Raper euskaldunak: Rapa amu euskarara biltzeko

  • Hizkuntza normalizatzea zerbait bada, hizkuntza horretan gainontzekoetan egiten den guztia naturaltasunez eta normaltasunez egitea da. Musika ere bai, eta nola ez, rapa.

    Duela hamabi urte, Selektah Kolektiboa, lehen rap talde euskalduna sortu zenetik asko kostatu da euskaldun talde multzoa osatzea. Alabaina, bere bidea egin du rapak eta Info 7 irratiak, duela gutxi, hedatzen ari den uzta bildu eta zakuan jasotzea erabaki du Rap Herria diskoan. 16 musika taldek hartu dute parte.

2012ko ekainak 02
Ezkerrretik bigarrena Endika Lahaine, laugarrena Ruben Mateo Rufoh eta bosgarrena Eneko Axpe Maisha.

Bilduma horretan parte hartu duten hiru talderekin (Goienetxe anaiak, 121 krew eta MAK) aritu gara berriketan, rapa eta euskara nola ezkontzen dituzten jakiteko.

Goienetxe anaiak: “Euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena euskal hiztun falta da”

Ekaitz Astiz Goienetxe anaiak (Iruñerria) taldeko kidea da. Bertso mundutik dator, nahiz eta ez dituen sekula biak uztartu. Rapak bertsolaritzak ematen ez dion askatasuna eskaintzen dio, azken hau “instituzionalizatuago” dagoelako. Rapean aldiz, “zu zara epailea eta muga”.

Rapa gustuko zuela antzemanda, halako batean zer egiteko gai zen probatzea erabaki zuen. Euskaraz: “Ez nuen pentsatu ere egin, nire hizkuntza euskara baita”.

Hizkuntza eta aurrekaririk eza ez ziren arazo edo zailtasun izan: “Erreferente bakarra Selektah Kolektiboa zen. Horrek errespetua ematen du, baina baita zure bidea egiteko erraztasuna ere, inor kopiatu gabe”. Egitea baino hastea dela zaila gogorarazi du raper nafarrak, baina bertigoa gaindituta, euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena hiztun kopuruarena dela pentsatzen du. Bere aburuz, “euskal rapak ez du aurrera egingo euskal hiztunik ez badago, euskarak aurrera egiten ez badu”.

Bidenabar, kritika edo eskaera bat du. Euskaraz aritzen diren talde gutxi egoteak ez du esan nahi hizkuntza trakets erabil daitekeenik. Galbahea pasatzea ezinbestekotzat jotzen du, “badaude min ematen didaten akatsak”. Dena den, aitortzen du errealitate guztiek dituztela ñabardurak eta batzuentzat rapa bada euskaraz egiteko izan dezaketen edo duten gune bakarra, “ezin daiteke ezer esan, baina ez dadila utzikeriagatik izan”.

121 krew: Rapa, euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko

Bilbo eta Barakaldo artean sortu zen duela hamabi urte talde bizkaitarra. Aurreneko pausoak gaztelaniaz eman bazituzten ere, apurka euskararanzko bidea jorratzen hasi ziren, “natural, gure egunerokotasunean euskarak gora egin zuen heinean”.

Hamabi urteotan, taldea pixkanaka handituz joan da. Hori da Eneko Axpe Maisharen adibidea. Maisha taldea sortu eta gero batu zen proiektura. Ordurako 121 krew euskaraz ari zen, eta beraz, betidanik euskaraz rapeatu du: “Koherentzia puntua da, euskalduna naiz eta euskara defendatzen dut, zer gutxiago”. Berak rapa euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko tresna ezin hobea izan daitekeela pentsatzen du. Horren adibide garbia da Ruben Mateo Rufoh, taldeko abeslarietako bat. Euskara ikasi du, rapak euskarara ekarri du, “eredugarria eta aldi berean polita da hori”. Dena dela, Euskaltzaindiarekin gogoratu dira taldekideak eta haien ustez, “Euskaltzaindiako euskararekin rapa egitea ezinezkoa da”.

Irratientzako eskaera ere badute, ingelesezko eta gaztelaniazko rapari lekua egiten diotela esan dute, euskarazkoari aldiz, ez.

MAK: “Euskaraz? Beste hizkuntzetan egiten den modura”

Jon Eyherabidek (Aiherra, Lapurdi), MAKeko kantariak, hitza, erritmoa eta dantza maite ditu eta hori da rapa beretzat. Raparen Ez dok amairu ote diren galdetuta zera esan du: “Ez dok amairu, rock radical vasco, hainbat lagun egiteko manera antzekoarekin, maite dut hori, zergatik ez? Elkarrekin indar gehiago izango dugu gure mezua eta erritmoa plazaratzeko eta entzutera emateko”. Eta zein da mezua? “Eszenatokira igotzen gara erakusteko euskara gaztea, bizia dela eta egin daitekeela nahi duzun maneraz”.

