Raper euskaldunak: Rapa amu euskarara biltzeko

  • Hizkuntza normalizatzea zerbait bada, hizkuntza horretan gainontzekoetan egiten den guztia naturaltasunez eta normaltasunez egitea da. Musika ere bai, eta nola ez, rapa.

    Duela hamabi urte, Selektah Kolektiboa, lehen rap talde euskalduna sortu zenetik asko kostatu da euskaldun talde multzoa osatzea. Alabaina, bere bidea egin du rapak eta Info 7 irratiak, duela gutxi, hedatzen ari den uzta bildu eta zakuan jasotzea erabaki du Rap Herria diskoan. 16 musika taldek hartu dute parte.

2012ko ekainaren 02a
Ezkerrretik bigarrena Endika Lahaine, laugarrena Ruben Mateo Rufoh eta bosgarrena Eneko Axpe Maisha.

Bilduma horretan parte hartu duten hiru talderekin (Goienetxe anaiak, 121 krew eta MAK) aritu gara berriketan, rapa eta euskara nola ezkontzen dituzten jakiteko.

Goienetxe anaiak: “Euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena euskal hiztun falta da”

Ekaitz Astiz Goienetxe anaiak (Iruñerria) taldeko kidea da. Bertso mundutik dator, nahiz eta ez dituen sekula biak uztartu. Rapak bertsolaritzak ematen ez dion askatasuna eskaintzen dio, azken hau “instituzionalizatuago” dagoelako. Rapean aldiz, “zu zara epailea eta muga”.

Rapa gustuko zuela antzemanda, halako batean zer egiteko gai zen probatzea erabaki zuen. Euskaraz: “Ez nuen pentsatu ere egin, nire hizkuntza euskara baita”.

Hizkuntza eta aurrekaririk eza ez ziren arazo edo zailtasun izan: “Erreferente bakarra Selektah Kolektiboa zen. Horrek errespetua ematen du, baina baita zure bidea egiteko erraztasuna ere, inor kopiatu gabe”. Egitea baino hastea dela zaila gogorarazi du raper nafarrak, baina bertigoa gaindituta, euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena hiztun kopuruarena dela pentsatzen du. Bere aburuz, “euskal rapak ez du aurrera egingo euskal hiztunik ez badago, euskarak aurrera egiten ez badu”.

Bidenabar, kritika edo eskaera bat du. Euskaraz aritzen diren talde gutxi egoteak ez du esan nahi hizkuntza trakets erabil daitekeenik. Galbahea pasatzea ezinbestekotzat jotzen du, “badaude min ematen didaten akatsak”. Dena den, aitortzen du errealitate guztiek dituztela ñabardurak eta batzuentzat rapa bada euskaraz egiteko izan dezaketen edo duten gune bakarra, “ezin daiteke ezer esan, baina ez dadila utzikeriagatik izan”.

121 krew: Rapa, euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko

Bilbo eta Barakaldo artean sortu zen duela hamabi urte talde bizkaitarra. Aurreneko pausoak gaztelaniaz eman bazituzten ere, apurka euskararanzko bidea jorratzen hasi ziren, “natural, gure egunerokotasunean euskarak gora egin zuen heinean”.

Hamabi urteotan, taldea pixkanaka handituz joan da. Hori da Eneko Axpe Maisharen adibidea. Maisha taldea sortu eta gero batu zen proiektura. Ordurako 121 krew euskaraz ari zen, eta beraz, betidanik euskaraz rapeatu du: “Koherentzia puntua da, euskalduna naiz eta euskara defendatzen dut, zer gutxiago”. Berak rapa euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko tresna ezin hobea izan daitekeela pentsatzen du. Horren adibide garbia da Ruben Mateo Rufoh, taldeko abeslarietako bat. Euskara ikasi du, rapak euskarara ekarri du, “eredugarria eta aldi berean polita da hori”. Dena dela, Euskaltzaindiarekin gogoratu dira taldekideak eta haien ustez, “Euskaltzaindiako euskararekin rapa egitea ezinezkoa da”.

Irratientzako eskaera ere badute, ingelesezko eta gaztelaniazko rapari lekua egiten diotela esan dute, euskarazkoari aldiz, ez.

MAK: “Euskaraz? Beste hizkuntzetan egiten den modura”

Jon Eyherabidek (Aiherra, Lapurdi), MAKeko kantariak, hitza, erritmoa eta dantza maite ditu eta hori da rapa beretzat. Raparen Ez dok amairu ote diren galdetuta zera esan du: “Ez dok amairu, rock radical vasco, hainbat lagun egiteko manera antzekoarekin, maite dut hori, zergatik ez? Elkarrekin indar gehiago izango dugu gure mezua eta erritmoa plazaratzeko eta entzutera emateko”. Eta zein da mezua? “Eszenatokira igotzen gara erakusteko euskara gaztea, bizia dela eta egin daitekeela nahi duzun maneraz”.

Rapak euskarari freskotasuna ekar dakiokeelakoan dago, eta ondorioz, jende gehiago gerturatu dezakeela euskarara eta euskal rapera. “Euskara ikasi eta euskalduna zara. Berriak sartuko dira komunitatera, eta hori nahi dugu, ezta?”. Eyherabidek ondoko mezua igorri die musikariei: “Hala sentitzen baduzue, egin euskaraz. Nik espero dut euskaraz egiteko grina izango dutela”.

Musikariak euskarara gerturatu direlako rapa euskaraz egiten hasi dira eta raparen munduan euskara topatu dutelako euskara ikasteari ekin diote. Rapa euskararen normalizazioaren termometro ere bada.

Kanal hauetan artxibatua: Musika  |  Musika  |  Historia

Musika kanaletik interesatuko zaizu...
Musika
Barbiere koloretsua

Amaitu da OLBEren 64. opera denboraldia, modu alai eta baikorrez amaitu ere. Horretarako titulu ezin aproposagoa da Rossiniren Il Barbiere di Siviglia. Oso erraza entzuteko, aria ezagunak dituena, amaiera pozgarria duena… Bai, hainbeste drama, heriotza eta iluntasunen ondoren, ondo etorri zaigu holako txute distirats

...

2016-05-23 | Entzun!
Badator Usopop 2016: nor da nor aurtengo kartelean?

Hemen da Usopop festibalaren zazpigarren edizioa. Larunbat honetan (maiatzak 28) eginen da Saran, Lizarrieta mendian.


MEFSST jaialdia
Punka ez hiltzeko, feminismoa txerto

Maiatzaren 7an egin zuten MEFSST (Musika Errebolta Feminista) jaialdia Zarauzko Putzuzulo gaztetxean, laugarren aldiz. Antolatzaile-taldeko Miren Aranguren eta Gurutze Ostolazarekin bildu ginen jaialdiaren ataritan, eta ondorio argi bat atera: XXI. mendean, punkak feminista behar du izan, punka izango bada.


2016-05-22 | Joxi Ubeda
Diskoa
Rock and rollaren sua

Rock and rolla, rock gogorra eta bluesa kemen eta grina handiz jorratzen ditu Arratia bailarako Eskean Kristö taldeak. Kantuak gitarra riffen bidez hasten dituzte, eta gitarren punteoak eta marrazkiak, leloak eta koruak arretaz lantzen dituzte; baita moldaketak ere, oro har, nahiz eta gitarretan oinarritutako doinu gor

...

Marlene Marder, gugan bego

Marlene Marder joan den igandean hil zen. 61 urte zituen eta Kleenex talde suitzarreko gitarra jotzailea izan zen 1978tik.


2016-05-19 | Kanaldude.tv
EHZ: Erein, Hazi, Zohitu
MULTIMEDIA - erreportajea

Festibalaren 20. urteurrenaren harira, festibalaren sortzaileekin izandako solasaldia Sohatian grabatua, Arrosako zolan. Dominique Amestoy, Lof, Txetx eta Menane Oxandabaratzek erantzun dituzte Pantxika Maitiaren galderak.


2016-05-18 | Kanaldude.tv
Hertzetan #8 - Joseba B. Lenoir eta Gakobeltzak
MULTIMEDIA - Hertzetan

Joseba B. Lenoir eta Gakobeltzak gurekin izan genituen “Eguzkietara begietara so” disko berria aurkezteko. Joseba Baleztena, Miren Narbaiza eta Ander Mujika, hiru lagunek, musika eta umore ona partekatu dituzte saio honetan.


2016-05-15 | Iker Barandiaran
Irla, natura eta senaren indarra

Capsula talde bilbotar-argentinarra ezaguna da orriotan, eta oro har, Euskal Herriko eta kanpoko rock eszenan. Musikarako bizi dira (ez da hain justu musikari esker bizitzea), kategoriazko diskoak eta zuzenekoak egiten dituzte eta bi hamarkada luzetan ahal izan duten leku guztietan jo dute. Asko dira ibilbide horretan egind

...

Carmen Albak terrorismoaren apologiatzat jo dezakeen kanta bat

Joseba Irazokiren Bidasoan kantuan Endarlatsan agertzen den gorpu torturatu bat aipatzen da. Ez da esaten nor den, baina Carmen Albak entzungo balu, ederki jakingo luke.


Musikariei ziria sartu zietenekoa

Patras (Grezia), K.a. 709. Musika ekitaldi batean “Patrasko Perekides, erritmo emaileak” musikariak zuzentzeko makila bat erabili zuela geratu zen jasota buztinezko taula batean. “Erdian kokatu zen, eserleku altu batean eserita, urrezko bastoi bat astintzen, txirula nahiz zitara joleak inguruan zituela (..

...

2016-05-08 | Joxi Ubeda
Gordin eta indartsu

Tolosako Humus taldea bere jatorrira itzuli da. Hiruko gisa hasi ziren, laukote gisa ere aritu izan dira, eta hiruko bezala osatu dute azken lana. Natalia (ahotsa eta baxua), Mantxi (gitarra) eta Aritz (bateria) dira taldekideak.

Beren azken diskoko kantuak oso indartsuak dira. Melodiak arretaz landu dituzte, eta doinu t

...

2016-05-01 | Fermin Etxegoien
Zuluetarrak

“Bazirudien El Huerto-n ginela” esan zuen ikusleetako batek –60 urtetik gorako emakume alargun oso ezaguna Donostian, zeinaren alaba eta biloba ere ekitaldian baitzeuden– Derribos Arias taldearen omenezko kontzertu laburra bukatu eta gero, jada Ernest Lluch izeneko kultur etxetik kanpo ginela, Anoeta

...

Taxuzko requiema

Aurrera doa OLBEren aurtengo abonu-zikloa. Oraingo honetan, ohikoa den opera eskaini beharrean, orkestra, abesbatza eta bakarlarientzako titulu ederrenetako bat, Tutto Verdi zikloaren barruan: Messa da Requiem famatua.

Holako obretan, requiemetan, beti aurkitzen dugu musikatik harago doan emozio berezia. Fauré-ren

...

Hertzetan #7 - Eskean Krist÷
MULTIMEDIA - Hertzetan

Eskean Kristo Bizkaiko Arratian sortu den rock boskotea da. Beren lehen lana 2013an argitaratu zuten, eta hurrengoa grabatzeko Niko Etxartengana joan ziren 2014an. 70. hamarkadako rocka da lotzen dituen musika. Hertzetan emankizunera etorri dira azken lana aurkezteko: Ezkurrik Onenak.


Prince hilda aurkitu zuten eguna: errealitateak Tarantino gainditzen duenean

Prince musikaria hilda aurkitu zutela esateko larrialdietara egin zuten deiaren transkripzioa publiko egin dute. Quentin Tarantinoren film bateko gidoia dirudi.


2016-04-24 | Xuban Zubiria
Nega, Los Chikos del MaÝz taldeko abeslaria
"Batzuetan desertuan oihuka ari denaren sentsazioa dut"

Eszenatokiak utziko ditu Los Chikos Del Maíz taldeak denboraldi luze baterako. Aurretik ordea, Andoaingo gaztetxean izango dira apirilaren 23an. Euren ibilbidea izan dugu hizpide Nega abeslariarekin.


2016-04-24 | Iker Barandiaran
Ahaztu iragana; hemen gaude

Ezagun da Bilboko Ezkerraldeak lotura handia izan duela punkarekin eta rock indartsuarekin, eta horietatik nabarmena da Barakaldok zeregin horretan bete duen papera. 2013an Gotzon Hermosilla kazetari eskarmentudunak Barakaldo revienta (Historia secreta del punk-rock en Barakaldo) liburua idatzi eta argitara eman zuen, tamai

...