Raper euskaldunak: Rapa amu euskarara biltzeko

  • Hizkuntza normalizatzea zerbait bada, hizkuntza horretan gainontzekoetan egiten den guztia naturaltasunez eta normaltasunez egitea da. Musika ere bai, eta nola ez, rapa.

    Duela hamabi urte, Selektah Kolektiboa, lehen rap talde euskalduna sortu zenetik asko kostatu da euskaldun talde multzoa osatzea. Alabaina, bere bidea egin du rapak eta Info 7 irratiak, duela gutxi, hedatzen ari den uzta bildu eta zakuan jasotzea erabaki du Rap Herria diskoan. 16 musika taldek hartu dute parte.

2012ko ekainaren 02a
Ezkerrretik bigarrena Endika Lahaine, laugarrena Ruben Mateo Rufoh eta bosgarrena Eneko Axpe Maisha.

Bilduma horretan parte hartu duten hiru talderekin (Goienetxe anaiak, 121 krew eta MAK) aritu gara berriketan, rapa eta euskara nola ezkontzen dituzten jakiteko.

Goienetxe anaiak: “Euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena euskal hiztun falta da”

Ekaitz Astiz Goienetxe anaiak (Iruñerria) taldeko kidea da. Bertso mundutik dator, nahiz eta ez dituen sekula biak uztartu. Rapak bertsolaritzak ematen ez dion askatasuna eskaintzen dio, azken hau “instituzionalizatuago” dagoelako. Rapean aldiz, “zu zara epailea eta muga”.

Rapa gustuko zuela antzemanda, halako batean zer egiteko gai zen probatzea erabaki zuen. Euskaraz: “Ez nuen pentsatu ere egin, nire hizkuntza euskara baita”.

Hizkuntza eta aurrekaririk eza ez ziren arazo edo zailtasun izan: “Erreferente bakarra Selektah Kolektiboa zen. Horrek errespetua ematen du, baina baita zure bidea egiteko erraztasuna ere, inor kopiatu gabe”. Egitea baino hastea dela zaila gogorarazi du raper nafarrak, baina bertigoa gaindituta, euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena hiztun kopuruarena dela pentsatzen du. Bere aburuz, “euskal rapak ez du aurrera egingo euskal hiztunik ez badago, euskarak aurrera egiten ez badu”.

Bidenabar, kritika edo eskaera bat du. Euskaraz aritzen diren talde gutxi egoteak ez du esan nahi hizkuntza trakets erabil daitekeenik. Galbahea pasatzea ezinbestekotzat jotzen du, “badaude min ematen didaten akatsak”. Dena den, aitortzen du errealitate guztiek dituztela ñabardurak eta batzuentzat rapa bada euskaraz egiteko izan dezaketen edo duten gune bakarra, “ezin daiteke ezer esan, baina ez dadila utzikeriagatik izan”.

121 krew: Rapa, euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko

Bilbo eta Barakaldo artean sortu zen duela hamabi urte talde bizkaitarra. Aurreneko pausoak gaztelaniaz eman bazituzten ere, apurka euskararanzko bidea jorratzen hasi ziren, “natural, gure egunerokotasunean euskarak gora egin zuen heinean”.

Hamabi urteotan, taldea pixkanaka handituz joan da. Hori da Eneko Axpe Maisharen adibidea. Maisha taldea sortu eta gero batu zen proiektura. Ordurako 121 krew euskaraz ari zen, eta beraz, betidanik euskaraz rapeatu du: “Koherentzia puntua da, euskalduna naiz eta euskara defendatzen dut, zer gutxiago”. Berak rapa euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko tresna ezin hobea izan daitekeela pentsatzen du. Horren adibide garbia da Ruben Mateo Rufoh, taldeko abeslarietako bat. Euskara ikasi du, rapak euskarara ekarri du, “eredugarria eta aldi berean polita da hori”. Dena dela, Euskaltzaindiarekin gogoratu dira taldekideak eta haien ustez, “Euskaltzaindiako euskararekin rapa egitea ezinezkoa da”.

Irratientzako eskaera ere badute, ingelesezko eta gaztelaniazko rapari lekua egiten diotela esan dute, euskarazkoari aldiz, ez.

MAK: “Euskaraz? Beste hizkuntzetan egiten den modura”

Jon Eyherabidek (Aiherra, Lapurdi), MAKeko kantariak, hitza, erritmoa eta dantza maite ditu eta hori da rapa beretzat. Raparen Ez dok amairu ote diren galdetuta zera esan du: “Ez dok amairu, rock radical vasco, hainbat lagun egiteko manera antzekoarekin, maite dut hori, zergatik ez? Elkarrekin indar gehiago izango dugu gure mezua eta erritmoa plazaratzeko eta entzutera emateko”. Eta zein da mezua? “Eszenatokira igotzen gara erakusteko euskara gaztea, bizia dela eta egin daitekeela nahi duzun maneraz”.

Rapak euskarari freskotasuna ekar dakiokeelakoan dago, eta ondorioz, jende gehiago gerturatu dezakeela euskarara eta euskal rapera. “Euskara ikasi eta euskalduna zara. Berriak sartuko dira komunitatera, eta hori nahi dugu, ezta?”. Eyherabidek ondoko mezua igorri die musikariei: “Hala sentitzen baduzue, egin euskaraz. Nik espero dut euskaraz egiteko grina izango dutela”.

Musikariak euskarara gerturatu direlako rapa euskaraz egiten hasi dira eta raparen munduan euskara topatu dutelako euskara ikasteari ekin diote. Rapa euskararen normalizazioaren termometro ere bada.

Kanal honetan artxibatua: Musika

Azkenak
2016-05-04 | ARGIA
Euskal kultura ezagutarazteko bide berrien bila jalgiko dira Aiaraldean

Maiatzaren 23tik 29ra Arabako eskualdeko bederatzi herrietan programazio kultural zabalarekin batera eztabaidarako emango duten jardunaldiak antolatu dituzte, komunikazioa eta transmisioa ardatz hartuta.


EiTBk ostegunean etengo du Nafarroako emisioa, Espainiako Gobernuaren agindua betez

Espainiako Gobernuak duela bi aste agindu zion Euskal Irrati Telebistari Nafarroako telebista emisioa eteteko, aurreko legealdian –UPN gobernuan zela– aurkezturiko helegite bati jarraiki; agindua bete ezean, “ekipoen eta instalazioen zilegitzea” eskatuko zukeen Madrilek. Ostegunean Nafarroan telebista emisioa etengo duela iragarri du EiTBk.


2016-05-04 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Jose Luis Rebordinosek jasoko du 2016ko Zilarrezko Gehitu saria

Gehituk (Euskal Herriko Lesbiana, Gay, Transexual eta Bisexualen elkartea / LGTBI) Jose Luis Rebordinosi eta Donostiako Zinemaldiko taldeari eman die zilarrezko Gehitu saria.


Gipuzkoako errepideetako lan-gatazka
65 egun greban eta konponbiderako seinalerik ez

Gipuzkoako errepideetan mantenu lanak egiten dituzten langileek luze daramate borrokan azpikontratazioak ekarritako lan baldintza eskasak alda daitezen. Maiatzaren 13rako mobilizazio handia iragarri dute Donostian.


Erregai fosilak lurpean uzteko eskatzeko mundu mailako deialdia

Break Free mundu mailako plataformak mobilizazioak iragarri ditu maiatzaren 4tik 15era bitartean, munduko hidrokarburo erreserba ezagunen %80 lur azpian uztea eskatzeko. Beren aburuz, neurri hori beharrezkoa da klima aldaketari aurre egiteko Parisko Hitzarmena bete eta tenperaturaren hazkundea mugatzeko.


2016-05-04 | Zebrabidea
Nork eta zergatik eraiki du mundu iluna hilerokoaren inguruan?

Emakume gazteen sexu osasuna hobetzeko mozioa aurkeztu zuen joan den apirilaren 21ean Manresako CUPk.


Frankismoko testigantzak jasotzeko bulegoa, zabalik Iruņean

Testigantzak jasoko ditu. Frankismo garaiko biktimena, errepresioa jasan zutenena eta egunerokoan kalteak pairatu zituztenena.


Neonazien manifestazio bati aurre egin dion emakume beltz baten argazkiak bira eman dio munduari

Suediako Borlange herrian gertatu da, Eskandinaviako mugimendu faxistak deitutako manifestazio batean, Vilaweb hedabidean irakur diatekenez. David Lagerlöf-ek atera du sare sozialen bidez mundu osoan zehar zabaltzen ari den argazkia.


2016-05-04 | Hala Bedi
Refugees.tv: Idomeniko errefuxiatuen kanpalekuko egoera umorez salatzeko tresna

Hbi Greziako lagunek frogatu dutenez, Idomeniko errefuxiatuen kanpalekuan umoreak ere badu tokia: Refugees.tv telebista-kateko kideak dira horren adibide. Euren egoeraren berri ematen dute Internet bidez, botila zaharrez egindako kamerekin, eta edalontzi eta galtzerdiz egindako mikrofonoekin, kanpalekuan dituzten baliabide urrien erakusle.


Txinak aske utziko du Tiananmengo protesten harira atxilotutako azken presoa

Dui Hua fundazioaren arabera, Miao Deshun da Tiananmengo protesten harira espetxean geratzen den bakarra. Milaka pertsonak hartu zituzten kaleak demokraziaren alde 1989an.


2016-05-04 | Xabier Letona
Lopezek Mozal Legea ez aplikatzeko konpromisoa eskatu dio Nafarroako Gobernuari

Axier Lopez ARGIAko kazetaria Nafarroako Legebiltzarrean izan da Mozal Legearen ondorioz jasotako isunaren berri ematen. Lege honek kazetaritzan eta herri mugimenduen jardueran dituen ondorioak azaldu ditu.


Ipar Koreako kanpo harremanetarako idazkariak hitzaldia emango du Donostian

Alejandro Cao de Benós Ipar Koreako kanpo harremanetarako idazkariak hitzaldia emango du Donostiako Garoa Kultur Laben. Bera da Kim Jong-un jeneral eta estatuburuaren aginduetara ari den atzerritar bakarra.


SATeko kide Diego Caņamero atxilotu dute

Andrés Bódalo SATeko kidearen askatasuna eskatzeko martxa hastear zela eraman dute atxilo.


ZAS! arrazakeriaren eta xenofobiaren aurka

ZAS! Zurrumurruen Aurkako Sarea sortu dute EAEn arrazakeriaren eta xenofobiaren prebentziorako. Erakunde publikoek, gizarte erakundeek eta norbanakoek osatzen dute;  horientzat guztientzat elkargune bilakatu nahi du sareak, “zurrumurruen aurkako estrategietarako praktika egokiak ezagutu eta aztertzearekin batera, diskriminazioaren eta xenofobiaren aurkako prebentzio eta borroka lana” egin dezaten.  


Txetx Etcheverry Bizi! mugimenduko bozeramailea deklaratzera deitu dute Baionako polizia-etxera

Iazko udan egindako Alternatiba Itzulian, Alsaziako Fessenheim zentral nuklearraren aurrean egindako hitzartze batengatik joan beharko du deklaratzera Baionako polizia-etxera, maiatzaren 10ean.


Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak lankidetzarako protokoloa onartu dute

Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak onartu du Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Nafarroako Foru Komunitatearen arteko lankidetza protokoloa. Gauza bera egingo du asteazkenean Nafarroako Gobernu Kontseiluak.


2016-05-03 | Josi Martin
Beste kazetaritza bat posible (eta beharrezkoa) da

Okertu egin naiz. Arestian kazetaritzaren krisiaz idatzi dut, egunkari ezagunen salmenta jaitsiera soilik kontuan hartuta, eta suposatu egin dut informazioarekiko halako baldartasun pitin bat gazteriaren partez. Barkamena eskatu behar dut. Jarraitzen dut pentsatzen benetako arazoa egunkari “printzipalen” sinesgarritasun eza dela, botere politikoekin eta beraien orrietan iragartzen diren enpresa handiekin dauzkaten loturengatik, batez ere. Eta jarraitzen dut kritikatzen bezeroari ezinbestekoa irudituko zaion produktu bat sortzeko kazeta horien gaitasun falta (egunkariak “beharrezko artikuluak” legez daude izendatuta BEZaren zerrendan, %4ko zergarekin).


2016-05-03 | ARGIA
'Txoministak' web-telesaila asteazkenero ARGIAn

Hiru Damatxo ideia faktoriaren eskutik, web-telesail berria dator zuen pantailetara asteazkenetik aurrera. Sintonizatu ARGIA, bertan ikusiko baituzu beste inon baino lehen Txoministak.

Azkenak