dira multzoka.

Gainbehera datorren nazio baten irudi latzak marrazten dituzte mundu osoko komunikabideek garaiotako Irlandaz ari direla. Karitatezko otorduak ematen dituzten jangelak mukuru daudela deklaratzen dute arduradunek. Edozein kazetarik aurkitzen du auzo chic batean etxejaberen bat aitortuko diona baduela aldamenean familia bat tarteka janari eske etortzen zaiona. Horietako batek Guardianeko kronikagileari esan dion legez “funtsean, hondoratzen ari den Titanic bati loturik goaz”.

Ez al zen, bada, Eire “tigre zelta” famatua, urte gutxitan Europako herrialderik atzeratuena aurreko muturrean jartzea lor zezakeen politika ekonomiko ultraliberalaren eredu? Oraindik 2008ko martxoan Bogotako merkataritzako ministroak The Wall Street Journalen Irlanda aipatzen zuen Karibe bazterrean ere jarraitu beharreko modelotzat. Zer jazo zaio esmeraldazko irlari hamar urtez mundu osoari ikasgaiak eman ondoren leizean lurperaturik geratze? Renaud Lambert-ek polito azaldu ditu Le Monde Diplomatiquen Irlandak urte laburrotan egin dituen mutazioak, Les quatre vies du modèle irlandais artikuluan.

1994tik 2004ra arteko hamarkadan sekulako hazkunde tasak erdietsi zituen. Arrakastaren gakoa, Reagan eta Thatcherrek abiarazitako politika neoliberalak muturreraino eramatean omen zetzan. Irlanda munduko paradisu fiskalen artean kokatu zen: atzerriko konpainientzako ez zergarik eta ez kontrolik ia. Lamberten ustez, irlandarrei ezarritako planek antza handiagoa zuten Hego Amerikako herrialdeei inposatutako “egokitzapen estrukturalekin” beste ezerekin baino, aitortu ez zen arren.

Faktore gehiagok lagundu zuen. Lambertek aipatzen du, adibidez, emakume irlandarren askapena, 1992an antisorgailuak legeztatu ondoren lan merkatuan multzo handian sartu zirelako. Bestalde, Europa baitan egonik, logika bazuen uharteak urte luzetako atzerapenetik ateratzeko urratsak egiteak. Baina Irlandaren beroaldia AEBetatik etorritako kapital eta enpresen aldarte onari zegoen tinkaturik.

2000tik landa AEBetako ekonomia makaltzearekin batera hoztu zen Irlandako sukarraldia. Nola suspertu ahula? Bill Clintonen ondoren Yankiek erabilitako trikimailu berarekin: kreditu merkeak orokortu, bankuei kontrol guztiak kendu eta etxebizitzen espekulazioari haize eman. Prezioak lainoetaraino doaz, etxe berriak perretxikoak legez ugaritzen dira, Estatuak zergen %17 eraikuntza berrietatik eskuratzen du.

Atlantida legez urperatzen

2004an Nazioarteko Diru Funtsak Irlanda laudatzen zuen gainerako estatuen artean. Fransesei eta alemanei ere hura jartzen zitzaien eredutzat, bankugintza liberalizatu, estatuaren zerbitzuak pribatizatu eta eskubide sozialak kiskali zitzaten.
Festa-ondokoa 2008an iritsi zen, AEBetan hipoteka ustelek finantza sistema hankaz gora irauli zutenean. Dublingoko burtsa hondoratu zen, langabezia bi halakotu, Estatuaren dirusarrerak %13 jaitsi... Zerrenda ezaguna da, soluzioa bezala: gerrikoa estutze beldurgarria: funtzionarien soldatak jaitsi (%20 arte), familientzako laguntzak %10 murriztu, babes sozial guztietan guraizekadak.

Baina, halaz eta guztiz ere, Irlandak segitu du bi urte gehiagoz eredugarri izaten. Zorionak eman zizkion Europako Batzordeak austeritate planak hain zorrozki ezartzeagatik. Esanez bezala, “zuek zibilizatuagoak zarete greziar egoskor istilutsu horiek baino”. Eredugarri, bai, inbertsioak aurten %30 jaitsita, kontsumoa izoztuta, soldatak eta laguntza sozialak gehiago jaitsita.

Greziar grebazaleek egin dezakete algara, 2010eko udan ikusi baita nabarmen Greziaren bide beretik segi behar zuela Irlanda txintxoak. “Inork ez du honez gero miraririk aipatzen, baizik eta irlandarren eredua, hainbeste lezio erakusten diguna. Adibididez, austeritate politiken eraginkortasunaz”. Esan nahi baita, gerrikoa estutzera kondenatutako herrialde ugarietatik bat baino gehiagok egin dezakeela eiretarren bide berdintsua. Hori entzunik, Madrilen mende bizi garenoi begiratzen digute europar gehienek.
Hemendik ikusita Irlandan gertatuari ikasbideren bat atera nahi dionak, bi izen bederen hartu beharko lituzke gogoan. Lehena Sean FitzPatrick, Eire osoa hamarkada baterako zorretan ito duen Anglo Irish Bank-eko presidente ohia. Tarteka herritar haserretuak ibilaldian hurbiltzen zaizkio Greystones-en duen jauregira. Ez da gutxiagorako, datozen sei-zortzi urteetan Dublingo gobernuak eskuratuko dituen zergak ia osorik Anglo Irishek egindako zuloa betetzeko izango dira eta.

Morgan Kelly ekonomialari gaztea da bestea, merezi luke hurbilagotik ezagutzea. Munduko fenizio nagusiek txaloka “tigre zelta” goraipatzen zuten garai zoroetan abisatu zuen Kellyk gauzak lehertzeko zorian zeudela. 2006an idatzi zuen lehenbizikoz University College Dublin unibertsitateko ekonomiako irakasle honek: atzerakada gainean zela eta inork uste baino latzagoa izango zela. Batzuek eta besteek egurtu zuten irakaslea ederki.

2007an beste artikulu zorrotz bat plazaratu zuen Irish Times egunkarian, eta haren katastrofismoak erantzun ugaritarako eman zuen berriro. Kelly ez da zurikeriatan ibiltzen, gordina eta lotsagabea ere badela diote. Finantza ministro Brian Lenihan-ekin izan zuen polemika sonatua. 2008an azaldu zen arrazoi zuela aurrikuspenetan, etxebizitzen eta kredituen burbuila lehertzen ari dela. AEBetan Nouriel Roubini ekonomialariak egina gogorarazten du. 2009tik irlandarrek adi entzuten diote Kellyri. Honek urte beltzak iragarri dizkie.

“2015erako ikusita edukiko dugu zer gertatzen den lana falta denean. Irlanda planifikatu gabeko esperientzia sozial erraldoi baten hasieran dago, zeinak erakutsiko baitu nola eragiten dion langabezia gero eta handiagoak delinkuentziari, etxe barruko bortizkeriari, drogen abusuari, suizidioari eta bestelako patologia sozial ugariri”. Xomaia igotzearen parean etxebizitzen balioak erdira edo gutxiagora apalduko dela uste du.

Ikusiko omen dira auzo osoak hondamendian murgiltzen. Korrupzioa handitzen. Eta AEBetan Tea Party sonatua bezalatsu, Irlandak ezagutuko omen du mugimendu eskuin-muturreko, Europaren kontrako eta antisindikala indartzen. Le Monde Diplomatiquen Renaud Lamberten analisia frantsesez Anglo Irish Bank-eko nagusi ohiaren etxaldera protesta ibilaldia, The Independent egunkarian kontatua Morgan Kelly ekonomilaria Eireko telebistako eztabaidan 2008ko irailean, krisiaren bortitza iragartzen, artean ahots minoritarioa zelarik Irish Times egunkarian 2010ko apirileko artikulua Morgan Kellyren iragarpenez

Azkenak
Tafalla eta Puiu arteko sutea egonkortzen ari dela jakinarazi du Nafarroako Gobernuak

Orain artean ia 3.000 hektarea erre dira. Puiutik Añorbera doan frontea kontrolpean dute, eta Artaxoara doan su ilaran ari dira lanean hegazkinak.


2016-08-26 | Uriola.eus
Eraso sexista berri bat salatu dute Bilboko Aste Nagusiaren baitan

Udaltzaingoa gizon baten bila dabil, abuztuaren 25eko goizean emakume bati erasotzeagatik. Erasoa goizeko 10:00ak aldera gertatu zen Zazpi Kaleen inguruan. Gizon batek emakume bat eraso zuen lizunkeriaz hitz eginda, eta emakumeak egindako eskaerei entzungor eginez; borondatez aurkako ukitzeak egin zizkion.


Olinpiar Jokoetan hedabideek emandako hamar izenburu matxistenak

Eskubaloiko atezaina gizena dago, Chourraut ama da, Belmontek bikotekide olinpikoa dauka, ipurdi ederra dauka boleiboleko jokalariak. Horrelako gaiak jorratu dituzte Espainiako hedabide batzuek emakume kirolariez ari direla. Umorez, hamar izenburu onenak eskaini dizkigute Locas del coño blogean.


2016-08-26 | Arabako Alea
Botulismoak 19 hegazti hil ditu Gasteizen

Botulismoa atzeman du Neiker institutuak Gasteizko Arriaga, eta Iparralde parkeetan, eta Arkautiko zein Betoñoko hezeguneetan. 19 hegazti hil dira.


2016-08-26 | ARGIA
Artaxoako alkatea: "Gure herriko lurren erdia baino askoz gehiago erre egin da"

Adolfo Vélez Artaxoako alkateak Nafarroa erdialdean ostegun eguerdian piztutako sutearen inguruan hitz egin du Radio Euskadin: "Ez dut uste ez nik, ez nire seme-alabek, mendia inoiz ikusiko dugunik lehen zen bezala".


EH Bilduk ez du Estrasburgora bideratuko Otegiren auzia

Abuztuaren 24an Otegiren hautagaitza atzera bota zuen Gipuzkoako Hauteskunde Batzordeak, inhabilitazioa dela-eta "hautaezina" dela argudiatuta. EH Bilduk helegitea jarri zion erabakiari eta Gipuzkoako Hauteskunde Batzordeak abuztuaren 29an emango du behin-betiko zerrenden berri.


2016-08-26 | Uriola.eus
Bilboko konpartsek protesta egingo dute sexu erasoen aurka

Bilboko konpartsen agiria azken sexu erasoen harira: "Gaur berriz erasoen aurkako protokoloa aktibatu dugu asteartetik hona egindako eraso sexistei erantzuteko. Ondorioz, elkarretaratzea deitu dugu gaur, abuztuak 26, arratsaldeko 18:00etan Arriaga plazan".


Rajoyren inbestidura saioa: Ciudadanosen ultimatuma, Pastorren jokaldia eta eguberriak

Datozen 48 orduetan PPk bere eskaerak betetzen ez baditu, inbestidura saioan baiezkoa emateko negoziaketak bertan-behera utziko ditu Ciudadanosek.


Euskal zinemaren momentu ona nabarmendu dute Zinemaldian, laguntzak erdira jaitsi arren

Jendetsua izan da Donostiako Nazioarteko Zinemaldian ikusi ahal izango diren Euskal Herriko ekoizpenak aurkezteko ostiral honetan Tabakaleran egin duten ekitaldia. Eraikinaren atarian erakunde eta sektoreko kideen familia-argazkia egin ondoren, barruko zine aretoan Jose Luis Rebordinos Zinemaldiko zuzendariak eta Ruth Perez de Anucita jaialdiko prentsa buruak zenbait azalpen eman dituzte, aurkezpenaren erdigune izan diren bideoekin tartekatuta.


Artea eta iraultza EZLNk antolaturiko CompArte festibalean, Txiapasen

Askapen Nazionalerako Armada Zapatistak (ENZL) Mexiko hegoaldeko San Cristobal herrian antolatu du CompArte festibala, uztailaren 23 eta 30 bitartean. Milatik gora artisten lanak egon dira ikusgai, 45 herrialdetatik etorriak. Artea, poesia eta musika uztartu dituzte.


FARC Kolonbiako Kongresuan izango da 2018ra bitartean

Abuztuaren 24an lotu dituzte Kolonbiako Gobernuko eta gerrillako negoziaziorako buruek argitzeke zeuden gaiak, alegia, gerrillarien amnistia, politikako parte-hartzea eta gizarteratzearen ingurukoak. Ekainaren 23an sinatu zuten gobernuko presidente Santos eta Rodrigo Londoña Echevarri Timochenko gerrillako buruak bake hitzarmena, Habanan, lau urteko negoziazioen ondoren. Urriaren 2an plebiszitua izango da eta herritarrek akordioa baitetsi ala gaitzetsiko dute. Data hori baino lehen bi aldeek behin-betiko akordioa sinatuko dute Kolonbian.


Nafarroako ingurumen gatazken mapa: zenbat daude eta non kokatzen dira?

Ingurumenaren aurka doazen 42 proiektu identifikatu ditu Sutrai Erakuntza Fundazioak. Besteak beste, AHTren obrak, meatzeak eta proiektu urbanistikoak bildu dituzte.


Turkiak Jarabulusen jarri du Siriako kurduengandik bereizteko lehen mugarria

Turkiak FSA Siriako Armada Askea taldearen laguntza izan du Estatu Islamikoa bertatik botatzeko. Ankarak milizia kurduen hedapena gerarazteko baliatu nahi du erasoa.


2016-08-25 | Unai Brea
Arrain eta itsaskien bitartez iristen zaigun plastikoaren arriskua nabarmendu du Greenpeacek

Segundoko 200 kilo plastikozko hondakin ailegatzen dira mundu osoko ozeanoetara. Zortzi milioi tona urtero. Aspalditik ezagunak dira plastiko puskek itsasoko bizidunei eragindako zenbait kalte. Horrez gain, Espainiako Greenpeacen txosten batek azpimarratu du plastiko hori kate trofikora sartzen dela, eta oraindik neurtzeke dagoen eragina izan dezakeela gure osasunean, itsasoko faunarenean ez ezik.  


2016-08-25 | ARGIA
Tafalla inguruko sutea gauean kontrolik gabe haizearen ondorioz

Baliteke ostegun eguerdian piztutako suak jadanik 2.000 hektarea baino gehiago erre izana Tafalla eta Puiu artean. Suhiltzaileek gau osoa lanean jarraituko zutela jakinarazi zuten ilunabarrean, haize gogorraren treguaren zain.


2016-08-25 | ARGIA
Mekauen konpartsaren kontrako salaketa jarriko du COVITEk, kale bati Pakito Arriaran izena jartzeagatik

Bilboko festetan, Mekauen Egunean, hainbat kaletako plakak estali zituzten borroka internazionalistan jardun izan diren pertsonen izenekin, tartean ETAko kide izandako Arriaranena.

ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude