argia.eus
INPRIMATU
Txomin Peillen: «Euskal literatura kalitateko kritika ezak itoa dago» Hainbat urteko atzerapenarekin kalean da idazle santugraztarraren «Kri
2021eko uztailaren 23a
Txomin peillenekin euskal literaturaz
Arazoak arazo, Leopoldo Zugazak eta BBK-k eman dute argitara bere nobela
Txomin Peillen: «Euskal literatura kalitateko kritika ezak itoa dago» Hainbat urteko atzerapenarekin kalean da idazle santugraztarraren «Kristina Bolsward» izeneko elaberria. «Gauaz ibiltzen dana» eta "Itzal herrian" lanekin bezala, honekin ere Txomin Agirre saria jaso zuen. Paben eta Baionako Faculté Pluridisciplinaire-n euskara eta euskal literatura irakasle, asteburuak idazten ematen ditu Zuberoako Santa Grazi herrian.
ARGIA. Zeintzu dira zure elaberriaren ezaugarriak?
TXOMIN PEILLEN. Gaur egungo Alemanian emakume izateak zein arazo ekartzen dituen planteiatu nahi izan dut, lan kontuak , gizarte mailako berdintasuna... Baina "Kristina Bolsward"en gai nagusia gutxiengo frisiarraren egoera da. Alemania bezelako herri indartsuan nola gordetzen duten beren nortasuna eta alemanek berek zein jarrera duten frisiarrekiko.
A . Nola dokumentatu zara guzti horren gainean idazteko?
T.P. Beno, aldizka egiten ditugun idazle batzarretara ordezkaritza frisiarra etorri ohi da; beraiekin harremanetan hasi eta bizi duten egoeraren berri jaso ahal izan dut. Alemanian ere izana naiz, Hamburg aldean, eta bertako kontuak biziki interesgarri iruditu zaizkit.
A. Atzerriko literatura ere baliagarri izan zaizu?
T.P. Bai, arrunt gustokoa dut literatura ingelesa irakurtzea, baita Hegoameriketakoa ere. Eta neure irakurraldietan jasotzen dudan munduaren ikuspegia frantseseraz edo espainieraz irakurtzen duen edonorenarekin konparatuta, oso bestelakoa da. Beste paradigma batzuen arabera mugitzen dira. Hori dela eta, neure sormen-lanak ere ez du zerikusirik izango Espainian edo Frantzian egiten direnekin.
A. Azken bolada honetan, argitaletxeen aurkako kritika ugari egin duzu. Zer dela eta?
T.P. Ez da sekretua liburuak kaleratzeko arazoak izan ditudala. Ez dut ulertzen argitaletxcen jarrera. Lehen, Euskaltzaindian sartu aurretik, ez nuen oztoporik, baina orain ateak itxi egin dizkidate. Idazteko gogorik ez dut. Laurehun bat orrialdeko beste liburu bat ere prestaturik daukat; "Alarguntsa Beltza" izenburuko elaberri fantastikoa da eta zientzia fikzioa du gai, baina argitaratzeko luzeegia dela esaten didate. Euskaltzaindiari emateko diote... baina ez da argitaletxea, erakunde bat baizik. Arazoa ez da luzera–horretakoak kalean ikusten ditugu eta ezkutuan beste zerbait dagoela uste dut.
A. Zeintzu dira zure ustez, arrazoiak?
T.P. Agian, nere lanak hemengo literatur ikuspegitik ez dira behar bezala ulertuak. Lehen esan bezala, Espainia edo Frantziakoak ez diren eraginak izan ditut. Mingarria da, bestalde, kritika bakarra ere jaso ez izana. Liburua argitara eman ez baina kritikarik egin ere ez. Idazleoi besteren eritziak entzutea komeni zaigu, baina ez dago egiteko gai denik edo ez dira ausartzen.
A. Horren tamalgarria al da euskal literatur krititaren egoera?
T.P. Egun ez da Mitxelena edo Lafitte bezalako kritikaririk. Lantxoak egin izan dira, «Jakin»en adibidez. Baina ez dago gehiago. Demagun urtean berrogei sormen-lan argitaratzen direla: zenbatek jasotzen dute adituen kritikarik? Gainera atzerriko literatura ezagutu gabe, ikuspegi mugatuko eritzia ematen da. Euskal literatura kalitateko kritika ezak itotzen du. Beraz, lagunartean aholkuak eskatu behar izan ditut.
A. Eta euskal literaturaren aurkako kritika?
T.P. Bada intentzio maltzurreko kritikarik, euskal literaturari buruzkoa. Esnobismo hutsa bihurtu da euskal literatura kaskarra dela esatea. Saldukeria horrekin, geure buruaren desegitea bilatzen dute. Eta, okerrena, kanpora begira badutela eraginik. Nola uler daiteke France Culturelle irratian Atxaga euskal literaturaren sortzaile dela esatea? Norengandik jaso dute informazio kutsatu hori?
A. Beste motatako lanak ere burutu dituzu.
T.P. Hil honen hondarrean Eusko Ikaskuntza erakundearen eskutik, "Herri medikuntza Zuberoan" izeneko lana kaleratuko dut. Hiru ataletan banatuko da: Antzinako medikuntza, Oraingo petrikiloak eta, hirugarrena, etxe sendakuntza.
Biologi ikasketak oso baliagarriak izan zaizkit informazio guzti hori lortzeko. Inkesta sistima herriz herri erabili eta corpus handi samarra bildu dut.
Ritxi Lizartza
Txomin Peillen zelati agertzen da hainbat argitaletxek berarekin izan duen jokaerarekin.
50-51

GaiezKulturaArgitalgintArgitalpenaLiburuakLiteratur l
GaiezKulturaLiteraturaArgitalpenaNarratiba
GaiezKulturaLiteraturaIdazleakPEILLEN1
PertsonaiazPEILLEN1
EgileezLIZARTZA2Kultura