Txupinazoa eta arropa zuria: Ezkerrak sortu eta eskuinak bereganatua

  • Iruñeko Peñek eta Memoriaren Autobusak Juanito Etxepareren historia berreskuratu dute, 1931n txupinazoa lehendabizikoz bota zuen iruindarrarena. Baita zuriz janzten lehenak izan ziren Veleta peñako kideena ere. Omenaldi gisa, Udalari aurtengo txupinazoa La Veleta peñako ondorengoek bota dezatela proposatu diote. Txupinazoa nork bota herritarrek hautatu behar dutela aldarrikatu dute Info7k eginiko elkarrizketan.

Estitxu Eizagirre @eeizagirre
2015eko maiatzak 20

Ivan Gimenez kazetari eta Memoriaren Autobusa taldeko kideak ekimenaren sorrera azaldu du: "Argitaratu berri dudan El Corralito foral liburuan baneuzkan aztarnak nolakoak ziren errepublika garaiko San Ferminak. Hoien artean aurkitutako bi ekitaldi nagusiak dira txupinazoaren jaiotza eta arropa zuriz janzteko ohitura. Memoriaren Autobuseko kideei ere oso interesgarriak iruditu zitzaizkien eta hasieratik argi genuen Peñen Federazioarekin elkarlanean egin behar genuela hau".

Txupinazoaren sortzailea Etxepare izan zen, ez zinegotzi falangistak

Ivan Gimenez: "Txupinazoa anonimoa zen hasieran, piroteknia enpresa batek hainbat suziri jaurti zituen jaiak hasten zirela iragartzeko. 1931n Juanito Etxepare iruindar eta kale Nagusiko tabako dendariak, errepublikano eta ezkertiarrak, baimena eskatu zien suziri bat botatzeko, eta ekitaldiak anonimotasuna galdu zuen. Juanito Etxepare izan zen beraz, txupinazoaren asmatzaile edo bultzatzailea. Gerra zibila hasi bezain laster Juanito Etxepare desagertu egin zen, argi dago errepublikazale eta ezkertiarra izateagatik fusilatu egin zutela, baina orain arte inork ez du bere gorpua aurkitu. Eta gerra zibila bukatu orduko, Iruñeko zinegotzi falangistek hartu zuten txupinazoa botatzeko ohorea, eta inongo lotsarik gabe bereganatu zuten. Juanito Etxeparek Gaztelu plazan botatzen zuten suziria Udaletxe plazara eraman zuten. Eta egun, Iruñeko udaletxeko webgunean agertzen da zinegotzi falangista horiek, Perez Salazar eta Joakin Ilundain zirela txupinazoa botatzeko ohituraren asmatzaileak. Juanito Etxeparerekin batera, bere memoria ere fusilatu zuten nolabait".

Jantzi zuria, langileena

Ivan Gimenez: "La Veleta Peña Jarauta kalean zegoen. 1931n, errepublika garaiko argazkian ageri da Peña osoa zuriz jantzita. Jendea zuriz jantzita aurkitu dugun lehen argazkia hori da. Demagun horiek zirela ohitura asmatu zutenak. Langileak ziren, margolariak, ezkertiarrak, anarkistak, sozialistak... Gerra zibila hastean errepresaliatuak izan ziren eta haietako batzuk fusilatuak, Bardeetako Valcardera triskantzan hain zuzen. Euren memoria desagertu omen da. Denok janzten dugu arropa zuria omenaldi inkontziente moduan, eta gure asmoa da omenaldi hori kontziente bihurtzea".

Herritarrek berreskuratzearen alde

Hodei Garcia, La Alegria Peñako presidentea: "Peñen Federazioan ikusten dugu txupinazoa eta beste hainbat ekitaldi gero eta gehiago erabiltzen direla tramankulu politiko gisa. Txupinazoa botatzeko eskubidea zenbait alderdik bakarrik dute, azken urteetan alderdiren batek gauzak nola egin dituen ez bazaie gustatu Osasunak botako du edo Gurutze Gorriak... uste dugu ikur bihurtu diren ekitaldiak biztanleriarenak izan behar luketela eta biztanleriak erabaki behar lukeela zer eta nola egin txupinazoa. Ez dugu uste bozka batzuengatik Udalak eskubidea duenik txupinazoa erreminta politiko gisa erabiltzeko".

Ivan Gimenez: "Arropa zuriarena ere oso bitxia da: nire ustez omenaldi kontziente bat izan beharko luke, langile eta ezkertiar haien memoriaz egiten dena. Azken urteotan, barcinakeria amaigabe honetan, zuriz joateko ohitura ere berenganatu dute prozesioan, ekitaldi ofizialetan... eta gogoeta gabeko erreakzio moduan, iruindar asko hasi ziren beste mota bateko arropak janzten. Modu injustuan, azken urteetan arropa zuria goi mailako klasearen ikur bihurtu da eta berreskuratu behar dugu, lapurtu digutelako".

Bi omenaldiak bateratuko dituen ekintza

Hodei Garcia: "Proposamen zehatza dugu, aurten La Veleta Peñako ahaide edo ondorengoek bota dezaten txupinazoa [tartean 1931ko argazkian ageri den hiru urteko mutiko zen hark], zuriz janzten hasi zirenei omenaldi egiteko. Eta hemendik aurrera Iruñean eztabaida piztu dadin, biztanleriak erabaki dezan txupinazoa nork bota. Erreminta politikoa izateari utzi diezaiola, zeren badirudi alderdi bat edo bik bakarrik erabakitzen dutela nork botatzen duen. Guk nahiago genuke herriaren ekimena izatea eta herriak aukeratzea. Eskultura bat ere egin dugu, eta asmoa da urtero Txupin Etxepare saria ematea".

Ivan Gimenez: "Aurten lehen aldiz banatuko dugun Txupin Etxepare saria La Veletako Peñaren ondorengoei emango diegu. Horrez gain udalak baimentzen badie txupinazoa botatzea askoz hobe, baina gure eskultura behintzat jasoko dute".

Kanal hauetan artxibatua: Sanferminak  |  Oroimen historikoa

Sanferminak kanaletik interesatuko zaizu...
Iazko sanferminetan emakume bat bortxatzeagatik preso dauden bost gizonak ez dira espetxetik irtengo

Epaiketa iritsi bitartean behin-behineko askatasuna nahi zuten bost gizonek baina ez du halakorik onartu Nafarroako Lurralde Auzitegiak. 


Iru˝ea ez da isilik geratuko aurtengo Sanferminetako eraso sexisten aurrean

Gora Iruñea herri plataformak eta Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak manifestazioa deitu dute ostegunean, uztailak 13. 21:00etan Gaztelu plazatik abiatuko da eta Sanferminetan izan diren eraso sexistak salatzeko egin dute deialdia, 'Eraso sexistarik ez!' eta 'Erasotzaileak kanpora!' lelopean.


2017-07-11 | Xalba Ramirez
Eraso sexisten kontrako erantzuna handituz doa sanferminetan

Jaietan ematen diren eraso sexisten kontrako kontzientzia areagotuz doa herriz herri. Sanferminetan izandako azken erasoen larritasunak inoizko kanpainarik handiena ekarri du, eta horren ondorioz eragile sozial ugari eta udala elkarrekin ari dira lanean.


Zazpi salaketa izan dira sexu erasoekin lotuta sanferminetan

Ukituengatik salaketak jarri dituzte zazpi emakumek. Horiekin zerikusia dutelakoan lau gizonezko atxilotu ditu poliziak. 


2017-07-06 | ARGIA
Sanferminak abiatu dira, ikurrina balkoian eta eraso sexisten aurkako kontzientziarekin

Bost masta jarriak zituzten aurtengo Sanferminetako txupinaziorako Iruñeko Udaletxeko balkoian. Azken momentura arteko ikusminaren ondoren, ikurrina ere zintzilikatu dute txupinazorako.


Eraso matxistei autodefentsa feministaz erantzunen diela aldarrikatu du Iru˝eak

Beldurra aldez aldatuko dugu! Heteropatriarkatuari intsumisioa! lelopean Farrukas eragile feministak deituriko manifestazioan jendetza batu da, indarkeria matxista heteropatriakalari aurre egiteko.


Cheikhounak botako du sanferminetako "txupinazo herrikoia"

Herri Sanferminek antolatu dute txupinazoa, Iruñerriko "kultur aniztasuna aldarrikatzeko". Egitarau zabala aurkeztu dute "herritarrak protagonista" dituen "bestelako jai eredua" sortzeko.


Sanferminetako bortxaketan parte hartu zuten bost gizonek fidantza ordainduta kalera irten nahi dute

Behin-behineko neurria ez mantentzeko eskatu dute ez dagoelakoan arriskurik ihes egiteko, frogak suntsitzeko, delitua berriz egiteko edo bortxatutako emakumeari gerturatzeko.


Sanferminetan neska bat bortxatu zutenek beste eraso batengatik deklaratuko dute ostiralean

Epaiketaren zain daude bost gizon iazko sanferminetan emakume bat bortxatzeagatik. Horietatik bik beste eraso sexual batengatik deklaratu beharko dute ostiralean.


4.000 euroko isuna proposatu dute Sanferminetako bortxatzailearen aldeko pankarta jartzeagatik

Estadiora sartzea ere debeka dakieke pankarta paratu zutenei, Indakeria, Espainiako Xenofobia eta Intolerantziaren Kontrako Kirol Batzordeak eskatuta.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude