Raper euskaldunak: Rapa amu euskarara biltzeko

  • Hizkuntza normalizatzea zerbait bada, hizkuntza horretan gainontzekoetan egiten den guztia naturaltasunez eta normaltasunez egitea da. Musika ere bai, eta nola ez, rapa.

    Duela hamabi urte, Selektah Kolektiboa, lehen rap talde euskalduna sortu zenetik asko kostatu da euskaldun talde multzoa osatzea. Alabaina, bere bidea egin du rapak eta Info 7 irratiak, duela gutxi, hedatzen ari den uzta bildu eta zakuan jasotzea erabaki du Rap Herria diskoan. 16 musika taldek hartu dute parte.

2012ko ekainak 02
Ezkerrretik bigarrena Endika Lahaine, laugarrena Ruben Mateo Rufoh eta bosgarrena Eneko Axpe Maisha.

Bilduma horretan parte hartu duten hiru talderekin (Goienetxe anaiak, 121 krew eta MAK) aritu gara berriketan, rapa eta euskara nola ezkontzen dituzten jakiteko.

Goienetxe anaiak: “Euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena euskal hiztun falta da”

Ekaitz Astiz Goienetxe anaiak (Iruñerria) taldeko kidea da. Bertso mundutik dator, nahiz eta ez dituen sekula biak uztartu. Rapak bertsolaritzak ematen ez dion askatasuna eskaintzen dio, azken hau “instituzionalizatuago” dagoelako. Rapean aldiz, “zu zara epailea eta muga”.

Rapa gustuko zuela antzemanda, halako batean zer egiteko gai zen probatzea erabaki zuen. Euskaraz: “Ez nuen pentsatu ere egin, nire hizkuntza euskara baita”.

Hizkuntza eta aurrekaririk eza ez ziren arazo edo zailtasun izan: “Erreferente bakarra Selektah Kolektiboa zen. Horrek errespetua ematen du, baina baita zure bidea egiteko erraztasuna ere, inor kopiatu gabe”. Egitea baino hastea dela zaila gogorarazi du raper nafarrak, baina bertigoa gaindituta, euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena hiztun kopuruarena dela pentsatzen du. Bere aburuz, “euskal rapak ez du aurrera egingo euskal hiztunik ez badago, euskarak aurrera egiten ez badu”.

Bidenabar, kritika edo eskaera bat du. Euskaraz aritzen diren talde gutxi egoteak ez du esan nahi hizkuntza trakets erabil daitekeenik. Galbahea pasatzea ezinbestekotzat jotzen du, “badaude min ematen didaten akatsak”. Dena den, aitortzen du errealitate guztiek dituztela ñabardurak eta batzuentzat rapa bada euskaraz egiteko izan dezaketen edo duten gune bakarra, “ezin daiteke ezer esan, baina ez dadila utzikeriagatik izan”.

121 krew: Rapa, euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko

Bilbo eta Barakaldo artean sortu zen duela hamabi urte talde bizkaitarra. Aurreneko pausoak gaztelaniaz eman bazituzten ere, apurka euskararanzko bidea jorratzen hasi ziren, “natural, gure egunerokotasunean euskarak gora egin zuen heinean”.

Hamabi urteotan, taldea pixkanaka handituz joan da. Hori da Eneko Axpe Maisharen adibidea. Maisha taldea sortu eta gero batu zen proiektura. Ordurako 121 krew euskaraz ari zen, eta beraz, betidanik euskaraz rapeatu du: “Koherentzia puntua da, euskalduna naiz eta euskara defendatzen dut, zer gutxiago”. Berak rapa euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko tresna ezin hobea izan daitekeela pentsatzen du. Horren adibide garbia da Ruben Mateo Rufoh, taldeko abeslarietako bat. Euskara ikasi du, rapak euskarara ekarri du, “eredugarria eta aldi berean polita da hori”. Dena dela, Euskaltzaindiarekin gogoratu dira taldekideak eta haien ustez, “Euskaltzaindiako euskararekin rapa egitea ezinezkoa da”.

Irratientzako eskaera ere badute, ingelesezko eta gaztelaniazko rapari lekua egiten diotela esan dute, euskarazkoari aldiz, ez.

MAK: “Euskaraz? Beste hizkuntzetan egiten den modura”

Jon Eyherabidek (Aiherra, Lapurdi), MAKeko kantariak, hitza, erritmoa eta dantza maite ditu eta hori da rapa beretzat. Raparen Ez dok amairu ote diren galdetuta zera esan du: “Ez dok amairu, rock radical vasco, hainbat lagun egiteko manera antzekoarekin, maite dut hori, zergatik ez? Elkarrekin indar gehiago izango dugu gure mezua eta erritmoa plazaratzeko eta entzutera emateko”. Eta zein da mezua? “Eszenatokira igotzen gara erakusteko euskara gaztea, bizia dela eta egin daitekeela nahi duzun maneraz”.

