Tze Wei Sim (hokkienera hiztuna eta ekintzailea)

"Hokkieneraren galeraren lehenengo pausoak ikusten hasi gara"

  • Apirilaren 26an izango da Tze Wei Sim hokkienera hizkuntzaren aldeko ekintzailea Oihanederrek antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan.

Arabako Alea @ArabakoALEA  |  Beñat Garaio
2017ko apirilaren 20a

Asia hego-mendebaldeko hizkuntza garrantzitsuenetariko bat zen hokkienera, harik eta pasa den mendean estatu-hizkuntzak bere tokia bereganatzen hasi ziren arte. Tze Wei Sim (Penang, Malaysia, 1980) Londresen errotuta dagoen ekintzailea da eta lanetik irtendakoan bere ordu gehienak “Speak Hokkien Campaign” (Mintzatu Hokkieneraz Egitasmoa) garatzera ematen ditu. Apirilaren 26an izango da Oihaneder Euskararen Etxeak hilabetero antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan eta hauxe izango da ziklo honen ikasturteko azkenengo hitzaldia.

Zein hizkuntza aurkeztuko duzu Hitz Adina Mintzon? Hizkuntza honen ezaugarri behinenak zeintzuk diren azalduko dizkiguzu? Euskal Herrian ez dugu hizkuntza honen inguruko berri handirik...

Hokkienera txinatar jatorriko eskualdeko hizkuntza bat da, Txinako hego-ekialdean sortu zena. Gaur egun, hainbat milioi hiztun ditu Taiwanen, Singapurren, Malaysian, Indonesian, Filipinetan eta Birmania eta Tailandiako eskualde batzuetan ere hitz egiten da. Azalera oso zabala du hokkienerak, baina hiztun kopurua eta hauen bilakaera, berriz,...

Eta nolatan dago, bada, gutxitua hokkienera?

Batzuk harritu egiten dira, baina hokkienera ez da hizkuntza gutxitua arriskuan dagoen toki askotan. Hau da, hizkuntza galeraren lehen pausoak ikusi daitezke hainbat tokitan eta horregatik da hain garrantzitsua ahalik eta azkarren mugitzea. Adibidez, hokkienera hiztunak gehiengoa dira Taiwanen eta hizkuntza talde nagusiena, berriz, Singapurren. Estatu gehienek euren hizkuntza nazionalak gainjartzeko ekimenak eta debekuak jarri dituzte, gutxinaka gutxinaka, eta jazarpen horren eraginak ikusten hasi gara orain.

"Etorkizuna hizkuntza gutxituen hiztunen eskuetan dago: hizkuntzaren biziraupenak beraien sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du"

Nola deskribatuko zenuke Asia hegoaldeko hizkuntzen egoera? Nolakoak dira botere-gune nagusietako hizkuntza ideologiak?

Herrialde gehienek hizkuntza ez-nazionalak gutxietsi dituzte. “Nazio bat, hizkuntza bat” ideologiak dira nagusi nazio-estatu gehienetan eta gutxiago erabiltzen diren hizkuntza horientzako izugarrizko mehatxua dira. Kontuan izan oso eskualde anitza dela, ehundaka hizkuntza daude hemen eta gehiegi dago jokoan. Adibidez, hokkienera oraindik ere debekatua dago Singapurreko irrati-telebistetan. Hizkuntza zokoratzen ari dira Taiwanen oraindik ere, 80ko hamarkadaren amaieratik debekua altxatuta dagoen arren. Mandarineraren igoerak mandarinera ez diren hizkuntza txinatar guztiak mehatxatu ditu, Txinan eta Txinatik kanpo.

Nola hasi zen zure “Mintzatu Hokkienera Egitasmoa”? Zein zen zure helburu nagusiena?

Konturatu nintzen jende gutxi zegoela ezagutza hauekin (hizkuntzen biziberritzea) eta ezagutza hori praktikan jartzeko asmoarekin. Ez badut pauso bat ematen aurrera, ez da beste inor egongo zeregin honetan. Helburu nagusienak hizkuntza aniztasunarekiko kontzientzia areagotzea, guraso eta seme-alaben arteko transmisioaren garrantziaz jabetzea eta erabilera-eremuen hedapena dira. 

Nolako sostengua du zure ekimenak?

Ekonomikoki, ezer ez, beraz, guk geuk ordaindu behar ditugu gure ekintzak eta donazioen esperoan egon behar izaten dugu. Hala ere, sare sozialetan laguntza handia dugu eta gure aldarria eta jarduna ezagutzen dituzten gehienek gure alde egiten dute.

Gaur egun Londresen bizi zara. Nola egiten duzu lan zure hizkuntzaren alde hain urrunetik?

Mundua laua da orain; distantziak, birtualki, oso txikiak dira. Gure egitasmoa sare sozialetan zabaltzen dugu eta sarrera, bideo, film eta eduki interesgarria ekoizten dugu publikoarengandik arreta jasotzeko. Entrenamendua eskaintzen diegu sarean hokkieneraren erabilera eremuak zabaldu nahi dituzten horiei, izan zinema zuzendariak, irakasleak, hokkieneraz eskolak eman nahi dituzten unibertsitate irakasleak, ekintzaileak, eta abar. Eskola eta formakuntza hauek sarean ematen ditugu. Edonola ere, Asiara bidaiatzen dut (Malaysia, Singapur eta Taiwan), gutxienez urtean behin eta hilabate pare batez eta ahalik eta zuku gehien ateratzen diot nire bisitari, eragile eta politikariekin bilduz eta ekitaldiak antolatuz posible denean. 

"Gasteizko hitzaldian jorratuko dut komunitate batzuen azpiratze sozialak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria"

Noiz hasi zinen hokkieneran interesa izaten eta zer egin zenuen zure hizkuntzaren alde?

Malaysia hegoaldean dagoen Melaka izeneko herri batean zegoen unibertsitate batean injeniaritza ikasi nuen eta hantxe liluratu ninduen hizkuntza-galerak. Herri honetako hizkuntza eta demografia ezaugarriak nire jaioterria den Penang-en antzekoak dira, baina hizkuntza egoera ezberdinetan erabiltzen zuten han. Gerora, hizkuntza-galera nozitzen zutela ohartu nintzen eta hor hasi nintzen fenomeno honen ingurukoez jabetzen. 

Zer ikusiko du apirilaren 26an Hitz Adina Mintzoko zure hitzaldira doanak?

Ikusleei Txina eta Txinatik kanpoko mandarinera ez diren hizkuntzen galeraren inguruko teoriak eta kausak azalduko dizkiet. Horretaz gain, Txinako hizkuntzen bilakaera nolakoa izan den azalduko dut eta sozialki komunitate batzuk izan duten azpiratzeak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria ere jorratuko dut. Ikusleek, halaber, hokkienera hiztunek dituzten ideologiak eta usteak zeintzuk diren ezagutuko dituzte. Bukatzeko, nire egitasmoaren berri emango diet eta azalduko diet gizarte mailako egitura arazo batzuk gure egitasmoaren arrakastarentzako traba direla eta beharrezkoak direla traba horiek gainditzea gure hizkuntza biziberritu nahi badugu.

Etorkizunik al dago mundu osoan zeharreko hizkutza gutxituentzako?

Bai, baina etorkizunak hizkuntza horietako hiztunen eskuetan daude eta euren biziraupenak sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du, hizkuntza erabili eta transmititzeko saiakera aktibo eta konbentzituez gain.

Artikulu hau Aleak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

Kanal hauetan artxibatua: Hizkuntza gutxituak  |  Txina  |  Filipinak  |  Gasteiz  |  Singapur

Hizkuntza gutxituak kanaletik interesatuko zaizu...
Katelin Al Lann. Korrikak liluraturiko bretoia
"Bretoiera ikasiz falta zitzaidan kate-begia errekuperatu dut"

“Euskal Herrian pasatako momentuek azkarki markatu dute. Bere izaeran arrastoak uzteraino: bretoiera ikasteko prozesuaren abiapuntua behin euskaldun batek luzatu galdera batean kokatzen du. Azken hamar urte hauetan Bretainian zehar burutzen dabiltzan Korrikaren sortzailea dugu. Redadeg izena jarri diote ekimenari, hots, korrika bretoieraz. Norberaz, hizkuntzaz eta hizkuntzaren aldeko borrokaz hitz egin digu”.


Okzitanieraren aldeko lasterketa ostiralean abiatuko da

KORRIKAk beste ahizpa bat dauka: okzitanieraren aldeko La Passem. Lasterketaldia heldu den ostiralean, maiatzaren 25ean abiatuko da Bidaxunetik, 14:00etan. Iparraldeko AEK-k 10.km egingo du, 15:00ak aldera. Bertan, irakasle eta ikasleekin batera, Maider Heguy, Jakes Bortairu, Asier Amondo, Mertxe Mugika eta Bixente Claverie AEKideak ere izango dira. 400 bat kilometro egin ondoren, La Passem Paun bukatuko da, hilaren 27an.


Hizkuntza Eskubideen Protokoloa
Euskal bertsioa ontzen ari dira 80 eragile

Urte eta erdi pasa da Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa Donostian aurkeztu zutenetik. 185 neurri prestatu dituzte Europako hizkuntza gutxiagotuetako komunitateen hizkuntza eskubideak bermatzeko. Europarako neurriak horiek. Orain ordea, neurriok Euskal Herrira, euskarara, egokitzeko ordua da. 80 eragile aritu dira neurri bakoitzaren ezaugarriak zehazten. Hizkuntza politika berri bat gauzatzeko bide eman dezakeela adierazi du Kontseiluak.


Helmugara iritsi da Redadeg, bretainiar "Korrika"

Maiatzaren 13an iritsi zen bere helmugara bosgarrenez bretainiar korrika. Kemperretik (Penn-ar-Bed) maiatzaren 4an aterata, 10 egunetan bete zituen bere 1.800 kilometroak. Aurtengo gaia: "Bretoieraren mila koloreak". Izan ere, denetariko formak hartzen ditu hizkuntza honek Bretoi lur bezala aldarrikatzen dituzten departamentuetan zehar. Finisterrako Plougerneau herrian egin zioten atzo harrera eta amaiera ekitaldia. Bertan chistra edaten eta gavotennak dantzatuz igaro genuen gaualdia.


2018-05-07 | ARGIA
Ar Redadeg bretoieraren aldeko "Korrikak" utzitako argazki eta bideoak

Abian da Ar Redadeg bretoieraren aldeko Korrika. Maiatzaren 4an hasi zen Kemperretik eta hilaren 12an bukatuko da Plougernen, 1.800 kilometro egin ostean. Hemen lasterketak orain arte utzitako bideo eta argazkien bilduma.


Redadeg, Korrika, Correllengua... Europako hizkuntza gutxituen aldeko lasterketen gutuna sinatu dute

Bertainiako Kemperren Europako hizkuntza gutxituen aldeko lasterketen gutuna sinatu dute. Honako lasterketen ordezkariak dira sinatzaile: Korrika (Euskara) Euskal Herria, Correlingua (Galiziera) Galizia, Correllengua (Katalana) Katalunia, Course Lingua (Okzitaniera) Aran Harana,

La Pasem (Okzitaniera) Biarno, Redadeg (Bretainiera) Bretainia, Ras yr Iaith (Galesa) Gales, Rith (Irlandera) Irlanda eta Sprochrenner (Alemana) Alsazia.


Inaciu Galán y González, Iniciativa Pol Asturianu
"Asturierari dagokionez, hizkuntza kontzientzia gora ari da"

Apirilaren 21ean milaka asturiarrek eskatu zuten Oviedon ofizialtasuna asturierarentzat. Gizarte babes handia lortu du azken urteetan, baita babes politikoa ere. Asturiasko PSOEk inoiz ez bezala ofizialtasunaren alde egin du alderdiko azken kongresuan. Erabaki horrek estatutua erreformatzeko bidea ireki dezake. Inaciu Galán Iniciativa Pol Asturianu elkarteko presidentea da eta asturieraren aurrerapausoak kontatu dizkigu.


2018-05-06 | Ander Perez
Juan Carlos Moreno Cabrera. Inperioaren ziztada
"Zer gutxiago, zure nazioko hizkuntza ulertzea baino?"

Madrilgo akademiatik mintzo da Juan Carlos Moreno Cabrera (Madril, 1956), zer eta espainolismo linguistikoa deitzen duen horren gehiegikeriak salatzeko. Haatik, aho bizarrik gabe dihardu, sendo, hizkuntza txikiak babestuz, eta nagusiak ziztatuz. Nafarroako hizkuntza egoeraz aritzeko etorri da Iruñera. Eta ez da kalterako: ezin hobeki islatzen da Nafarroan berak teorizatutakoa.


2018-05-04 | ARGIA
Ar Redadeg bretoieraren aldeko korrika ostiralean hasiko da

Ar Redadeg bretoieraren aldeko Korrika maiatzaren 4an hasiko da Kemperretik eta hilaren 12an bukatuko da Plougernen, 1.800 kilometro egin ostean. 2008an sortu zen Bretainiako korrika; aurten, beraz, hamargarren urteurrena ospatuko dute.


2018-04-29 | Axier Lopez
Agora ye'l momentu

Gaur egun ere asko eta asko harritzen dira Espainiako Estatuan hamaika hizkuntza hitz egiten direla entzutean. Espainiar nazionalismo baztertzailearen urtetako  lana ez baita Francoren gauerdiko eztula. Euskaldunok zerbait badakigu horretaz, baina Penintsulako hizkuntza askori izate hutsa bera ere ukatu diote, dialekto gisa aurkeztuz.


Azkenak
EGILEAK
Eguneraketa berriak daude