Nolakoa da Gasteizko biztanleriaren erretratua?

  • "Hiri sateliteak" eta auzo zaharretako dentsitatearen txikitzeak eta biztanleriaren sakabanatzeak arazo handi bat sortu du: zailagoa da haiei zerbitzuak eskaintzea.

Arabako Alea @ArabakoALEA
2016ko maiatzaren 10a

Gasteizko auzoek duten populazioa aztertzen denean, Lakua, Zabalgana eta Sansomendi bezalako izenak ageri ohi dira tokirik populatuen gisa. 2016ko datuen arabera, Arriaga-Lakuak 27.978 biztanle zituen, Zabalganak 22.347 biztanle eta Sansomendik 21.098. Beste muturrean ageri dira udalerriko nekazaritza eremuak, Aretxabaleta-Gardelegi auzo berria (751 biztanle), Ehari (961), baina baita betikoak diren hiriko zenbait auzo ere (Arantzabelak 1.503 biztanle ditu, Gazalbidek 2.314 ditu).

Alabaina, Gasteizek duen auzo zatiketa ez da egokiena populazioaren analisi geografikoak egiteko. Oso ezaugarri desberdinak dituzten guneetan barrena hedatzen dira auzo batzuk (esaterako, Sansomendi auzoak denok Sansomenditzat hartzen dugun eskualdeaz gain, Lakuabizkarreko zati bat eta are Ibaiondoren erdia ere hartzen du) eta hedadura aldetik ere diferentziak nabarmenak dira (Zabalganak 237 hektarea betetzen baditu, Aranak 13 hektarea ditu).

Hiriko populazio dentsitatea gero eta txikiagoa da

Gasteizko Agenda 21aren arabera, 2005ean 11.150 biztanle bizi ziren kilometro koadroko hirian, eta 2013an 10.406 ziren. Nahiz eta biztanleria urtero % 1,5 inguru igo den azken hogei urteetan (30.000 biztanle gehiago), hiriaren hedadura askoz gehiago hazi da. Auzo sakabanatuak sortu dira, etxebizitzen dentsitate txikia eta ekipamenduetarako zein berdeguneetarako espazio asko dutenak. Joera hori dagoeneko bazegoen XX. hamarkadako bigarren erditik aurrera, Zaramaga eta Aranbizkarra bezalako auzoak sortu zirenean, baina XXI. mendeko hasierako Hiri Antolamenduko Plan Nagusian are gehiago sakondu da sakabanatzean.

Berehala begi bistan geratzen den arazo handi bat sortu da horrela: biztanleak barreiatuago bizi badira, zailagoa da haiei zerbitzuak, bai publikoak zein pribatuak, eskaintzea. Adibidez, garraio publikoko linea berri bat sortu nahi bada, jende gehiagori emango dio zerbitzu toki populatuagoetatik igarotzen bada. Farmazia batera iristea edo etxeko inguruan erosketak egiteko dendak izatea ere errazagoa izango da gune trinkoetan, eta zailagoa Lakua, Zabalgana edo Salburua bezalako auzoetan. Horren ondorioz, Gasteizko auzo berrietan ia ezinbestekoa da automobila erabiltzea oinarrizko zerbitzuetara iristeko.

Auzo bakoitzaren populazio dentsitatearen grafikoan ikus daitekeen bezala, auzorik trinkoena Koroatzea da, hektareako 368 biztanle baititu. Ondoren, Alde Zaharrak ia 300 biztanle ditu. Hektareako 200-300 biztanleen tartean daude Pilar, Santa Luzia, Aranbizkarra, Done Jakue, Judimendi, Anglo-Vasco eta Arana. 150-200 tartean Babesgabetuak, Zabalgunea, San Kristobal, Lovaina, Zaramaga, Ariznabarra, Txagorritxu eta San Martin daude. Kontuan izan behar da zenbait auzotan (Zabalgunea, Babesgabetuak), zerbitzuen hornidurari dagokionez, dentsitatea baino garrantzitsuagoa dela hiri osoaren erakarmen gune direla.

Hortik behera, oinarrizko zerbitzuak auzoan bertan eta oinez iristeko moduan edukitzeko adina dentsitate duten auzoen muga hasten da. Hektareako 145 biztanle inguruan Sansomendi eta Adurtza ditugu, eta Arriaga-Lakua 118ko mailan. Gazalbide, Abetxuku, Zabalgana eta Salburua 100-80 tartean daude. Kontuan izan azken biak oraindik guztiz bukatu gabe daudela, baina orain arteko joerak -ekonomikoak, demografikoak- ikusita, ez dirudi denbora luzean osatuko direnik; eta osatzen badira ere, plangintzak dioena ikusita (familia bakarreko etxebizitza ugari, gune oso sakabanatuak...), gehien jota Lakua egun duen dentsitatera baino ez direla iritsiko.

Arantzabelak hektareako 63 biztanle ditu, Eharik 54 eta, oraindik dentsitate txikiagorekin, Mendizorrotzak 18 ditu. Agerikoa denez, oso zaila da toki horietan inork dendarik ireki dezan. Azkenik, nekazaritza eremuetan (oraindik ere Aretxabaleta-Gardelegi hor sar daiteke) jende gutxi eta herri txikietan bizi da.

Hiriaren erdigunea biztanleak galtzen ari dira, auzo berrien mesedetan

Bestalde, badago beste fenomeno bat, “hiri bakantzea” deitzen dena eta auzo zaharretako dentsitatea ere txikitzen duena. Familien tamaina gero eta txikiagoa denez, erdialdeko auzo asko jendea galtzen ari da. Zehatzago esateko: dagoeneko guztiz eraikita dauden auzo guztiak (gutxi gora-behera 1990. urtea baino lehenago sortutako guztiak) jendea galtzen ari dira, Arriaga-Lakua eta Sansomendi barne. Grafikoetan ikus daitekeen bezala, Arriaga-Lakuak 2012an lortu zuen goimuga, eta Sansomendik 2009an.

Hala ere, erdialdeko zenbait auzo dira beheranzko joera nabarmenena izan dutenak azken hamarkadetan. 2000tik 2010era, Gazalbide izan zen biztanle gehien galdu zituena (% 19 inguru), Arantzabelak % 17, Pilarrek % 16 eta Zaramagak % 15. 2010etik 2016ra, berriz, Adurtzak eta Gazalbidek % 13 inguru galdu zuten, eta Alde Zaharrak, Done Jakuek eta Santa Luziak % 12.

Haatik, azken bi urteetan joera aldaketa bat somatzen da erdialdeko zenbait auzotan. Judimendin, esaterako, biztanle kopurua igo egin da 2014tik hona; baita Arantzabelan eta Adurtzan ere. Ikusi beharko da datozen urteetan joera hori mantentzen den, baina ikusitakoak ikusita, badirudi momentuko zerbait izango dela.

Auzoak kontuan hartu gabe, errealitatetik hurbilago dagoen argazkia

Analisia auzoen mugen funtzioan egiten ez bada, Gasteizen biztanleak nola banatzen diren erakusten duen argazki zehatzagoa ikus daiteke. Horretarako, honako estekan mapa baten gainean ikus daiteke marraztuta populazio dentsitatea. Udalerri osoa laukitxotan zatituta, laukitxo bakoitzean zenbat jende bizi den kalkulatu da, eta algoritmo geografiko baten bidez emaitzak apur bat lausotu dira, begi bistaz hobeto ikusteko non pilatzen den biztanleria. Bigarren mapa honetan, berriz, azken 10 urteetan biztanleak non galdu diren eta non irabazi diren erakusten da.

Arriaga-Lakuan, esaterako, hiru gune bereiz daitezke: Arriaga herri zaharraren alboan dagoena oso trinkoa da; haren iparraldean eta Ibaiondo aldean sortu den txaleten gune berrian, berriz, dentsitate txikia dute; eta tarteko egoeran daude Eusko Jaurlaritzaren iparraldean dauden etxadiak. Sansomendin ere antzeko zerbait gertatzen da (gogoan izan Ibaiondoraino iristen dela Sansomendi): hegoaldean, Antonio Machado kalearen inguruan, dentsitatea handia bada, gero eta iparralderago joan, dentsitatea txikitzen doa, eta Ibaiondon ez da ia jenderik bizi.

Zabalganan populazioa bi ardatz geografiko nabarmenetan dago pilatuta (Nazio Batuen hiribidean eta Oion kalean zehar), eta gainerako lurraldea espazio hutsa da biztanle aldetik. Salburuan ere, Joan Karlos I. hiribidean zeharreko gunean izan ezik, gainerako populazioa Salburua bulebarrak osatzen duen ipar-hego ardatzean pilaturik dago. Ez dirudi egoera askoz hobetuko denik Salburuko eta Zabalganeko gainerako guneak eraikitzen direnean (inoiz eraikitzen badira), gehienak oso dentsitate baxuko gune gisa planifikatuta baitaude. Dentsitate altueneko hiriguneak bi dira nagusiki: Koroatzea auzoaren inguruneak, batez ere Larrugile kalea ardatz duten etxadiak; eta Done Jakue hiribidearen inguruak, bai hegoalderantz, Judimendi eta Santa Luzia auzoetan, bai iparralderantz, Done Jakue auzoan.

Dentsitate handiko beste gune batzuk hauek dira: Aranbizkarran Madril kalera begira dauden etxadiak; Arriagako parkearen iparraldean dagoen etxadi multzoa; eta Sansomendin, Antonio Machado kalean zehar eta Oto hiribidearen ertzean dauden etxadiak, baina azken horiek puntu isolatu gisa. Iparralde gizarte etxearen inguruko etxadi bat, Astronomoen eta Florida kaleen ertzean daudenak eta San Martinen zubi urdinaren alboan dagoena ere dentsitate handiko puntuak dira.

Nabarmena da nola zenbait tokitan jende gehiago bizi dela uste dugula gasteiztarrok, baina benetan dentsitate baxuko gunean diren. Horrelakoak dira Zaramagako zati handi bat, Dato kalearen inguruak, San Martineko maskorrak edo Gazalbide. Salburua eta Zabalgana ere, nahiz eta dorretxeak ikusita jende asko bizi dela dirudien arren, dentsitate baxuko tokiak dira. Baina mapan ikus daitekeen fenomenorik nabarmenetako bat, “hiri sateliteen” edo “lo hirien” sorrera da. Saihesbide zaharraren mugen barruan dagoen hirian jenderik gabeko espazioak ia existitzen ez badira eta “hiri jarraiaren” kontzeptua aski ongi betetzen bada, hortik kanpoko auzoetan asko dira hiri satelite gisa sailka daitezkeen tokiak. Lakua osoa, esaterako, beste hiri bat kontsidera daiteke, Arriagako parkeak eta Euskal Herria bulebarrean zehar dauden zerbitzuko lursailek (Eusko Jaurlaritzaren egoitzak, Txagorritxuko ospitaleak, etab.) erabat banatzen baitute hiriaren erdigunetik. Gauza bera gertatzen da Mariturrirekin, Arkaiaterekin, Elexalderekin eta Larreinekin. Nukleo horietako gehienek ez dute aski dentsitaterik bertan bizitza sortzeko eta oinarrizko zerbitzuak izateko, eta ezinbestez automobila behar dute zerbitzuak jasotzeko. Izan ere, auzo berri horien konfigurazio espaziala, batez ere automobilerako erreserbatu diren espazio erraldoien ondorioz, ez da egokiena kalean bizitza egiteko: dendara orgatxoarekin erosketak egitera joateko edo oinez egin behar den beste edozein betebeharretarako.

Albiste hau Alea.eus-ek argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

Kanal hauetan artxibatua: Hirigintza  |  Gasteiz  |  Zerbitzu publikoak

Hirigintza kanaletik interesatuko zaizu...
"Houstonen 'Harvey'k eragindako uholdeena hiri diseinu arazo bat da"

The Atlantic hedabidean Ian Bogostek hainbat adituren iritziak bilduz dio Houstongo uholdeak, hiri handietan gero eta usuago gertatzen diren besteak bezala, ekaitzak ekarri dien ur kopuru handiaren ondorioz baino gehiago gertatzen direla hiriek bere eraikuntza moduagatik urak ahalik eta arinen kanporatu nahiagatik. Ian Bogost Georgiako Teknologia Institutuan irakasle da eta publikatu duen azken liburua du Play Anything. Bere "Houston's Flood Is a Design Problem" artikuluaren... [+]


2017-08-02 | Xalba Ramirez
Donostiako Arroka kaleko frontoia eraitsi du Udalak

Amara auzoko frontoi enblematikoa eraisteari ekin dio Donostiako Udalak, hirigintza planean aldaketak egin ostean. Bizilagun elkarteen protesta zela eta galdeketa egin zuten joan den martxoan baina frontoia botatzearen alde agertu zen bozka eskubidea zuten bizilagunen gehiengoa.


2017-07-03 | Estitxu Eizagirre
A˝orga: 2.000 biztanleko auzoa multinazionalen jo-puntuan

Mc Donalds egun batzuetarako itxi izanaren poza zabaldu dute Añorgako auzotarrek, eta salatu dute auzoa multinazionalez bete diela udalak eta aldiz, oinarrizko zerbitzu publiko asko falta zaizkiela.


Natura nola bizi eremu urbanoko ikastetxeetan

Ados, baso eskolak eta naturaz inguratutako ikastetxeak abagune paregabea dira pedagogia berdearen onurez gozatzeko, baina Euskal Herrian asko dira hiri eta eremu urbanoetan kokatuta, asfaltoa lagun duten eskolak. Horiek ere, ordea, uste baino gertuago dute bioaniztasuna bertatik bertara lantzeko aukera. Horren lekuko, artikuluaren bukaeran aurkituko dituzun esperientziak.


Bilbora sartzeko bidesaria?

Bilboko Udaleko Zirkulazio zinegotziak egin du proposamena orain egun batzuk, Bizkaiko hiriburuan kotxe pribatuen joan-etorriak murrizteko.


Umeek orube bat konkistatu eta jolas-parke bihurtu zutenekoa

Erabili gabeko orube publiko eta itxia izan da hogei urtez, Madril erdialdean, harik eta haurrek eremua okupatu eta jolasteko gune ezin hobe bihurtu duten arte. Arkitekto, diseinatzaile eta pentsalari taldea auzokideekin batera eremu horretan zer egin eztabaidatzen ari zirelarik, konturatu ziren umeak eurak, planifikaziorik gabe, gunea transformatzen ari zirela jada, jolastuz, esploratuz, bertako baliabideak baliatuz.


2017-06-11 | Unai Brea
Zementuaren aurrean, aitzurrak

2011n amaitu zuten Getxo eta Berango arteko Ibarbengoako metro geltokia eraikitzen, baina ez da sekula erabili. Oraingoz gauzatu ez den plan handiago baten parte zen geltokia: 8.000 etxebizitza landa izaerari eutsi dion eremuan, eta aparkaleku handia. Etxebizitzen proiektua alboratuta dago behin-behinean, ez ordea aparkalekukoa. Herritar talde batek sei urte darama hura egin nahi duten zelaian, egitasmoa geldiaraziz eta aldi berean bizimodu alternatiboa eraikiz. Ongi etorri Tosura.


Herri ekologiko izateko bidean Alegia

Hirigintza plan berritzailea martxan jartzera doaz Gipuzkoako udalerrian, eta helburu garbia du: herri ekologikoranzko bidea urratzea.


2017-06-06 | Xalba Ramirez
Tosuko landa zortzi egunean husteko agindu du Eusko Jaurlaritzak

Eusko Jaurlaritzak desalojo agindua helarazi die Tosuko zelaia (Getxo) okupatuta daukaten bizilagunei. Aparkaleku bat egiteko asmoa dago leku horretan, baina getxoztar talde bat aspalditik dago bertan finkaturik, proiektua geldiarazteko. Lekua husteko zortzi laneguneko epea eman diete. ARGIAk Tosu Betirako Asanbladari buruzko erreportajea kaleratuko du aste honetan.


2017-06-01 | Uriola.eus
Bilboko udaletxea inguratzeko deia egin dute, "auzoen abandonuak hil egiten" duela salatzeko

Bilboko Zorrotzan izandako ezbeherrak herritarrak mugiarazi ditu. Asteazkenean ehunka lagunek bilkura isila egin zuten Zorrotzako Taldeen Kordinakundeak deituta; sare sozialetan ekainaren 2an udaletxea "inguratzera" deitu dute ezezagunek.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude