Raper euskaldunak: Rapa amu euskarara biltzeko

  • Hizkuntza normalizatzea zerbait bada, hizkuntza horretan gainontzekoetan egiten den guztia naturaltasunez eta normaltasunez egitea da. Musika ere bai, eta nola ez, rapa.

    Duela hamabi urte, Selektah Kolektiboa, lehen rap talde euskalduna sortu zenetik asko kostatu da euskaldun talde multzoa osatzea. Alabaina, bere bidea egin du rapak eta Info 7 irratiak, duela gutxi, hedatzen ari den uzta bildu eta zakuan jasotzea erabaki du Rap Herria diskoan. 16 musika taldek hartu dute parte.

2012ko ekainak 02
Ezkerrretik bigarrena Endika Lahaine, laugarrena Ruben Mateo Rufoh eta bosgarrena Eneko Axpe Maisha.

Bilduma horretan parte hartu duten hiru talderekin (Goienetxe anaiak, 121 krew eta MAK) aritu gara berriketan, rapa eta euskara nola ezkontzen dituzten jakiteko.

Goienetxe anaiak: “Euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena euskal hiztun falta da”

Ekaitz Astiz Goienetxe anaiak (Iruñerria) taldeko kidea da. Bertso mundutik dator, nahiz eta ez dituen sekula biak uztartu. Rapak bertsolaritzak ematen ez dion askatasuna eskaintzen dio, azken hau “instituzionalizatuago” dagoelako. Rapean aldiz, “zu zara epailea eta muga”.

Rapa gustuko zuela antzemanda, halako batean zer egiteko gai zen probatzea erabaki zuen. Euskaraz: “Ez nuen pentsatu ere egin, nire hizkuntza euskara baita”.

Hizkuntza eta aurrekaririk eza ez ziren arazo edo zailtasun izan: “Erreferente bakarra Selektah Kolektiboa zen. Horrek errespetua ematen du, baina baita zure bidea egiteko erraztasuna ere, inor kopiatu gabe”. Egitea baino hastea dela zaila gogorarazi du raper nafarrak, baina bertigoa gaindituta, euskal rapak izan dezakeen arazorik handiena hiztun kopuruarena dela pentsatzen du. Bere aburuz, “euskal rapak ez du aurrera egingo euskal hiztunik ez badago, euskarak aurrera egiten ez badu”.

Bidenabar, kritika edo eskaera bat du. Euskaraz aritzen diren talde gutxi egoteak ez du esan nahi hizkuntza trakets erabil daitekeenik. Galbahea pasatzea ezinbestekotzat jotzen du, “badaude min ematen didaten akatsak”. Dena den, aitortzen du errealitate guztiek dituztela ñabardurak eta batzuentzat rapa bada euskaraz egiteko izan dezaketen edo duten gune bakarra, “ezin daiteke ezer esan, baina ez dadila utzikeriagatik izan”.

121 krew: Rapa, euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko

Bilbo eta Barakaldo artean sortu zen duela hamabi urte talde bizkaitarra. Aurreneko pausoak gaztelaniaz eman bazituzten ere, apurka euskararanzko bidea jorratzen hasi ziren, “natural, gure egunerokotasunean euskarak gora egin zuen heinean”.

Hamabi urteotan, taldea pixkanaka handituz joan da. Hori da Eneko Axpe Maisharen adibidea. Maisha taldea sortu eta gero batu zen proiektura. Ordurako 121 krew euskaraz ari zen, eta beraz, betidanik euskaraz rapeatu du: “Koherentzia puntua da, euskalduna naiz eta euskara defendatzen dut, zer gutxiago”. Berak rapa euskara zabaltzeko eta gazteak erakartzeko tresna ezin hobea izan daitekeela pentsatzen du. Horren adibide garbia da Ruben Mateo Rufoh, taldeko abeslarietako bat. Euskara ikasi du, rapak euskarara ekarri du, “eredugarria eta aldi berean polita da hori”. Dena dela, Euskaltzaindiarekin gogoratu dira taldekideak eta haien ustez, “Euskaltzaindiako euskararekin rapa egitea ezinezkoa da”.

Irratientzako eskaera ere badute, ingelesezko eta gaztelaniazko rapari lekua egiten diotela esan dute, euskarazkoari aldiz, ez.

MAK: “Euskaraz? Beste hizkuntzetan egiten den modura”

Jon Eyherabidek (Aiherra, Lapurdi), MAKeko kantariak, hitza, erritmoa eta dantza maite ditu eta hori da rapa beretzat. Raparen Ez dok amairu ote diren galdetuta zera esan du: “Ez dok amairu, rock radical vasco, hainbat lagun egiteko manera antzekoarekin, maite dut hori, zergatik ez? Elkarrekin indar gehiago izango dugu gure mezua eta erritmoa plazaratzeko eta entzutera emateko”. Eta zein da mezua? “Eszenatokira igotzen gara erakusteko euskara gaztea, bizia dela eta egin daitekeela nahi duzun maneraz”.

Rapak euskarari freskotasuna ekar dakiokeelakoan dago, eta ondorioz, jende gehiago gerturatu dezakeela euskarara eta euskal rapera. “Euskara ikasi eta euskalduna zara. Berriak sartuko dira komunitatera, eta hori nahi dugu, ezta?”. Eyherabidek ondoko mezua igorri die musikariei: “Hala sentitzen baduzue, egin euskaraz. Nik espero dut euskaraz egiteko grina izango dutela”.

Musikariak euskarara gerturatu direlako rapa euskaraz egiten hasi dira eta raparen munduan euskara topatu dutelako euskara ikasteari ekin diote. Rapa euskararen normalizazioaren termometro ere bada.

Kanal hauetan artxibatua: Musika  |  Musika  |  Historia

Musika kanaletik interesatuko zaizu...
2017-06-27 | ARGIA
Mayumanaren Donostiako kontzertuari boikota egiteko deia zabaldu dute, Palestinarekin elkartasunez

Larunbatean kontzertua ematekoa da Mayumana talde israeldarra Donostiako Kursaalean. Beste leku askotan gertatu bezala, boikot deia egin dute Palestinarekin elkartasun taldeek, eta 18:30ean elkarretaratzera deitu dute Kursaalean.


2017-06-25 | Xalba Ramirez
"Asko gara eszenatokira igo nahi dugun neskak, ateratzeko zain gaudenak"

Euskal musika eszenaz eta genero harremanekin duen loturaz aritu dira topatu eta Klitto atariak  Izaro Andres Zelaieta (Izaro), Ane Bastida Saiz (Hesian, Lauroba…) Onintza Rojas Olazabal (Koban), eta Olatz Salvador Zaldua (Skakeitan, Olatz Salvador) musikariekin.


2017-06-25 | Joxi Ubeda
Balerdi Balerdiren espiritua

Disko dotorea egin du Balerdi Balerdi taldeak. Kantuetan melodia politak entzun daitezke, rock doinu eta erritmo indartsuak, eta pop eta country aireak. Betiko Balerdi Balerdi da, baina jantzi berriekin.

Iñigo Irazoki soinu teknikariarekin aritu dira grabazio saioetan, baita lagun hauekin ere: Beñardo Goietxe (koruak), Julen Leuza (haize moldaketak, tronpeta eta tronboia) eta Ion Oses (tronpeta). Halaber, Joseba Beramendi Exprai da azalaren egilea, eta hitzak idazteko garaian... [+]


2017-06-25 | Dabi Piedra
Euskal baleazaleen bidetik

1615 ikuskizun literario-musikala. Hinka taldearen musika eta Itxaro Bordaren hitzak. Bilbo Zaharra Forum-ek antolatuta. Ekainaren 5ean, Bilbon, Euskaltzaindiaren egoitzan.


2017-06-23 | Kanaldude.tv
Euskal Herria Zuzenean festibala hurbiletik
MULTIMEDIA - erreportajea

Egunotan hasiko dira EHZ festibalaren prestaketa lanak eta Kanaldude Lekornera joan da saio berezi bat egitera jaialdiari buruz.

 


Mikis Theodorakisek azken kontzertua zuzendu du hunkituta 92 urterekin

Mikis Theodorakis musikari greziar mitikoak bere omenez ekainaren 20an antolatutako kontzertu jendetsuan orkestra eta 1.000 ahotsez osatutako korua zuzendu zituen aulki gurpildunetik. Oso zahartuta ere lanean jarraitu duen Theodorakisen despedidan, Panatinaikos estadioan, aldamenean eduki zituen Greziako lehendakari Prokopis Pavlopoulos eta legebiltzarreko lehendakari Nikos Voutsis.


2017-06-22 | Xalba Ramirez
Ez da inoiz hilko

Micaela Chalmeta Bartzelonako Sants auzoko kooperatibista feministaren izena daraman Big Bandak beste maila batera igo ditu Fermin Muguruzaren ibilbide osoko kantuak. Victoria Eugenia jendez eta emozioz lepo izan da bart.


2017-06-22 | ARGIA
Gaztetxeei eta Le Bukowski aretoari eskaini die Adarra saria Muguruzak

Asteazkenean jaso zuen Fermin Muguruza musikari eta zinegile irundarrak Donostiako Udalak eman dion Adarra saria.


2017-06-21 | Xalba Ramirez
EHZ festibala badator, aurten ere balore eraldatzaileak praktikan jarriz

Aurten ere EHZa Lekorneko gazteluaren bueltan izango da. Azken urteetako norabideari jarraituz berritasunekin dator, eta “jendarte idealaren” eraikuntzan sakontzeko urrats berriak eman dituztela azaldu digu Pauline Guelle bozeramileak. Astelehenean amaituko da aurrez sarrerak erosteko epea.


2017-06-21 | ARGIA
"Txosnetan betiko musika jartzeak ez du laguntzen"

Donostia Kulturaren Adarra saria jasoko du gaur Fermin Muguruzak. “Ea mende hasierako despiste orokor hau, perspektiba falta hau behingoz apurtzen dugun –esan zion Argiari–. Eta bitartean, kontzertu erraldoiek, barra erraldoiek, txosnetan betiko musika jartzeak ez du batere laguntzen. Niretzat aspaldi bukatu zen hori”.


Azkenak
Eguneraketa berriak daude