Rapak euskarari freskotasuna ekar dakiokeelakoan dago, eta ondorioz, jende gehiago gerturatu dezakeela euskarara eta euskal rapera. “Euskara ikasi eta euskalduna zara. Berriak sartuko dira komunitatera, eta hori nahi dugu, ezta?”. Eyherabidek ondoko mezua igorri die musikariei: “Hala sentitzen baduzue, egin euskaraz. Nik espero dut euskaraz egiteko grina izango dutela”.

Musikariak euskarara gerturatu direlako rapa euskaraz egiten hasi dira eta raparen munduan euskara topatu dutelako euskara ikasteari ekin diote. Rapa euskararen normalizazioaren termometro ere bada.

Kanal hauetan artxibatua: Musika  |  Musika  |  Historia

Musika kanaletik interesatuko zaizu...
Kontzertuak
Abuztuko ibilbide musikala

Musikazaleok badugu, urtero bezala, hitzordu berezi bat Donostiako Musika Hamabostaldian. Krisiak jota eta guzti, jaialdi honek mantentzen ditu betiko kalitate maila, proposamen interesgarriak eta publikoarentzako ziklo erakargarriak.

Aurtengo edizioak harribitxi batzuk eskaintzen ditu, hala nola, Mozarten Don Giovanni o

...

2016-07-19 | Topatu.eus
EHZ elkarteak brigada antolatu du Notre-Dame-des-Landes erresistentzia gunera

Abuztuaren 20tik 28ra herri brigada antolatu du Euskal Herria Zuzenean elkarteak Notre-Dame-des-Landesera, burujabetzaren ildotik doan egitasmoa ezagutzeko asmoz.


Busti webTB (EHZ 2016)
MULTIMEDIA - busti

Busti emankizunak eta Topatuk elkarlanean Euskal Herria Zuzenean jaialdian egin duten jarraipen 'berezia'.


Matxitoei hortzak erakusten dizkieten ikasleen rapa

"Aske maite nazazu" ("Estima’m lliure") da rap abestiaren izena, 16 ikasle valentziarrek idatzi eta kantatu dute eta bideoa interneten arrakastatsu zabaltzeaz gain, genero indarkeriaren aurkako lehiaketa bat irabazi du.


2016-07-17 | Iker Barandiaran
Diskoa
Gora gazteria askatuta

Asko pozten naiz Mungiako laukoteak kotoiaren proba gainditu duelako. Taldea sortu eta estreinako lana kaleratu berritan, apenas urte eta erdira, bitsa balitz bezala altxa ziren publikoaren kinielatan, baita kritikaren berbetan ere. Ordutik Espainiako Estatuko jaialdi guztiek nahi dituzte karteldegian eta partaideen ikasket

...

Willis Drummond, Tremenda Jauria eta Las Tea Party Aste Nagusi Pirataren kontzertuen artean

Abuztuaren 13tik 20ra bitartean Donostiako Aste Nagusi Piratan izango diren kontzertuak iragarri dituzte. Kaiko La Flamenka gunean publiko ugariren gustuak asetzeko moduko eskaintza prestatu dute.


2016-07-10 | Joxi Ubeda
Diskoa
Bi kantu zirraragarri

Bi kantu entzun daitezke Joseba Irazoki eta Lagunak taldeak Madrilgo Acuarela diskoetxearekin kaleratu duen binilozko singlean. Biak oso onak, zirraragarriak.

Rock, folk, blues eta psikodelia aireak suma daitezke kantuetan, doinu iradokitzaileak. Moldaketak eta apainketak oso landuak eta oso ongi eginak daude. Ukituak, x

...

2016-07-10 | Pierre Balacey
Sorginen zelaian bada alternatibarik

Etxegabetzeak bermatu dituen bankua edo krisian herritarren kontura aberastutako multinazionalaren beharrik ba al dago musika talde gogokoenak gozatzeko? Euskal Herria Zuzenean festibala antolatzen dituzten ehunka lagun eta laguntzailek argi dute ezetz. Iragan den asteburuan –21. urtez jarraian– erakutsi dute hiru egunez milaka lagun batzen dituen jaialdia antolatzerik dagoela; publizitatea eta negozioaren partez burujabetza eta auzolana lehenetsiz.


2016-07-04 | ARGIA
EHZ jaialdia 2016 iruditan

Milaka lagun bildu dira Lekorneko zelaietan Euskal Herria Zuzenean festibalaren 21. edizioaz gozatzeko. Makro-jaialdi komertzialen eredutik aldenduta, parte-hartzea eta auzolana oinarri, bestelako baloreak praktikara eramateko espazioa da egun.


2016-07-04 | ARGIA
Trinitateko auzo baratzea errespetatzeko eskatu diote Jazzaldia iragartzen duen garagardo markari

Uztailaren 20an hasiko da Donostiako Jazzaldia eta Donostiako Alde Zaharreko Gazte Asanbladak kezka adierazi du: urtero jazz jaialdiaren babesle nagusia den garagardo marka iragartzeko kartel handi bat jartzen du Trinitate plazan, hain justu gazteek joan den apiriletik auzo baratzea martxan jarri zuten lekuan.


Hertzetan #6 -Eraul
MULTIMEDIA - Hertzetan

Folk, pop eta bluesetik elikatzen diren doinuek dute eraikitzen Donostiako Eraul taldea, melankoliaren presentzia haundiarekin. Hastapenean Asier Beramendiren proiektua bazen ere, sei taldekide dira orain taldean. Gitarra, txeloa, pianoa, bibolina, baxua eta bateriak dira Eraul-en osagaiak.


2016-07-03 | Judith Montero
Jose Rafael Pascual Vilaplana, Bilboko Bandako zuzendari artistikoa
"Badago bandetan tendentzia snob bat: musika hobeto egin ezean, azken modako musika egitea"

Musikari bakoitzak atrilean, bere partitura, bere zuhaitza. Ahots guztiak biltzen dituen planoa zuzendariak berean. “Nik basoa ikusarazi nahi dizuet”. Besoak astindu eta isilka, inori hegoak moztu gabe biltzen ditu 50 “ego” berera. Eta putz kolektiboa arte bilakatu. Birika erraldoia, perkusio taupadak gehituta. Hori baita haize eta perkusio orkestra. Hori baita banda.


Kontzertua
Amaiera argitsua

Joan zaigu aurtengo Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren denboraldia. Benetan denboraldi gozagarria izan da, eta era berean, luzimendu gehiagorekin jo zuten azken saioan. Osagarri guztiek sortu zuten jakin-mina: Juraj Valčuha zuzendariak, Turingo RAIren Orkestra Sinfoniko Nazionaleko zuzendaria hain zuzen ere, Jennifer Koh

...

EHZ, hiru egunez "jendarte ideala" sortzeko prest

EHZ Euskal Herria Zuzenean jaialdiak ostiral honetan du abiapuntua. Lekorneko Garro eremuan (Lapurdi) azpiegitura guztiak prest daude uztailaren 1, 2 eta 3rako antolatuta dauden kontzertu, tailer, ikuskizun eta eztabaidei hasiera emateko.


2016-06-29 | Kanaldude.tv
EHZ: 3 egun baino askoz gehiago
MULTIMEDIA - erreportajea

EHZ festibalaren 20 urteen kariaz, Donostiako piratek eginiko bideoa. Arrosatik Heletara, Idauzetik Lekornera, lekukotasun eta irudien bidez festibalaren baloreak erakusten ditu lanak.


2016-06-26 | Iker Barandiaran
Diskoa
Delinkuentzia bazterrean, biziraun eta borrokan

“Islamismoak gurea egingo du, gu ezabatu, bere egia bakarraren azpian zapaldu eta ezabatu nahi gaitu. Horregatik, lehenbailehen berarekin bukatu behar dugu, eta horretarako gure muga guztiak itxi behar ditugu, gu babesten gaituzten hesietan zanpatuta eta gu inguratzen gaituzten itsasoetan itota hil daitezen, madarikat

...

2016-06-22 | Judith Montero
Jose Rafael Pascual Vilaplana
"Musika gorputz osoarekin bizitzeko aukera berreskuratuko dute Bilboko herritarrek 24an"

Ekainaren 24an kontzertua eskainiko du Bilboko Bandak, Aiko euskal dantza taldearekin batera. Debeku bat dela medio, lehen aldia da historian Bilboko Bandak erromeria joko duena. Bertako zuzendari artistikoa den Jose Rafael Pascual Vilaplanari elkarrizketa egin dio banda bereko musikari Judith Monterok.


2016-06-19 | Joxi Ubeda
Diskoa
Beti aitzinera

Poztu egin naiz Petti eta Etxeko Uztaren disko berria eskuratu dudanean, eta oso gustura entzuten ari naiz, atsegin handiz. Oso lan ederra egin dute. Kantuak oso onak dira, eta oso ongi osatuak, landuak eta ekoitziak daude. Batzuk indartsuak eta energia handikoak dira, eta beste batzuk leunagoak. Kantuetan, besteak beste, g

...

Musika
Amaiera tristea

Hobeto esanda, penagarria. Eta tristeena da artista paregabeak eta interpretazio akatsgabea izan genuela Kontzertu Handien XI. Zikloaren bukaera honetan. Baina ia publikorik gabe geratu ginen Principal Antzokian, eta hori izan zen saioaren alderdi tamalgarria. Ze pena hain momentu ona disfrutatzea eta aldi berean konturatze

...

2016-06-05 | Iker Barandiaran
Diskoa
Mimoz landutako egurra

Erabat harrapatu nau disko honek: lehen kantuetako danbatekoak eta kontzeptu gisa hain irekia izateak. Goazen enborraren sustraietara: Xabi Strubell hondarribiarra da Zura taldearen aita, gazte-gazte zela Dut taldearen sortzaile eta gitarra jotzailea. Gerora, aditza denboraz aldatu zen eta Hondarribiko hirukotea deseginda,

...
Azkenak
Eguneraketa berriak daude