Rapak euskarari freskotasuna ekar dakiokeelakoan dago, eta ondorioz, jende gehiago gerturatu dezakeela euskarara eta euskal rapera. “Euskara ikasi eta euskalduna zara. Berriak sartuko dira komunitatera, eta hori nahi dugu, ezta?”. Eyherabidek ondoko mezua igorri die musikariei: “Hala sentitzen baduzue, egin euskaraz. Nik espero dut euskaraz egiteko grina izango dutela”.

Musikariak euskarara gerturatu direlako rapa euskaraz egiten hasi dira eta raparen munduan euskara topatu dutelako euskara ikasteari ekin diote. Rapa euskararen normalizazioaren termometro ere bada.

Kanal hauetan artxibatua: Musika  |  Musika  |  Historia

Musika kanaletik interesatuko zaizu...
2016-08-17 | Mikel Asurmendi
Barru-barruko gerraz, latz adina goxo

Janis Joplin nola halaxe heldu zait Anari. Alderaketak gorrotagarriak direla jakinik, errealitatearen deuseztatzaileak. Edo, bestela nahi baduzu, Mikel Laboaren gisara heldu ere, generoz har(e)ago joanez.


2016-07-31 | Lander Arbelaitz
Zapalduen ertzeko rapa

“Haur txiro baten bizitzak, klase ertain edo klase akomodatu bateko beste batenak adina balio du”. Buenos Airesko poliziak 16 urteko Luciano Arruga anaia bahitu eta hil zion Vanesa Orietaren hitzek irekitzen dute Norte Apacheren Juanito Laguna azken diskoa. Hego Amerikatik hasi eta Bilboraino, periferian bizi

...

2016-07-31 | Joxi Ubeda
Herritik eta erraietatik

Amoranteren doinuek beste lurralde batzuetara, beste mundu batzuetara eramaten naute. Irudimena askatu egiten zait. Bost kantu daude bere diskoan, hunkigarriak, ederrak. Hainbat giro, aldarte eta pasarte. Xehetasun eta zertzelada ugari.

Herri musika da. Esperimentazioa ere bai, ohikoak ez diren beste bide batzuk, beste

...

2016-07-28 | ARGIA
Aste Nagusi Pirata aurkeztu dute, begirada espazio publikoaren erabileran jarrita

Donostiako Piratek abuztuaren 13tik 21era ospatuko duten Aste Nagusia aurkeztu dute. Egitarau oparoa prestatu dute eta “Gora Kai Herrikoiak” lemapean, espazio publikoaren erabilera librea aldarrikatuko dute.


Gasteizko beste jazzaldia

Duela hamaika urte ekin zioten taberna batzuek Jazzaharrean jaialdiari. Aurtengo edizioa ekainaren 28tik uztailaren 8ra izan da eta 20 emanalditik gora egin dira.


Kontzertuak
Abuztuko ibilbide musikala

Musikazaleok badugu, urtero bezala, hitzordu berezi bat Donostiako Musika Hamabostaldian. Krisiak jota eta guzti, jaialdi honek mantentzen ditu betiko kalitate maila, proposamen interesgarriak eta publikoarentzako ziklo erakargarriak.

Aurtengo edizioak harribitxi batzuk eskaintzen ditu, hala nola, Mozarten Don Giovanni

...

2016-07-19 | Topatu.eus
EHZ elkarteak brigada antolatu du Notre-Dame-des-Landes erresistentzia gunera

Abuztuaren 20tik 28ra herri brigada antolatu du Euskal Herria Zuzenean elkarteak Notre-Dame-des-Landesera, burujabetzaren ildotik doan egitasmoa ezagutzeko asmoz.


Busti webTB (EHZ 2016)
MULTIMEDIA - busti

Busti emankizunak eta Topatuk elkarlanean Euskal Herria Zuzenean jaialdian egin duten jarraipen 'berezia'.


Matxitoei hortzak erakusten dizkieten ikasleen rapa

"Aske maite nazazu" ("Estima’m lliure") da rap abestiaren izena, 16 ikasle valentziarrek idatzi eta kantatu dute eta bideoa interneten arrakastatsu zabaltzeaz gain, genero indarkeriaren aurkako lehiaketa bat irabazi du.


2016-07-17 | Andrea Zubozki
Atentatu punka

Uniformizatzen ari diren mendebaldar pentsamenduen kontra doaz Gadafiste brothers. “Brigada internazionalistak Libian!” esaldia ez da usu entzuten oholtza gainean…

Eszena gainean hiru tipo eta ordenagailu bat. Ordenagailuaren bidez, bateria eta sanpleak bidaltzen zizkiguten: tu-ka, tu-tu-ka erritmo

...

2016-07-17 | Iker Barandiaran
Diskoa
Gora gazteria askatuta

Asko pozten naiz Mungiako laukoteak kotoiaren proba gainditu duelako. Taldea sortu eta estreinako lana kaleratu berritan, apenas urte eta erdira, bitsa balitz bezala altxa ziren publikoaren kinielatan, baita kritikaren berbetan ere. Ordutik Espainiako Estatuko jaialdi guztiek nahi dituzte karteldegian eta partaideen

...

Willis Drummond, Tremenda Jauria eta Las Tea Party Aste Nagusi Pirataren kontzertuen artean

Abuztuaren 13tik 20ra bitartean Donostiako Aste Nagusi Piratan izango diren kontzertuak iragarri dituzte. Kaiko La Flamenka gunean publiko ugariren gustuak asetzeko moduko eskaintza prestatu dute.


2016-07-10 | Pierre Balacey
Sorginen zelaian bada alternatibarik

Etxegabetzeak bermatu dituen bankua edo krisian herritarren kontura aberastutako multinazionalaren beharrik ba al dago musika talde gogokoenak gozatzeko? Euskal Herria Zuzenean festibala antolatzen dituzten ehunka lagun eta laguntzailek argi dute ezetz. Iragan den asteburuan –21. urtez jarraian– erakutsi dute hiru egunez milaka lagun batzen dituen jaialdia antolatzerik dagoela; publizitatea eta negozioaren partez burujabetza eta auzolana lehenetsiz.


2016-07-10 | Andrea Zubozki
Zerbait ikaragarria

EHZ festibaleko larunbatarekin, goizeko ordubatean programatua zen Willis Drummond. Eszena handian. Eszena horrek (nire iduriko) ez du barkatzen; soinu eta argi potentzial alimalekoak ditu, ondorioz musika taldearen eskaintzak garbia eta zuzena izan behar du. Willis Drummondeko kideek eszena hori argiki jan digute, beldur

...

2016-07-10 | Joxi Ubeda
Diskoa
Bi kantu zirraragarri

Bi kantu entzun daitezke Joseba Irazoki eta Lagunak taldeak Madrilgo Acuarela diskoetxearekin kaleratu duen binilozko singlean. Biak oso onak, zirraragarriak.

Rock, folk, blues eta psikodelia aireak suma daitezke kantuetan, doinu iradokitzaileak. Moldaketak eta apainketak oso landuak eta oso ongi eginak daude. Ukituak,

...

2016-07-04 | ARGIA
EHZ jaialdia 2016 iruditan

Milaka lagun bildu dira Lekorneko zelaietan Euskal Herria Zuzenean festibalaren 21. edizioaz gozatzeko. Makro-jaialdi komertzialen eredutik aldenduta, parte-hartzea eta auzolana oinarri, bestelako baloreak praktikara eramateko espazioa da egun.


Hertzetan #6 -Eraul
MULTIMEDIA - Hertzetan

Folk, pop eta bluesetik elikatzen diren doinuek dute eraikitzen Donostiako Eraul taldea, melankoliaren presentzia haundiarekin. Hastapenean Asier Beramendiren proiektua bazen ere, sei taldekide dira orain taldean. Gitarra, txeloa, pianoa, bibolina, baxua eta bateriak dira Eraul-en osagaiak.


2016-07-04 | ARGIA
Trinitateko auzo baratzea errespetatzeko eskatu diote Jazzaldia iragartzen duen garagardo markari

Uztailaren 20an hasiko da Donostiako Jazzaldia eta Donostiako Alde Zaharreko Gazte Asanbladak kezka adierazi du: urtero jazz jaialdiaren babesle nagusia den garagardo marka iragartzeko kartel handi bat jartzen du Trinitate plazan, hain justu gazteek joan den apiriletik auzo baratzea martxan jarri zuten lekuan.


2016-07-03 | Julen Leuza
Haize bohemio landuak

Ohikoa da kurtso amaieran, Nafarroako Orkestra Sinfonikoaren programaren barnean, kontzertu bat kontserbatorioko orkestrak ematea. Aurten erronka ez zen makala: J. Brahmsen Haydnen gai baten gaineko bariazioak, Bizeten Carmen, lehen suitea, eta Dvoraken 8. sinfonia.

Orkestra, kontserbatorioko ikaslez osatua eta

...

Kontzertua
Amaiera argitsua

Joan zaigu aurtengo Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren denboraldia. Benetan denboraldi gozagarria izan da, eta era berean, luzimendu gehiagorekin jo zuten azken saioan. Osagarri guztiek sortu zuten jakin-mina: Juraj Valčuha zuzendariak, Turingo RAIren Orkestra Sinfoniko Nazionaleko zuzendaria hain zuzen ere, Jennifer

...
Azkenak
Eguneraketa berriak daude