GABA BELTZA: HERIOREN FESTA MUTRIKUN

Nagore Irazustabarrena @irazustabarrena
2001eko urriak 28
Inongo idatzietan jasorik ez dago. Eta hala ere, Mutrikuko zaharrenak Santu Guztien inguruko gauren batetan -batzuek urriaren 31ean zela diote, gehienak azaroaren lehena dute gogoan eta bada 2a aipatzen duenik ere- herriko gaztetxoak alde batetik bestera ibiltzen omen ziren jendea beldurtzen. Egun batzuk lehenago inguruko baratzetan kalabazak lapurtzen zituzten, gero hustu eta barruan kandelak sartzeko. Kalabazak atarietan-eta jartzen zituzten. Kanta bat ere bazen horren inguruan: «Xesteron kontra, animen alde...» (Xestero Mutrikuko ehortzailearen izena zen). XX. mende hasierako urtetan egiten zela behintzat badakigu.

Horixe da Aritz Arrizabalaga Mutrikuko Udaleko Garapen eragilearen 91 urteko amonak eta beste batzuek kontatzen dutena. Haritz Jangek/n Me Gazte Elkarteko kide ere bada eta duela urte batzuk ohitura hura berreskuratzea otu zitzaien elkartekoei. «Ohitura bere horretan berreskuratzea zaila zen eta moldatu behar izan genuen» dio Arrizabalagak. Duela lau urte izan zen hori. Baina ospakizunaren elementuak Halloween amerikarraren berdintsuak ziren eta jendeak horrekin identifikatu zuen. «Hurrengo urtean beste era batera antolatu behar genuela erabaki genuen». Horrela, bigarren urte horretan kultur aste modukoa antolatu zuten, Euskal Herrian heriotza nola bizi zen azaltzeko helburuarekin. Heriotzarekin zerikusia zuten iraganeko elementuekin erakusketa bat antolatu zuten, Gurutze Ezkurdia etnografoaren eta Juan Madariaga historialariaren hitzaldiak eskaini zituzten, Joxe Mari Karrerek heriotzaren inguruko ipuinak kontatu zituen, Anjel Lertxundi eta Juan Kruz Igerabidek literatur saioa eskaini zuten... Santu Guztien bezperan, urriaren 31n, aldiz kale animazioa eta dantzaldia izan ziren. Ordutik urtero egiten da kale ikuskizuna, beti ere heriotzari erreferentzia eginez. Sua eta pirotekniarekin jokatu ohi da ikuskizunotan, horregatik gauez egiten dira, kaleko argi guztiak itzalita. Gerora zine emanaldiak edota bertso saio bereziak ere antolatu dira.
Lehen urte horietan festaren berri ahalik eta gehien zabaldu nahi zuten eta horretarako haurrak erabili zituzten: «Ikastolara joan ginen eta, aiton-amonei galdetuta, jai honi buruzko idazlana egin zezaten eskatu genien haurrei». Bigarren urtean kalabaza tailerra ere antolatu zuten eta haurrak ez ezik helduren bat ere hurbildu zen bertara. «Jendeari Amerikatik datorren festa bat ez dela adierazi nahi genion, Mutrikukoa bertakoa dela». Lau urte pasa direnean, Mutrikun (eta inguruetan) gehienek «Gaba Beltza» entzun eta badakite zer den: «Heriotzari alderdi makabroena kendu, alderdi æludikoaÆ azaleratu eta haren inguruko ikuspegiak eta ohiturak zabaltzeko festa».
Parranda egiteko aitzakia ere badela aitortu digu Aritz Arrizabalagak. Mutrikutik kanpoko gero eta jende gehiago hurbiltzen omen da horretara, baina «hau ez dela parranda hutsa adierazi nahi diegu». Horregatik Gaba Beltzean, kale ikuskizunaz gain, diapositiba emanaldiak egin izan dira kalean, tabernak modu berezian dekoratzen dituzte, bere eskaparatea aldatzen duenik ere bada, megafoniatik musika egokia jarri ohi da... guztia jaiak alderdi bereizgarri bat baduela adierazteko. Herritarrak ere, gero eta gehiago, beltzez jantzita irteten omen dira kalera.
Jangek/n Me Gazte Elkarteaz gain, gero eta gehiago dira egitarauaren osaketan parte hartzen duten taldeak. Iazkoan, adibidez, Zine Forum Taldeak, Mugak, bertso eskolak, ikastetxeek, gurasoen elkarteek eta aisialdi taldeak parte hartu zuten. Mutrikuko Gazte Asanbladak ere kontzertu bat antolatu zuen iazko Gaba Beltzean eta aurten berriro sartu dira egitarauan. Gaztetxe berria ere dekoratuko omen dute. «Ea gazteek jai hau gogoz hartu eta erreleboa hartzen diguten».
Gazteek erreleboa apurka hartzen duten bitartean, Aritzek etorkizunerako mila egitasmo darabilzki buruan, Mutrikuko Antzerki Taldea jai berezi honetan inplikatzearena, kasu. Ideiak behintzat ez zaizkio falta: «Heriotzaren mundua oso zabala eta aberatsa da. Hilkutxan sartzen ziren txanponetatik hasi eta Egiptoko piramideak bitarte, dena dago heriotzari loturik». Ideiak soberan, baina denbora falta. Eta dirua ere, nahiko justu. Milioi bat pezeta inguruko aurrekontua izan ohi dute eta gehiena kale ikuskizunek eramaten dute: «Piroteknia erabili ohi da eta seguruak ordaindu behar izaten dira, taldearen garraio eta mantenua bezala». Udaletik eta Tabernarien elkartetik jasotzen dute dirua.
Aurrekontuak aurrekontu, heriotzaren festan bizirik dagoela ospatu nahi duenak, datorren astean Mutrikura hurbiltzea besterik ez du. Gaba Beltzaren iazko afitxak zioen moduan: «Dum vivimus, vivamus»

AURTENGO EGITARAUA
Aurtengo Gaba Beltzeko ekitaldiak urriaren 31ko gauean hasiko dira. 23:00etan Deabru Beltzak taldearekin su-kalejira burutuko da eta gau osoan zehar kale giro berezia, musika, argazkiak, kandelak, kalabazak... izango dira. Gauerdi inguruan kontzertua egingo dute Gaztetxean.

Hurrengo egunean, Gaztetxean bertan bertso saioa izango da.
Hilaren 2an 22:30etan Pello Añorgak heriotzaren inguruko ipuinak kontatuko ditu Xabier Kultur Etxean.
Amaitzeko, azaroak 3 larunbatean ere jai giro berezia izango da

Ondarruko agurrak
Badirudi kostaldekoak erakartzen dituela bereziki heriotzak. Izan ere, Mutrikutik kilometro gutxira, Ondarroako Udalak eta «Bolo-Bolo» aldizkariak Azken Agurra testamentu gutun lehiaketa antolatu dute hirugarrenez. Izenak adierazten duen bezala, heriotza aurreko agurrak dira aurkeztu beharrekoak. Aurtengo epea amaitu da , ordea. Parte hartu nahi duenak datorren urtera arte itxaron beharko du. Aurtengo sari banaketa Domu Santu bezperan, hots, urriaren 31n egingo da, 20:30etan Ondarruko Kofradia Zaharraren parean


Azkenak
2017-09-24 | Unai Brea
Herri bazkari sinbolikoa Berangoko Burger King-en, "lan prekarioan egositako zabor janaria"-ren aurka

Tosu Betirako asanbladak deituta, hogei bat lagunek herri bazkaria antolatu dute Berangon eraiki berri den Burger King-ean. Bertako mahai eta aulkiak erabili dituzte bertoko produktuekin egindako bazkaria jateko, han zeuden bezeroei “Big PNV menua”-ren aurkako idatzi bat ematen zieten bitartean. Tosun aparkalekua eraikitzeko asmoarekin eta Berangon merkataritza gune erraldoia egin izanarekin desadostasuna agertu dute horrela.


Sail Ofiziala, kritika | 'Handia': hazten jarraitzen dute

Pelikula anbiziotsua egin dute Garañok eta Arregik. Anbiziotsua, hitzaren zentzurik onenean.


2017-09-24
Pentsaerak eraldatu

“Suedian jaio nintzen eta heziketa sexual bikaina jaso nuen, irekia, munduko beste hainbat tokitan tabua diren gauzak jorratuz; pornotik hasita feminismora bitarte. Hala ere, pornografiaren industriarekiko interes erreala beranduago piztu zitzaidan. Aurki ikusi nuen porno konbentzionala gizonezkoentzat egina zegoela gehienbat, eta ez hori bakarrik, baizik eta gainera garbiki sexista zela. Zientzia Politiko ikasketak egin nituen bitartean Linda Williamsen liburu bat iritsi zitzaidan esku... [+]


2017-09-24 | Xabier Letona
AHT proiektua Madrilen, aukera berri bat Nafarroan

Espainiako Gobernuko Sustapen Ministerioak bere gain hartu du Nafarroako Prestakuntza Handiko Trena (PHT) –lehengo AHT, izen pixka bat atseginagoarekin– eta, beraz, bertan behera geratu da 2010ean Nafar Gobernuarekin zuen ituna.


2017-09-24 | Xalba Ramirez
Bizkaiko Foru Aldundiak 600.000 euro gastatuko ditu laguntza sozialen kontrola areagotzeko

Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak aurkeztu du “laguntzak bai kontrola ere bai” kanpaina, laguntza sozialetan jarraipen estuagoa egiteko eta baldintzak berrikusteko.


"Gizon altu sinesgarri bat nahi genuen, ez munstro bat"

Migel Joakin Eleizegi Altzoko Handiaren eta haren anaia Martinen arteko harremanak eta bizipenek harilkatzen dute "Handia", Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatzeko hautatua. Errealitatea eta mitoarekin jolasteaz, errelatoaz, pertsonaien psikologiaz, erronka teknikoez… aritu gara filmaren zuzendariekin.


"Gure garaian, erretiratu arte seguru zen pilotaria"

Behin batean izan ziren pilotari batzuk, zesta-punta nahiz raketa jokalari, Amerika amets izan zutenak. Izan ziren ametsa gauzatu zutenak, Juan Ignazio Zulaika, kasu, ametsaren gozotik bezainbat amesgaiztoaren ozpinetik dastatu zuenak AEBetan. Txik-txak blogean kontatzen du...


2017-09-24
Juan Ignazio Zulaika Barreras (Andoain, 1956)

Tolosan hazi zen, baina 14 urte besterik ez. Pilotari ari zen Zaragozan 15 urte zituenean. Harrezkero, Milan, Bartzelona eta Floridako frontoiak zapaldu zituen, Amerikako ametsa betez. Pilotariek 1988an AEBetan hasi zuten grebak zapuztu zuen ametsa. Urtea eta zenbait hilabete borrokan eman eta gero, Euskal Herrira itzuli zen 1989an, ezkondua eta haurra zutela ordurako, bestelako bizimodu bat amets, bestelako lanbide bat. Garraio enpresa batean hasi zen lanean eta, bestalde, Amerikan pilotari da... [+]


2017-09-24
Patxadaz

“Gogoratzen naiz Hartford eta Bridgeport-eko pilotariak bilerak egiten hasi ginenean, han azaldu zela behin, Egurbide. Intendente ari zen beste frontoi batean, baina denboraldia hasi gabe zegoen. Hartu ninduen eta galdetu zidan: ‘Hi, uste duk grebara joko duzuela?’, eta nik: ‘Ezta pentsatu ere! Bilerak egiten ari gara, patxadaz, elkartea sortu…’. Horixe pentsatzen nuen. Baina handik hiru astera kale gorrian ginen denok!”.
 


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude