Peruko resigaro hizkuntzaren azken emakumezko hiztuna hil dute

  • Galtzeko zorian dagoen Peruko resigaro hizkuntzaren azken emakumezko hiztuna zen 67 urteko Rosa Andrade. Azaroaren amaieran hil zuen bere etxean sartu zen gizonezko batek. Andraderekin, geratzen ziren resigaroaren hiztunen erdia hil zen.

Iosu Alberdi Atxurra @atxurraa
2016ko abenduaren 21a
Rosa Andrade, resigaroaren azken emakumezko hiztuna. (Arg.: Alberto Chirif)

Peruko oihanean bizi zen Andrade. Bertako hizkuntza da resigaroa, boren, witotoen eta ocainen artean gutxiengo den hizkuntza. Amazoniako 43 hizkuntzetako bat da. Egun bere 65 urteko anaia Pablo Andrade da hizkuntzaren azken hiztuna, berarekin batera galduko da. Rosa Andrade galtzeko zorian dagoen ocaina hizkuntzaren azken 40 hiztunetako bat ere bazen. Aita ocaina zuen eta ama resigaroa, biak Amazoniako herri indigenak.

Rosa Andradek egunero erabiltzen zuen hizkuntza Peruko La Republica egunkariak adierazi duenez. Abesten eta ispiluaren aurrean hitz egiten praktikatzen zuen, hitzak ez galtzeko asmoz. “Bere heroitza galera ikaragarria da Peruko kulturarentzat eta, batez ere, gizateriarentzat”, azaldu du Alberto Chirif antropologoak.

Andraderen heriotza baino hilabete lehenago, Peruko Kultura Ministerioko Hizkuntza Indigenen zuzendari Agustin Panizok resigaroaren dokumentaziorako proiektua abiatu zuen bi anai arrebekin. Kultura Ministerioaren arabera 2007an eginiko erroldaren arabera 97 pertsonak zioten ocaina hitz egiten ikasi zutela eta 37k resigaroa, baina ez dago hauen berririk. “Ez dakigu horietatik zenbatek mantendu duten hizkuntza, ezta zenbat hil diren”, adierazi du Panizok.

Andraderen heriotza

Hiltzaileak burua moztu zion eta bularra ireki ondoren bere bihotza eraman. Bi krimen egin ziren azaroaren 25eko gauean. Rosa Andraderen eta resigaroaren hilketak. Susmagarri nagusia inguruko herri bateko gizon bat da, epailearen aginduz libre geratu dena.

Andraderen ilobaren ustez enkargu bidezko hilketa izan zen. Susmagarriari Andraderen odola zeukan poltsa bat aurkitu ziotela adierazi du. Bestalde, familia kexu da fiskala duela urtebete Andraderen semearen hilketa artxibatu zuen bera delako.

Kanal hauetan artxibatua: Peru  |  Hizkuntzalaritza

Peru kanaletik interesatuko zaizu...
2017-10-31 | Jon Torner Zabala
Gorputzen neurriak ez, feminizidioarenak eman dituzte Miss Peruko hautagaiek

"Nire neurriak dira: 2.202 feminizidio kasu azken bederatzi urteetan nire herrialdean" esan du, mikrofono aurrean, pasarelan zeuden 23 emakumeetako batek.


LKS-Mondragonek erraustegiak eraiki nahi ditu Amerikan ere

Berria egunkarian Iñaki Petxarromanek plazaratu du 2016an Mondragon korporazioko LKSk erraustegi bat eraikitzea proposatu ziela Peruko agintariei. Hondakinentzako soluzio hori aurkezten izan zen Carlos Beraziarto, Carlos Ormazabalen agintaldian GHK-ko aholkulari juridikoa izan zena.


Amazoniako Ashaninkak kolonoei oldartu zaizkie, 1742ko guduak gogoan

Irail hasieran Biodiversidad en América Latina y el Caribe hedabideak titulatu zuen: “Ashaninka jendeak beren buruzagien kontrako heriotza mehatxuak salatu ditu”. Amazoniako indigenek oihanak eraistera doazkien konpainia eta kolonoekin dauzkaten liskarretako beste bat gehiago litzateke… ez balitz XXI. mendean erresistentzian diharduten ashaninkak direla duela 270 urte inbasore espainiarrei aurre egin eta geldiarazi zituzten haien odolekoak.


Perun antzututako ehunka mila emakumeren testigantzak jasotzen dituen webgunea sortu dute

Fujimoriren garaian esterilizazioaren biktima izandako emakume indigenei ahotsa emateko proiektu bat sortu dute Perun: Quipu. Telefono deien bitartez testigantzak konpartitzeko eta mundura zabaltzeko aukera ematen die.


Perun antzututako ehunka mila emakumeren testigantzak jasotzen dituen webgunea sortu dute

Fujimoriren garaian esterilizazioaren biktima izandako emakume indigenei ahotsa emateko proiektu bat sortu dute Perun: Quipu. Telefono deien bitartez testigantzak konpartitzeko eta mundura zabaltzeko aukera ematen die.


2015-02-11 | Igor Agirre
Bost axola Amazoniako indigenak: Repsolek gasa ateratzeko proiektu erraldoia dauka

Peruko energia proiektu handiena eta polemikoena Repsol petrolio eta gas konpainia espainiarraren eskuetan dago.


Nola konbentzitu gurasoak eskolako hizkuntzak kitxua behar duela izan

Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedrak gonbidaturik, Gasteizen izan zen iragan urriaren hondarrean Utta von Gleich hizkuntzalari alemana Kultura arteko hezkuntza elebiduna Perun eta Bolivian mintegian. Von Gleich doktorea anitz urtez aritu da hizkuntza-kooperazioari loturiko gaiak ikertzen, eta kitxua-gaztelania eskolatze elebidunari dagozkionak berebat.


2014-04-29 | Iker Blas
Latinoamerikako pelikula onenen zerrenda

Urte hasieran, IMDb-ko lan-taldeak Latinoamerikako herrialde bakoitzeko film onenen zerrenda zein den erabakitzeko botazioa jarri zuen abian. Zerrenda osatzen duten film gehienek Latinoamerikako gizarteek sufritzen duten biolentzia erakusten dute era gordinean.


2013-08-22 | Lander Arbelaitz
Zergatik ez dute kanpoko munduarekin harremanik (nahi) zenbait herrik?

Badira beren bizimoduari eutsi eta kanpo munduarekin harremanik gabe bizi diren herriak. 100 bat geratzen direla kalkulatzen dute adituek. Gehienak eremu oihantsuetan biltzen dira, Hego Ameriketan edo Ginea Berrian kasu. Herri isolatu hauek guretzat ohikoak diren gaixotasunen aurkako inmunitaterik ez dute, eta harremana izateak ehuneko handiak hil ditzakela frogatuta dago.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude