Baudelairetxea jaunaren bila

  • Igel hanka lez irensten den liburua argitaratu du Jurgi Kintanak Pamielarekin: Urre urdinaren lurrina. Saio erabat atipikoa da. Paper zaharren artean murgildu, eta euskal idazle galdua xerkatu du historialari bilbotarrak. Zer aurkitu duen, bestelako kontua da.
Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2009ko uztailaren 26a
Charles Bodelaire
Charles Baudelaire-ren tankerako sinbolista euskaldunik izan ote zen XIX. mendean? Wikipedia
Zaila baita ez dagoen lekuan ezer topatzea. Baina gutxienez, jolas polita proposatzen du 100 orrialdeak iristen ez dituen saiotxo honek: XIX. mendeko poeta sinbolista euskalduna bilatzea. Akuilua Volgako Batelariak blogean sartu zioten: Angel Errok esaten zuen, jarraitzeko edo apurtzeko tradiziorik gabe, neketsua dela bidea gaurko idazle euskaldunarentzat. Eta beraz, garai hartakoen maneran idatzitako liburu apokrifoak beharko genituzkeela. Iban Zalduak –bai, aurreko orrialdean dagoen gizon hori– nobelatzar errealista, edo are, naturalista proposatu zuen apokriforako. Zerbait egingarriagoa bilatu du Kintanak: “XIX. mendeko apokrifoa posibleagoa litzateke Zalduak bostehun orrialdeko nobelatzarra barik testu laburrago bat proposatu izan balu. Hau da, testu ez-kostunbrista bat, burges girokoa, are puntakoa, baina laburra”. Pauso bat harago eman –“Eta aukera sinesgarria izanik gertaera erreala balitz?”– eta hara, liburua.

Hipotesi ugari jarri ditu Kintanak mahai gainean, eta aleka-aleka baztertuz joan da. Azpimarratzeko moduko pertsonaiak daude bidean: Edward Spencer Dogson euskararen ikerlari ingelesa, Azkuek baztertu zuena “sodomia” gustuko zuelako; Jean Etxepare, Aldudeko medikua, Jesukristoren aurka idazten aurrenetarikoa –Kepa Altonagak badu saio interesgarri bat hari buruz gehiago jakin nahi duenarentzat–; XX. mende hasierako Bilboko gazte abertzaleen giroa; kezka existentzialistak argitaratu zituen Pantzeske Astibia Onintze...

Irakurri osteko lau ondorio

Bat: uste baino entretenigarriagoa izan zela euskarazko literatura XIX. mendean... Tira, ez; ez oso dibertigarria, baina badira gehiegi nabarmendu ez diren arren, irakurri berri bat mereziko luketen idazleak.

Bi (aurrekoa baino garrantzitsuagoa): Kintanak hondarreko kapituluan dio, Lazarragaren artzain nobelaren aurkikuntza hain berandu gertatu delako, ez duela eraginik izan ondorengo idazleengan; izatekotan, hemendik aurrera izango duela; azken finean, euskal literaturaren tradizioa ipuin eta poema soltez osatu dela, nobela sendoz baino. Eta orain badauzkagula baliabideak (Armiarma.com eta tankerakoak) hori gerta ez dadin.

Hiru (kazetariak historiaren aurrean beldurtuta idatzia): Baina zer tradizio ari da sortzen orain? Ados, egituratuagoa dago dena; sistema(txo) bat existitzen da, baina... Zerk ziurtatzen digu hemendik 100 urtera euskaraz jardun nahi duen idazlea ez dela kexatuko, XXI. mendean ez zelako idatzi X motako nobelarik? Nortzuk dira gaur egungo Jean Etxepareak eta Onintzeak? Kasurik egin al die artikulu hau sinatu duenak aldizkari honetan? Batzuetan beldur hori etortzen zaio burura: historiak beharbada ez duela absolbituko, etorkizunean interes apur bat izango duten idazleei ez dielako lekurik eskaini.

Eta lau (izua uxatu nahian, burutazio xelebrea): Kintanak erakutsitako bideetatik ukronia interesgarri franko idatz daitezke. Imajinatu: 1920ko hamarkadako dadaista euskaldunen gorabeherak kontatuko lituzkeen nobela, haien poema zati eta guzti; edo, botatzeagatik, 1960ko hamarkada bukaeran, demagun ETAren eszisio batetik sortuko liratekeen situazionista independentistak... Gure historia herrena korrika jartzeko modua izan liteke; eta, nork daki, beharbada jendeak sinetsi egingo lituzke, nobela historikoak egiazkotzat jotzen dituen modu beretsuan.

Azkenak
Gipuzkoako obra nagusietako enpresek onartu dute langileak egoera prekarioan dabiltzala, ELAk dioenez

Gipuzkoako Batzar Nagusietan asteazken goizean egindako agerraldian ELA sindikatuko eraikuntzako arduradunek lurralde horretako obretan gertatzen ari diren gehiegikeriak salatu dituzte. Donostiako Txomin etxebizitzetan, Deskargan, Zubietako erraustegian, Anoetako estadioan eta AHTn ikusitakoa azaldu dute hain zuzen.


2018-01-17 | ARGIA
Ibon Iparragirre Arrasatera ekarriko dute asteazken gauean edo ostegunean

Berriak argitaratu duenez, larriki gaixo dagoen euskal presoa Arrasateko Aita Menni zentrora eramango dute aurki.


2018-01-17 | Ahotsa.info
Iru˝eko Alde Zaharrean dauden kamera finko guztiak mapa batean kokatu ditu blogari batek

Alberto Matxain Alde Zaharreko bizilagunak ehundik gora kamera zenbatu ditu eta Google Maps-en kokatu ditu guztiak. Gutxienez begi bistan daudenak. Ekimen honekin kamera hauen inguruko eztabaida piztu nahi izan du.


2018-01-17 | ARGIA
ZAD mehatxatzen zuen aireportu proiektua bertan behera utzi du Frantziako Gobernuak

Asteazken eguerdian Frantziako lehen ministro Edouard Philippek jakinarazi dutenez, bertan behera utzi dute Bretainian 40 urtez Notre Damme des Landes eremuan eraiki nahi zuten aireportua. Prentsaurreko berean esan du ZAD eremua gurutzatzen duten errepideak "zirkulazio librerako" prest utzi behar dituztela, eta "legez kanpo dauden okupatzaileak joan egin behar dira udaberria baino lehen, edo kanporatuak izango dira", adierazi du.


2018-01-17 | ARGIA
Irregulartasunak ikusita, Donostiako Parte Zaharreko hotel baten lizentzia errekurrituko du EH Bilduk

Donostiako Udalak Parte Zaharreko Kale Nagusian hotel bat egiteko eman duen lizentzian irregulartasunak daudela uste du EH Bilduk.


2018-01-17 | Miren Osa Galdona
Osakidetza gehiengo sindikalari bizkarra emanda ari dela salatu dute ELAk eta LABek

Aste honetan jakinarazi du Osakidetzak langileek erretiro adina 68 urte arte luzatzeko aukera izango dutela, profesionalek hala nahi izanez gero.


2018-01-17 | Andoni Mikelarena
257 pertsonak lesioak salatu dituzte urriaren 1eko karga polizialengatik

Auzitegiek salaketa horietatik 110 artxibatu dituzte, lesio horien egilea ez identifikatzeagatik.


2018-01-17 | Miren Osa Galdona
Nola kalkulatzen dira pentsioak? PPk 2013tik martxan jarritako tranpa

Fatima Bañez Espainiako Gobernuko Enplegu ministroak erretiro pentsioen balioa kalkulatzeko neurri berri bat proposatu izanak polemika eragin du; pentsio-sisteman aldaketa handia ekar dezakeelako.


2018-01-17 | ARGIA
Azpikontratatutako langile bat hil da Santurtziko portuan

Azpikontratatuta lanean ari zen pertsona bat hil da Santurtziko portuan asteazken goizean, erabiltzen ari zen orga jasotzailearekin itsasora erori ondoren.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude