Tze Wei Sim (hokkienera hiztuna eta ekintzailea)

"Hokkieneraren galeraren lehenengo pausoak ikusten hasi gara"

  • Apirilaren 26an izango da Tze Wei Sim hokkienera hizkuntzaren aldeko ekintzailea Oihanederrek antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan.

Arabako Alea @ArabakoALEA  |  Beņat Garaio
2017ko apirilak 20

Asia hego-mendebaldeko hizkuntza garrantzitsuenetariko bat zen hokkienera, harik eta pasa den mendean estatu-hizkuntzak bere tokia bereganatzen hasi ziren arte. Tze Wei Sim (Penang, Malaysia, 1980) Londresen errotuta dagoen ekintzailea da eta lanetik irtendakoan bere ordu gehienak “Speak Hokkien Campaign” (Mintzatu Hokkieneraz Egitasmoa) garatzera ematen ditu. Apirilaren 26an izango da Oihaneder Euskararen Etxeak hilabetero antolatzen duen Hitz Adina Mintzo zikloaren barruan eta hauxe izango da ziklo honen ikasturteko azkenengo hitzaldia.

Zein hizkuntza aurkeztuko duzu Hitz Adina Mintzon? Hizkuntza honen ezaugarri behinenak zeintzuk diren azalduko dizkiguzu? Euskal Herrian ez dugu hizkuntza honen inguruko berri handirik...

Hokkienera txinatar jatorriko eskualdeko hizkuntza bat da, Txinako hego-ekialdean sortu zena. Gaur egun, hainbat milioi hiztun ditu Taiwanen, Singapurren, Malaysian, Indonesian, Filipinetan eta Birmania eta Tailandiako eskualde batzuetan ere hitz egiten da. Azalera oso zabala du hokkienerak, baina hiztun kopurua eta hauen bilakaera, berriz,...

Eta nolatan dago, bada, gutxitua hokkienera?

Batzuk harritu egiten dira, baina hokkienera ez da hizkuntza gutxitua arriskuan dagoen toki askotan. Hau da, hizkuntza galeraren lehen pausoak ikusi daitezke hainbat tokitan eta horregatik da hain garrantzitsua ahalik eta azkarren mugitzea. Adibidez, hokkienera hiztunak gehiengoa dira Taiwanen eta hizkuntza talde nagusiena, berriz, Singapurren. Estatu gehienek euren hizkuntza nazionalak gainjartzeko ekimenak eta debekuak jarri dituzte, gutxinaka gutxinaka, eta jazarpen horren eraginak ikusten hasi gara orain.

"Etorkizuna hizkuntza gutxituen hiztunen eskuetan dago: hizkuntzaren biziraupenak beraien sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du"

Nola deskribatuko zenuke Asia hegoaldeko hizkuntzen egoera? Nolakoak dira botere-gune nagusietako hizkuntza ideologiak?

Herrialde gehienek hizkuntza ez-nazionalak gutxietsi dituzte. “Nazio bat, hizkuntza bat” ideologiak dira nagusi nazio-estatu gehienetan eta gutxiago erabiltzen diren hizkuntza horientzako izugarrizko mehatxua dira. Kontuan izan oso eskualde anitza dela, ehundaka hizkuntza daude hemen eta gehiegi dago jokoan. Adibidez, hokkienera oraindik ere debekatua dago Singapurreko irrati-telebistetan. Hizkuntza zokoratzen ari dira Taiwanen oraindik ere, 80ko hamarkadaren amaieratik debekua altxatuta dagoen arren. Mandarineraren igoerak mandarinera ez diren hizkuntza txinatar guztiak mehatxatu ditu, Txinan eta Txinatik kanpo.

Nola hasi zen zure “Mintzatu Hokkienera Egitasmoa”? Zein zen zure helburu nagusiena?

Konturatu nintzen jende gutxi zegoela ezagutza hauekin (hizkuntzen biziberritzea) eta ezagutza hori praktikan jartzeko asmoarekin. Ez badut pauso bat ematen aurrera, ez da beste inor egongo zeregin honetan. Helburu nagusienak hizkuntza aniztasunarekiko kontzientzia areagotzea, guraso eta seme-alaben arteko transmisioaren garrantziaz jabetzea eta erabilera-eremuen hedapena dira. 

Nolako sostengua du zure ekimenak?

Ekonomikoki, ezer ez, beraz, guk geuk ordaindu behar ditugu gure ekintzak eta donazioen esperoan egon behar izaten dugu. Hala ere, sare sozialetan laguntza handia dugu eta gure aldarria eta jarduna ezagutzen dituzten gehienek gure alde egiten dute.

Gaur egun Londresen bizi zara. Nola egiten duzu lan zure hizkuntzaren alde hain urrunetik?

Mundua laua da orain; distantziak, birtualki, oso txikiak dira. Gure egitasmoa sare sozialetan zabaltzen dugu eta sarrera, bideo, film eta eduki interesgarria ekoizten dugu publikoarengandik arreta jasotzeko. Entrenamendua eskaintzen diegu sarean hokkieneraren erabilera eremuak zabaldu nahi dituzten horiei, izan zinema zuzendariak, irakasleak, hokkieneraz eskolak eman nahi dituzten unibertsitate irakasleak, ekintzaileak, eta abar. Eskola eta formakuntza hauek sarean ematen ditugu. Edonola ere, Asiara bidaiatzen dut (Malaysia, Singapur eta Taiwan), gutxienez urtean behin eta hilabate pare batez eta ahalik eta zuku gehien ateratzen diot nire bisitari, eragile eta politikariekin bilduz eta ekitaldiak antolatuz posible denean. 

"Gasteizko hitzaldian jorratuko dut komunitate batzuen azpiratze sozialak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria"

Noiz hasi zinen hokkieneran interesa izaten eta zer egin zenuen zure hizkuntzaren alde?

Malaysia hegoaldean dagoen Melaka izeneko herri batean zegoen unibertsitate batean injeniaritza ikasi nuen eta hantxe liluratu ninduen hizkuntza-galerak. Herri honetako hizkuntza eta demografia ezaugarriak nire jaioterria den Penang-en antzekoak dira, baina hizkuntza egoera ezberdinetan erabiltzen zuten han. Gerora, hizkuntza-galera nozitzen zutela ohartu nintzen eta hor hasi nintzen fenomeno honen ingurukoez jabetzen. 

Zer ikusiko du apirilaren 26an Hitz Adina Mintzoko zure hitzaldira doanak?

Ikusleei Txina eta Txinatik kanpoko mandarinera ez diren hizkuntzen galeraren inguruko teoriak eta kausak azalduko dizkiet. Horretaz gain, Txinako hizkuntzen bilakaera nolakoa izan den azalduko dut eta sozialki komunitate batzuk izan duten azpiratzeak euren hizkuntzetan izan duen eragin kaltegarria ere jorratuko dut. Ikusleek, halaber, hokkienera hiztunek dituzten ideologiak eta usteak zeintzuk diren ezagutuko dituzte. Bukatzeko, nire egitasmoaren berri emango diet eta azalduko diet gizarte mailako egitura arazo batzuk gure egitasmoaren arrakastarentzako traba direla eta beharrezkoak direla traba horiek gainditzea gure hizkuntza biziberritu nahi badugu.

Etorkizunik al dago mundu osoan zeharreko hizkutza gutxituentzako?

Bai, baina etorkizunak hizkuntza horietako hiztunen eskuetan daude eta euren biziraupenak sinesmen eta ideologien aldaketa eskatzen du, hizkuntza erabili eta transmititzeko saiakera aktibo eta konbentzituez gain.

Artikulu hau Aleak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

Kanal hauetan artxibatua: Hizkuntza gutxituak  |  Txina  |  Gasteiz  |  Singapur  |  Filipinak

Hizkuntza gutxituak kanaletik interesatuko zaizu...
Lehen albistegia kanak hizkuntzetan Kaledonia Berrian

Frantsesa baino ofiziala ez den lurraldean, bertako lau hizkuntzatan gaurkotasunezko edukiak lantzen hasiko dira lekuko telebistan. Herritarren eskaria izan da.


"Ekuatore Ginean ez dago estatus ofiziala duen hizkuntza autoktonorik"

Ekuatore Gineako hizkuntzen egoeraz EHUko Letrak fakultatean hitz egin zuen joan den martxoan Justo Bolekia Boleká irakasleak (Santiago Baney, Bioko uhartea, 1954) Unesco Katedrak eta Manuel Iradier Afrikazale Elkarteak antolaturiko ekitaldian. Bolekia doktore da Madrilgo Konplutentse eta Salamancako unibertsitateetan eta Frantses Filologia Saileko irakasle katedraduna Salamancakoan. Jaioterriko bubi hiztuna da eta haren aldeko ekimenetan saiatua, elpueblobubi.com atarian ageri denez.


"Topatu ditut punjabtarrak oso katalan zaleak eta bere lehen hizkuntzaz, punjaberaz, paso egiten dutenak"

Imanol Larreak esan dizkio hitzok Goiena hedabideari. Punjabtar helduen hizkuntza jarrerak Katalunian tesia egin du. 100 milioi hiztun ditu punjaberak, baina tesigileak hizkuntza galtzeko arriskuan jartzen duten zantzuak bistaratu ditu.


Frantziako presidente hautagaiek ez dute hizkuntza aniztasuna babesteko grinarik adierazi

ELEN Europako Hizkuntzen Berdintasun Sareak egindako analisiaren arabera, hauteskunde kanpainan kultur aniztasunaren aurka egiten duen nazionalismoa bultzatzen ari dira hautagai nagusiak.


2017-04-16 | Beņat Garaio
"Gaur egun Polonian poloniarrak baino ez daude, batzuen ustez"

1989an Tomasz Wicherkiewicz hizkuntzalariak Polonia hego-mendebaldeko Wymysoü herria bisitatu zuen, han hizkuntza germanikoren bat hitz egiten zelakoan. 3.000 biztanleko herria hizkuntza-uharte izan omen zen. Gaur egun 50 wymysoüera hiztun besterik ez dira. Tymoteusz “Tymek” Król (Wymysoü, 1993) hiztun gazteenetakoa eta eragile nagusietakoa da.


Desagerrarazitako hizkuntza pizten hasi dira

El Salvador eta Hondurasko lenkera hizkuntzaren gainean mintzatu zen Alan King (Lancashire, Ingalaterra, 1954) hizkuntzalaria Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean martxoaren 15ean, Hitz Adina Mintzo zikloaren barnean. Aski berezia zaigu lenkeraren egoera, Kingek esandakoaren arabera XX. mendean desagertu baitziren azken hiztunak. Inondik ere, espainiarrek Honduras eta El Salvador zapaldu aurreko talde etnikorik handiena dira lenkak. Gizarte aurreratua zen, Los Naranjos eta Yarumela hirietako... [+]


Ia desagertu zen hawaiierak 24.000 hiztun ditu gaur egun

Eskolan hizkuntza debekatu zuten. Desagertzeko zorian egon zen. 1985ean hasi ziren dena hawaiieraz irakasten zuten ikastetxeak. Orain unibertsitatean sartu nahi dute.


2017-03-07 | ARGIA
Europako hizkuntzen maparen alde argazki masiboa egitera deitu du Bagerak

Donostiako Egia auzoan dagoen Europako hizkuntzen mapa ez lekualdatzeko eskatuz argazki masiboa egitera deitu du Bagerak ostiralerako. Martxoaren amaieran Donostiako Udalak mapa lekuz aldatzeko asmoa duela zabaldu ostean, sare sozialetan #MapaEzIkutu aldarrikapena ikusgarri egin dute euskaltzaleek.


2017-03-01 | ARGIA
Europako hizkuntzen mapa kenduko du Egiatik Donostiako Udalak

Donostiako Udalak Egia auzoan jarritako Europako hizkuntzen mapa kendu egingo duela informatu du Irutxuloko Hitzak.


"Ez gara besterik gabe Ingalaterrako parte bat, guztiz ingelestua"

Zure “It’s cold!”-ari, “Hotza!” erantzun dio Londresko SOAS Unibertsitateko irakasle Julia Sallabankek (Amersham, Ingalaterra, 1960). Gasteizen izan zen urtarrileko hotzean Oihaneder Euskararen Etxean, Hitz Adina Mintzo ikastaroaren barnean. Mantxako kanalean den Guernesey uharteko hizkuntzaz jardun zuen, guerneseyeraz, alegia.


Eguneraketa berriak daude