argia.eus
INPRIMATU
«Oraiko giroa marraztu dut erroak mitologian ezarriz»
2021eko uztailaren 19a
Juan Bautista Etxarren-Lohigarri idazleari elkarrizketa
«Oraiko giroa marraztu dut erroak mitologian ezarriz»
Juan Bautista Etxarren-Lohigarrik «Zubi madarikatuak» eleberria aletu digu
Xalbador sariaren akzesita lortu zuen «Zubi madarikatua» eleberriarekin Juan Bautista Etxarren-Lohigorrik 1991n. Iaz argitaratu zion liburua Pamiela argitaletxeak. Haurra zela irakurritako ipuin baten garapena da eta honen bidez euskal mitologiako lamiak dakartza guregana zubi bat dela medio. Garai bateko oroitzapenak borbor datozkiola mintzatu gara.
ARGIA. Mugaren alde batetik bestera bizi izan zara.
J. B. ETXARREN-LOHIGORRI. Ene emaztegaia auriztarra zen 1970ean ezkondu egin ginen. Ni Donibane Garazin bizi izan naiz eta han egin dut lan berrogeita bi urtez irakasle gisa, ikastegi pribatu batean. Erretiratu naiz duela hiru urte eta orduan, emaztea auriztarra izanik, hona jin gara bizitzera. Zenbaitez hara joaten gara, berriro Donibane Garazira, baina komunzki hemen gara, Auritzen.
A. Zure obra hiru liburuk osatzen dute.
J.B.E. «Huarte, hator etxerat» lehena, 1975ean agertu zena, Arantzazun, Jakin izeneko editorialean. Lliburu hori Garaziko euskaldun batez mintzo da, XVI. mendean sortu eta gero Andaluziara joan zena. Hortaz egin dut biografia bat, poxi bat eleberritua.
Gero «Lehen urbian» etorri zen; orain zazpi, zortzi urte argitaratua. Hau kronika da, eleberri gisa emana. Familia bati buruzkoa da, Hego Amerikatik heldu dena Euskadira, Baztanera lehenik eta gero Garazira, XIX. mendean. Nihaurek baditut liburuan anitz oroitzapen ene familiaz, ene arbasoez, gerla denboraz... Nik bigarren mundu gerla ezagutu dut haurra nintzela; baditut anitz oroitzapen eta horiek sartu ditut hor barnean.
A. Nola bizi izan zen II. Mundu Gerra?
J.B.E. Lehenbizian, frantses guztiek bezala, uste genuen irabaziko genuela, baina 40.eko maiatzean alemanak sartu ziren Belgikan gaindi, eta ekain hondarrean heldu ziren Arnegiraino. Oroit naiz nola lehenbiziko aldiz ikusi nituen dirrindaka pasatzen beren sidekarretan.
A. Latza izan zen okupazioa?
J.B.E. Lehenbizian ez. Hasierako urtean aski ontsa joan zen. Harrituak ginen, uste genuen alemanak salbaia batzuk zirela, baina biziki gizon onak iduritu zitzaizkigun. Gero, ordea, erresistentzia hasi zen oldartzen, izan ziren atentatuak eta orduan alemanek errealki zirena, beren nazismoa erakutsi zuten.
A. Azkenekoa «Zubi madarikatua» da. Honetan mitologiaz baliatu zara, alegoria bat da. Nahiz eta irakur daitekeen alegoria ikusi gabe.
J.B.E. Haurra nintzelarik ikastegian kontatu zizkiguten Barbier idazle garaztarraren ipuin batzuk eta lamiak aipatzen zituen, eta nahiz nik hamabi urte nituen biziki gustatu zitzaidan liburu hori, eta hortaz baliatu naiz. Lamiak sartu ditut eta horren ondorioa da herrian denak gaizki doazela, herritarren artean ez dakite nork egina den zubi bat eta hor oraiko giroa nahi ukan dut poxi bat marraztu erroak mitologian ezarriz. Baina mitologiak ez du inportantzia arrastorik.
A. Istorioa Auritzen bertan kokatzen da. Zergatik?
J.B.E. Hautatu dut Auritz ontsa ezagutzen baitut eta maite baitut. Beste herri batean ezartzeko partez nahi ukan dut hemen ezarri.
A. Istorioak herrian gertatzen den zerbaitekin zerikusirik ba al du?
J.B.E. Ez dut nahi deus politikarik edo sartu, baina nihaurek euskaldun gisa sentitzen dut ene burua eta orduan, adibidez, Madrileko Gobernua hasten dela zubi honetaz arduratzen, ene irudiko gaizki da. Euskaldunek elkarren artean dituzten arazoak behar dituzte zuzendu, eta ez beti kanpotarrek.
A. Frantsesez ere idatzi duzu?
J.B.E. Frantsesez idatzi dut Baionako egunkari batean duela 30 urte baino gehiago, Garaziko korrespontsal gisa, eta gero «Gure Herria» Baionako kultur aldizkarian ere frantsesez egin dut.
Ondoren egin nuen, eta ez da biziki aipatua izan, baina Zangotzan bazen «Juegos florales» izenekoa eta han aurkeztu nuen 30 orriko eskuizkribu bat Nafarroa Beherea eta Nafarroaren arteko harremanak aztertzen zituena.
A. Amis de la Vielle Navarre izenekoaren buruzagiorde zara. Zein da erakunde honen nahia?
J.B.E. Duela bi urte izendatu ninduten zuzendariorde. Ez da euskaldunez bakarrik osatua, badira frantses anitz. Lehengo Nafarroaren historiari buruz jakin nahia dugun afizionatuz osatua dago. Nahi dugu jakin zer zen Nafarroa Beherea lehengo denboretan; zer harreman zituen Nafarroarekin eta nola bereizi zen; zer ziren Nafarroako erregeak, eta abar. Historiari buruzko taldea da.
A. Baduzue harremanik Nafarroako erakunde edo instituzioekin?
J.B.E. Baditugu harremanak Lizarra eta Iruñearekin eta baita Iruñeko talde batzuekin ere. Orain bertan Victor Manuel Arbeloak egin du liburu bat espainolez Nafarroa Behereaz, eta hura aukeztu du Donibane Garaziko herriko etxean eta Donapaleun. Les Amis de la Vielle Navarre arduratzen da prestatze hauetaz.
A. Euskararen kontuan zerbait egiten du Les Amis-ek?
J.B.E. Ez du deus egiten. Liburutegian baditugu euskal liburuak, baina ez dugu deus egiten mintzairaren gainean. Euskarari buruz aritzeko badugu Euskaltzaindia.
Xabier Carrillo
48-49

GaiezKulturaLiteraturaIdazleakETXARREN1
GaiezKulturaLiteraturaSariakBesteak
PertsonaiazETXARREN1
EgileezCARRILLO1Kultura