Tze Wei Sim (hokkienera hiztuna eta ekintzailea)

"Hokkieneraren galeraren lehenengo pausoak ikusten hasi gara"

  • Apirilaren 26an izango da Tze Wei Sim hokkienera hizkuntzaren aldeko ekintzailea Oihanederrek antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan.

Arabako Alea @ArabakoALEA  |  Be˝at Garaio
2017ko apirilaren 20a

Asia hego-mendebaldeko hizkuntza garrantzitsuenetariko bat zen hokkienera, harik eta pasa den mendean estatu-hizkuntzak bere tokia bereganatzen hasi ziren arte. Tze Wei Sim (Penang, Malaysia, 1980) Londresen errotuta dagoen ekintzailea da eta lanetik irtendakoan bere ordu gehienak “Speak Hokkien Campaign” (Mintzatu Hokkieneraz Egitasmoa) garatzera ematen ditu. Apirilaren 26an izango da Oihaneder Euskararen Etxeak hilabetero antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan eta hauxe izango da ziklo honen ikasturteko azkenengo hitzaldia.

Zein hizkuntza aurkeztuko duzu Hitz Adina Mintzon? Hizkuntza honen ezaugarri behinenak zeintzuk diren azalduko dizkiguzu? Euskal Herrian ez dugu hizkuntza honen inguruko berri handirik...

Hokkienera txinatar jatorriko eskualdeko hizkuntza bat da, Txinako hego-ekialdean sortu zena. Gaur egun, hainbat milioi hiztun ditu Taiwanen, Singapurren, Malaysian, Indonesian, Filipinetan eta Birmania eta Tailandiako eskualde batzuetan ere hitz egiten da. Azalera oso zabala du hokkienerak, baina hiztun kopurua eta hauen bilakaera, berriz,...

Eta nolatan dago, bada, gutxitua hokkienera?

Batzuk harritu egiten dira, baina hokkienera ez da hizkuntza gutxitua arriskuan dagoen toki askotan. Hau da, hizkuntza galeraren lehen pausoak ikusi daitezke hainbat tokitan eta horregatik da hain garrantzitsua ahalik eta azkarren mugitzea. Adibidez, hokkienera hiztunak gehiengoa dira Taiwanen eta hizkuntza talde nagusiena, berriz, Singapurren. Estatu gehienek euren hizkuntza nazionalak gainjartzeko ekimenak eta debekuak jarri dituzte, gutxinaka gutxinaka, eta jazarpen horren eraginak ikusten hasi gara orain.

"Etorkizuna hizkuntza gutxituen hiztunen eskuetan dago: hizkuntzaren biziraupenak beraien sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du"

Nola deskribatuko zenuke Asia hegoaldeko hizkuntzen egoera? Nolakoak dira botere-gune nagusietako hizkuntza ideologiak?

Herrialde gehienek hizkuntza ez-nazionalak gutxietsi dituzte. “Nazio bat, hizkuntza bat” ideologiak dira nagusi nazio-estatu gehienetan eta gutxiago erabiltzen diren hizkuntza horientzako izugarrizko mehatxua dira. Kontuan izan oso eskualde anitza dela, ehundaka hizkuntza daude hemen eta gehiegi dago jokoan. Adibidez, hokkienera oraindik ere debekatua dago Singapurreko irrati-telebistetan. Hizkuntza zokoratzen ari dira Taiwanen oraindik ere, 80ko hamarkadaren amaieratik debekua altxatuta dagoen arren. Mandarineraren igoerak mandarinera ez diren hizkuntza txinatar guztiak mehatxatu ditu, Txinan eta Txinatik kanpo.

Nola hasi zen zure “Mintzatu Hokkienera Egitasmoa”? Zein zen zure helburu nagusiena?

Konturatu nintzen jende gutxi zegoela ezagutza hauekin (hizkuntzen biziberritzea) eta ezagutza hori praktikan jartzeko asmoarekin. Ez badut pauso bat ematen aurrera, ez da beste inor egongo zeregin honetan. Helburu nagusienak hizkuntza aniztasunarekiko kontzientzia areagotzea, guraso eta seme-alaben arteko transmisioaren garrantziaz jabetzea eta erabilera-eremuen hedapena dira. 

Nolako sostengua du zure ekimenak?

Ekonomikoki, ezer ez, beraz, guk geuk ordaindu behar ditugu gure ekintzak eta donazioen esperoan egon behar izaten dugu. Hala ere, sare sozialetan laguntza handia dugu eta gure aldarria eta jarduna ezagutzen dituzten gehienek gure alde egiten dute.

Gaur egun Londresen bizi zara. Nola egiten duzu lan zure hizkuntzaren alde hain urrunetik?

Mundua laua da orain; distantziak, birtualki, oso txikiak dira. Gure egitasmoa sare sozialetan zabaltzen dugu eta sarrera, bideo, film eta eduki interesgarria ekoizten dugu publikoarengandik arreta jasotzeko. Entrenamendua eskaintzen diegu sarean hokkieneraren erabilera eremuak zabaldu nahi dituzten horiei, izan zinema zuzendariak, irakasleak, hokkieneraz eskolak eman nahi dituzten unibertsitate irakasleak, ekintzaileak, eta abar. Eskola eta formakuntza hauek sarean ematen ditugu. Edonola ere, Asiara bidaiatzen dut (Malaysia, Singapur eta Taiwan), gutxienez urtean behin eta hilabate pare batez eta ahalik eta zuku gehien ateratzen diot nire bisitari, eragile eta politikariekin bilduz eta ekitaldiak antolatuz posible denean. 

"Gasteizko hitzaldian jorratuko dut komunitate batzuen azpiratze sozialak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria"

Noiz hasi zinen hokkieneran interesa izaten eta zer egin zenuen zure hizkuntzaren alde?

Malaysia hegoaldean dagoen Melaka izeneko herri batean zegoen unibertsitate batean injeniaritza ikasi nuen eta hantxe liluratu ninduen hizkuntza-galerak. Herri honetako hizkuntza eta demografia ezaugarriak nire jaioterria den Penang-en antzekoak dira, baina hizkuntza egoera ezberdinetan erabiltzen zuten han. Gerora, hizkuntza-galera nozitzen zutela ohartu nintzen eta hor hasi nintzen fenomeno honen ingurukoez jabetzen. 

Zer ikusiko du apirilaren 26an Hitz Adina Mintzoko zure hitzaldira doanak?

Ikusleei Txina eta Txinatik kanpoko mandarinera ez diren hizkuntzen galeraren inguruko teoriak eta kausak azalduko dizkiet. Horretaz gain, Txinako hizkuntzen bilakaera nolakoa izan den azalduko dut eta sozialki komunitate batzuk izan duten azpiratzeak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria ere jorratuko dut. Ikusleek, halaber, hokkienera hiztunek dituzten ideologiak eta usteak zeintzuk diren ezagutuko dituzte. Bukatzeko, nire egitasmoaren berri emango diet eta azalduko diet gizarte mailako egitura arazo batzuk gure egitasmoaren arrakastarentzako traba direla eta beharrezkoak direla traba horiek gainditzea gure hizkuntza biziberritu nahi badugu.

Etorkizunik al dago mundu osoan zeharreko hizkutza gutxituentzako?

Bai, baina etorkizunak hizkuntza horietako hiztunen eskuetan daude eta euren biziraupenak sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du, hizkuntza erabili eta transmititzeko saiakera aktibo eta konbentzituez gain.

Artikulu hau Aleak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

Kanal hauetan artxibatua: Hizkuntza gutxituak  |  Txina  |  Filipinak  |  Gasteiz  |  Singapur

Hizkuntza gutxituak kanaletik interesatuko zaizu...
2018-04-19 | Txerra Rodriguez
Kronikak Mexikoko Cuetzalatik:
Tosepan kooperatiba: kafea eta piperminaz harago

Orain dela 41 urte sortu zen Tosepan, Cuetzalan aldean. Hasiera batean, bertako herritarrak kafea eta pipermina prezio duinagoan saltzeko elkartu ziren. Ordutik, baina, mugimendua asko hazi da, asko aniztu da. Eta zertan oinarritzen da ba? Ekonomia sozial eta solidarioa da Tosepan, ezer izatekotan.


2018-04-10 | ARGIA
Europako Hizkuntzen Mapa berrituaren itzulera ospatuko dute Donostian

2016 urtean zehar Tabakalera eta tren geltokiaren arteko horman ikusgai egon zen Bagera Elkarteak eta Donostia 2016k elkarlanean sustatutako Europako hizkuntza-komunitateen egurrezko mapa handia. Bere tokitik kenduko zuen Udalak eta orain berria jarri du.


2018-04-10 | Hala Bedi
"Borroka partekatua da munduko hizkuntza aktibista gazteena"

Beñat Garaio hurbildu da Hala Bediko Kantoira HIGA ekimenari buruz hitz egitera, Gasteizen egingo den Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa, hain zuzen ere.


2018-03-13 | ARGIA
Abian da Irlandan gaelikoaren aldeko 'Rith' Korrika

Martxoaren 11n hasi dute gaeliko irlandarraren aldeko Rith ekimena. Irlandako osoa goitik behera zeharkatuko du astebetez; Belfastetik Kerryra. Guztira, 500 kilometro baino gehiagoko ibilbidea antolatu dute bosgarren ediziorako. Rith hitzak “korrika egin” esan nahi du eta Korrikan egiten den bezala, lekuko bat daramate ibilbide guztian zehar eta barruan daraman mezua ekitaldi amaieran irakurtzen da.


2018-03-13 | Hala Bedi
"Maputxeek eta euskaldunek antzeko harriekin egiten dugu topo gure hizkuntzen biziberritzean"

Hilean behin etortzen zaigu Garabide Elkarteko kide bat hizkuntza lankidetzaz hitz egitera eta horri esker aukera dugu biziberritze prozesuetan ari diren hizkuntza gutxituak ezagutzeko. Gaurkoan maputxeengana hurbildu gaitu Marisa Barrena Garabideko boluntarioak. Uste baino gehiago dugu amankomunean maputxe eta euskaldunek, entzun:


2018-03-09 | Miren Osa Galdona
Igandean hasiko da Rith lasterketa: gaelikoaren aldeko Korrika

Martxoaren 11an hasiko da gaeliko irlandarraren aldeko Rith ekimena. Irlandako osoa goitik behera zeharkatuko du astebetez; Belfastetik Kerryra. Guztira, 500 kilometro baino gehiagoko ibilbidea antolatu dute bosgarren ediziorako. Rith hitzak “korrika egin” esan nahi du eta Korrikan egiten den bezala, lekuko bat daramate ibilbide guztian zehar eta barruan daraman mezua ekitaldi amaieran irakurtzen da.


2018-03-05 | ARGIA
Polonian wymysouerak lortu du eskualdeko hizkuntza gisa aitortzea

Poloniako hego-mendebaldean dago Wymysoü herria. 3.000 biztanle ditu eta gaur egun 50 wymysoüera hiztun besterik ez dira. Eskualdean hizkuntza estatusa lortu duela jakinarazi du sare sozialetan bost urtez Polonian bizitako Garabide Elkarteko Maialen Sobrinok.

 


Jon Sarasua, Garabide elkarteko kidea
"Europan denek kooperaziorako proiektuak finantzatzen badituzte ere, inor ez da ari hizkuntza lankidetzan"

Euskarak bizi duen korapiloa kontu unibertsala dela dio Jon Sarasuak (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1966). Unibertsitateko idazlea, irakaslea eta hizkuntza lankidetza xede duen Garabide elkarteko kidea da. Hizkuntzen biziberritzeaz bezainbatean, munduko hizkuntzen plazan euskarak zer irakatsi eta zer ikasi franko duela dio.


HIGA! hizkuntza gutxituetako hiztun gazteen topaketa antolatu dute

Uztailaren 16tik 19ra HIGA! egitasmoa izango da Gasteizen, asteazken honetan prentsaurrean jakinarazi dutenez. HIGA!-k hizkuntza gutxituak bilduko ditu egun hauetan, eta 70 hizkuntza ekintzaile harremanetan jarri  nahi ditu.


2018-02-12 | ARGIA
Euskal Herrian langile publiko izateko euskararen ezagutzarik ez eskatzea proposatuko du Ciudadanosek

Espainiako Kongresuan lege proposamena aurkeztuko du aste honetan Ciudadanosek, gaztelania ez estatuko beste hizkuntza koofizialak –euskara, katalana eta galiziera– ez daitezen eskatu administrazio publikoko lanpostuak lortzeko orduan. Beren hitzetan hizkuntza hauek “hesi bat” dira.


Azkenak
EGILEAK
Eguneraketa berriak daude