Sagarraren denbora

"Oihuka beharrean, hobe zen historia hau xuxurlaka kontatzea"

  • Josu Martinez eta Txaber Larreategi dokumentalgile bilbotarrek estreinatu berria dute azken filma, Sagarren denbora: Afrikako Sao Tomen deportatua dagoen Alfonso Etxegarairen eta Kristiane Etxaluz haren bikotekidearen historia. Jarraipena ematen diote, horrela, Itsasoaren alaba filmak hasitako zikloari. Euskal Herrian jasaten den errepresioari buruzkoak dira orain arteko biak eta trilogia osatzea ere ez dute baztertzen.
Alvaro Hilario Pérez De San Román
2010ko abuztuaren 01a
Sagarren denbora
Ezker-eskuin: Hibai Castro (argazki arduraduna), Txema Uriarte (ekoizpena), Kristiane Etxaluz, eta Txaber Larreategi eta Josu Martinez (egileak). / Alvaro Hilario Pérez de San Román Alvaro Hilario Pérez de San Róman

Nondik sortzen da Sagarren denbora egiteko ideia?


Txaber Larreategi: Itsasoaren alaba egin eta gero, nabaritu genuen bazegoela hau bezalako historiak kontatzeko gogoa. Kristianek kontatzen du behin, gazteago zela, Telesforo Monzon entzun zuela 36ko Gudaz berba egiten, eta aho zabalik geratu zela; berak eta Alfonsok gu utzi gaituzten bezala. Pentsatzen dugu beharrezkoa dela memoria berreskuratzea.

Josu Martinez: Film biak oso era naturalean atera dira. Duela urte eta erdi, Bilboko Capitol aretoan estreinatu genuen Itsasoaren alaba. Kristoren arrakasta izan zuen: jende pila batek ikusi zuen, gustura gainera. Olatu hartan sumatu genuen jendea gosez geratu zela. Zergatik ez egin, orduan, bigarren film bat? Lehenengoa Gizarte Ikerketarako Talde Eragilearen (GITE) beka bati esker egin nuen eta beraiei proposatu genien bigarrena egitea ere. Aurrekoak lortutako arrakasta zela-eta pozik zeuden, eta baietz esan ziguten.

T. Larreategi
: Pozik geratu ziren formatu honekin, filmarekin, irakurri egiten ez duenarenganaino heltzeko aukera ematen duelako.


Zergatik deportazioa? Zergatik Kristiane eta Alfonso?


T. Larreategi: Hori ere oso modu naturalean eman zen, hurbiltasunagatik. Aitaren bidez aurretiaz ezagutzen genituen Kristiane eta Alfonso, baita honek idatzi zuen liburua ere [Regresar a Sara, Txalaparta 1995]. Kontatzeko historia kementsua bazegoela ulertu genuen.

J. Martinez
: Ez ginen ibili deportatu bat aurkitu nahian; bidean aurkitu genituen Kristiane eta Alfonso. Hurbil samar sentitzen genituen, bazegoen hor historia, eta bat egiten zuen aurrekoari jarraipena emateko nahi horrekin. Deportatuaren historia baino, erbestea jorratu nahi genuen. Kristianeri proposatu ea berehala hasi ginen lan egiten. Iazko apirilean ezagutu nuen Kristiane eta ekainean grabatzen ari ginen.

Hau da, aurretiaz zer egin nahi zenuten bazenekiten.


T. Larreategi: Grabazioa oso arin egin genuen, Sao Tomen egoteko hiru aste baino ez genituelako. Horrek esan nahi du, grabatu aurretik egitasmoa bagenuela garatua, gidoira ekarria, garapena pentsatua, sekuentziak...

J. Martinez
: Historia ezagutzen genuen. Segituan elkarrizketa sakonak egiten hasi gintzaizkien, zer kontatuko zuten ikusten, eta horren arabera marraztu genuen proiektua: konta egidazu eta grabatu egingo dut, besterik ez.

Dokumentalean, bidean, gauzak aurkitzen dira. Sagarren ideia, esaterako, bidean atera zen. Bagoaz bidea egiten, hots, gidoia egunez egun egiten da. Argi genuen erabili nahi genuen tonua: barnetik kontatutako historia, letra xehez. Nahiz eta historia latza izan, baita handia, dramatikoa izan daitekeena ere, ez dugu oihu bat egin nahi izan. Lasaiki kontatu dugu, beraiek bizi izan duten bezala, beren sentimenduekin, beraien izateko manerarekin. Esan nahi dut, hau bezalako historia latzak kontatzean, Kristianek esaten zuen bezala, gutariko edonoren begiekin erretratatu nahi izan dugula, pertsonak erretratatu nahi izan ditugula. Askotan, hedabideetan, pertsona izaera ere ukatu egiten zaielako; badirudi ez dutela sentimendurik. Guk pertsonak aurkitu ditugu, pertsona izugarriak, eskuzabalak, maitasunez beteak, eta hori nahi genuen transmititu film honekin. Pentsatu dugu, beraz, oihua egin beharrean agian hobe zela xuxurlaka kontatzea; letra txikiz kontatu historia latz hauek. Horrela hel gaitezke jende gehiagorengana eta bidean aurrera egin. Bigarrenik, nik uste filmaren mezuetako bat dela Sagarraren denbora titulua: Kristianek kontatzen du momentu batean ez dutela sagarren denboraren zain egon behar, noizbait iritsiko den ametsaren zain, azkenean egotea bezala dela, eta, zentzu horretan, Alfonsok esaten du liburua idatzi zuenean Euskal Herrian sentitu zela. Guk nahi genuke norbaitek filma ikusten duen bakoitzean izan dadila sagarren denbora, Alfonso gurekin dagoelako, beste guztiak ere gurekin daudelako eta sagarren denbora gaurtik hasi behar dugulako.


Zelakoa izan da filmaketa? Jende nahikotxok lagundu dizue, ezta?


J. Martinez: Desastre hutsa bagara ere, badirudi jende askok nahi duela gurekin lan egin. Jendea inplikatu egin da, gustura egin du lan. Zentzu horretan pozik gaude, poliki-poliki taldea sortzen ari delako. Guretzat mugimendu txiki bat sortzea inportantea da. Horrexegatik animatu nahi dugu jendea honelako gauzak egitera, auzolanean posible baitira horrelakoak, baita beharrezkoak ere.

T. Larreategi
: GITEk bidaiak ordaindu ditu. Inork ez du ezer kobratu. Oso diru gutxirekin eginiko filma da. Gaur egun medio gutxirekin –bideo formatuan, batez ere– lan egin daiteke; izatekotan, arazoa hedapena da eta horrelako mugimendua sortuko balitz, berez sortuko lirateke zirkuituak.

Zelakoa izan da filmak izan duen harrera?


J. Martinez: 60 emanaldi egin ditugu Itsasoaren alabarekin, bakoitzaren batez bestekoa 80 pertsonakoa izan bada, jende asko da. Honekin ere, hiru emanaldi egin ditugu. Lehenengoan, Baionan [ekainaren 11n], 200 pertsona sartu ziren eta beste askok kalean geratu behar izan zuten. Dagoeneko 600 bat pertsonak ikusi dute. Jendea oso pozik ikusten dugu, bere burua ikusten duelako gertutik, ezagutzen duten egoera bat.

Mota guztietako lekuetan egon gara: zine aretoak, gaztetxeak, kultur etxeak... Nahi dugu apur bat zentralizatu horrenbeste emanaldi ez egiteko, geu guztietara joaten garelako, eta Kristiane ere bai. Polita da: komunio moduko zerbait sortzen da. Nahi dugu hori egiten jarraitu.

Ikusleen parte-hartzea ere nahi duzue, posta elektroniko baten bidez nahi dutena konta dezatela, Alfonsori eta Kristianeri idatz diezaietela.


T. Larreategi
: Filma deportazioa apurtzeko beste modu bat da. Hara eroan dituzte bakartuta egon daitezen, baina lortzen baldin badugu gurekin egotea, nahiz eta fisikoki ez egon, hori ere bada deportazioa apurtzeko beste modu bat. Argi dago, Alfonsok kontatzen duen bezala, nola sentitzen diren bortxaz kanpoan daudenak berriak jasotzean. Jendeak herriko berriak kontatzea, harremanari eustea, hemen edukitzeko beste modu bat da. Eta inportantea da.



[Irakurri Pello Zubiriak Kristiane Etxaluzekin egindako elkarrizketa zabala: "Herraren gainean ez dugu herria eraikitzen ahal"]

Azkenak
'The Walking Dead' komunista

“Herrialde guztietako proletarioak, elkar zaitezte! Ezagutzen dugun normaltasuna eta haren inertziaren alde, noski”. Entzun dute, hilkutxatik atera dira eta badoaz Karl Marx eta Friedrich Engels EasyJet batean, Gaspar Llamazaresi gauza pare bat esplikatzera.


2017-10-23 | Uztarria
602 urteko kartzela zigor eskaera 48 herritarrentzat, euskal presoak laguntzeagatik

8 eta 21 urte arteko kartzela zigor eskaerak egin ditu. Horien artean dago Eneko Ibarguren azpeitiarra, Herrira-rekin lotuta. Auzipetu guztiak presoen babes taldeekin lotutakoak dira. Gaur "zigor eskaeren larritasuna" salatzeko agerraldia egin dute Donostiako Aiete jauregian.


Iruñeko artzapezpikuak etxegabetu nahi izan du 87 urteko emakume bat Lizoainen, baina ez du lortu

 Jende ugari hurbildu da herrira emakumezkoari babes emateko asmoz. Agoiz eta Lizoaingo alkateak ere han dira. "Artzapezpikuak ezin du lasai lo egin, nik ezinen nuke", adierazi du Felicia Itoizek, eta negarrari ezin eutsita, eskerrak eman dizkie han bildutakoei: "88 urte beteko ditut abenduan, eta orain hasi naiz fedea galtzen".


2017-10-23 | Irati Elorrieta
Iraganeko leloak orainean

Atzera eta aurrera, epe luzera begira jartzen gaitu Kataluniak. Espainian sortu duen krisia ezin da banatu Europar Batasunak bizi duen krisi egoeratik. Herrien Europa desio dutenek esperantzaz begiratzen diote Kataluniari, estatu nazionalen Europan agintzen dutenek, aldiz, kezkaz.


2017-10-23 | Miren Osa Galdona
Etxerateko erakusketa bertan behera uzteko eskatu dio Espainiako Gobernuak Laudioko Udalari

Karta bidez, Espainiako Gobernuak Laudioko alkateari esan dio ez diezaiola utzi Etxerati dispertsioaren inguruko erakusketa martxan jartzen. Etxeratek dio erakusketarekin jarraituko duela. Pasa den astean Gasteizen egon zen ikusgai ekimen bera, eta ez zen inongo arazorik egon.


2011-2015 aginte aldiko Diputazioak Intxaurrandieta eta Errazkin babestu ditu

2011tik 2015era bitartean Gipuzkoako Foru Aldundian agindu zuten diputatu guztiek, Martin Garitano buru, beren babesa adierazi diete erraustegia gelditu izanagatik orain auzitara eraman nahi dituzten Ainhoa Intxaurrandieta eta Iñaki Errazkini.


2017-10-23 | Inma Errea
Kataluniaren argitan

Ez gara ibili fin, herri gisa, katalanek aspaldi hasitako bideaz garaiz ohartzeko. Gutako anitz berandu samar jabetu dira hango errealitateaz. Baina iritsi da garaia elkartasun-ekimen eraginkorragoei heltzeko.


UPNk oker kudeatutako auziengatik 67 milioi euro ordaindu ditu aurten Nafarroako Gobernuak

Nafarroako Ogasunean UPNk utzitako zuloa hazi egiten da urtetik urtera. Aurten 51 milioi euro bideratu beharko dira Garraioaren Hiria handitzera eta 16 milioi behin behinean Gobernuarentzat lan egin zutenen oporrak ordaintzeko.


2017-10-23 | Mikel Asurmendi
Frantzia ulertzeko ez ezik, Euskal Herria egiteko liburu duina

Jean-Louis Davanten Frantzia eta nazioa saioa bikaina da, Maiatz argitaletxeak plazaratua. Gazte eta ez hain gazteentzako egokia. Frantziako nazioa ulertzeko ez ezik, Euskal Herria egiteko liburu duina. Gomendioa: hegoaldeko ikasleen ikasgaietan sar dezaten liburu hau, otoi.


2017-10-23 | Andoni Mikelarena
Lombardia eta Veneton autonomia handiagoa izatearen alde bozkatu dute erreferendumean

Italiako bi eskualdeetan egin dira erreferendumak igandean.  Boto emaileen 10etik 9k autonomia handiagoa izatearen alde bozkatu dute. Parte hartzea %57,2koa izan da Veneton eta %40 ingurukoa Lombardian.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude