'Euzkadi'-k merezi zuen, Urduñako gerra frontean

  • Euzkadi egunkariko alea eta balizko iheslari errepublikar arabar baten txanpona aurkitu dituzte Amurrio eta Urduña arteko San Pedro mendiko Gerra Zibilari buruzko indusketa arkeologikoetan.

Arabako Alea @ArabakoALEA
2017ko abenduaren 28a

Amurrio eta Urduñako udalek elkarlanean atera dute prentsa oharra, Josu Santamarina eta Xurxo Ayan ikerlarien emaitzak ezagutzera emateko. EHUko talde arkeologikoko kideek aurkitu dituzte San Pedro Beratza mendian lurperatutako zenbait objektu, Amurrio eta Urduña artean. Horien artean daude Euzkadi egunkariko ale bat eta ustez iheslari errepublikazale izandako arabar baten txanpona. 

2016an hasi zituzten indusketak San Pedro mendian, eta maiatzean ekin zioten azterketen bigarren txanpari. "Bi lubaki-lerro induskatu dira, baita zementuzko hiru gotor-gune ere", adierazi dute ikerlariek.

Historia, argitara

Euskal Gudarostearen V. Brigada dute jatorri gotorlekuek, adituen esanetan. Zehazki, 1936ko abendutik 1937ko maiatzera erabili zuten eremua. "Hilabete hauetan zehar, Araba batailoiko (EAJ) eta Leandro Carro batailoiko (PCE) gudariek posizioaren defentsa lanetan txandakatu ziren. Handik 700 metrora, aurrez aurre, Urduñako pinudiaren beste aldean eta Barrerilla goialdean, erreketeek eta Francoren soldaduek tentuz ikuskatzen zuten ingurua".

Lasai mantendu ziren fronteak Mola jeneralak euskal lurraldea inbaditzeari ekin zionean: "1937ko udaberrian Kondro alemaniar legioak eta abiazio legionario italiarrak hamarnaka herri bonbardatu zituzten, altxatuen tropek Bilborako bidea egiten zuten bitartean".

San Pedro mendiko erasoa

1937ko maiatzaren 26an erasotu zuen lehenbizikoz hegazkin alemaniarrak Aiaraldea. Infanteria frankista (Nafarroako III.Dibisioa) izan zen lurretik sartu zena, gerra-gurdi italiarrekin. Santamaria eta Ayánen esanetan, mendiaren gotorleku suntsituetan topa litezke "erresistentzia errepublikanoaren zantzu desesperatuak".

Aurkikuntza berriak

Ehunka fusil eta metrailadore bala-zorroak aurkitu dituzte orain arte errepublikanoen defentsa-suaren ebidentzia gisa. Orain, ordea, hainbat txanponekin egin dute topo. "Hauetako bat 1878.urtekoa da, Alfonso XII. irudia du", argitu dute.

Urduñako lurretan antzeman dute, bestalde, bigarren aurkikuntza: 1937ko maiatzaren 5eko Euzkadi egunkaria, "bataila hasi baino 21 egun lehenagokoa". Historialarien aburuz, Araba batailoi jeltzaleak egun horietan utzi zuen San Pedro mendia Mungiako frontera joateko. "Haren ordez, XIII. Brigadako indarrek okupatu zuten mendia, maiatzaren 26ko erasoaldi frankista eurek jasan zuten. Beraz, lurpean, San Pedroko EAJko azken gudarien irakurgaia aurkitu da. Antza, gudariak oso ondo informatuta zeuden lurraldeko gertaera tragikoez, esaterako, Gernikako bonbardaketaz". 

Santamaria eta Ayánek ez dute baztertu aurkikuntza gehiago topatzea: "Datuek Euskal Gudarostearen erresistentziaren azken asteetara hurbiltzen gaituzte, sinestezina dirudien xehetasun mailarekin". Alabaina, azpimarratu dute, gaur arte egindako 2 kanpaina arkeologikoek "historia honen azala hazkatzea" baino ez dutela suposatu.

 

Albiste hau Arabako Aleak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: 1936ko gerra  |  Oroimen historikoa  |  Urduña  |  Amurrio

1936ko gerra kanaletik interesatuko zaizu...
Oroimenaren bideak
MULTIMEDIA - dokumentala

Memoria historikoa eta frankismoaren biktimak protagonista dituen film dokumentala. Marisa Paredes, Marcos Ana, María Casares, Francisco Etxeberria, Natividad Rodrigo, Jorge Semprún, Emilio Silva edota German Jauregui ageri dira lan honetan, baita lan honen zuzendari José Luis Peñafuerte.


Gerra Zibileko bi gorpuzki atera dituzte Artazun

Dagoeneko 68 gorpuzki atera dituzte Nafarroako Gobernuak burututako hamasei indusketa lanetan


Ereiten duguna baikara

Maiatzaren 22an bete dira 80 urte Europan inoiz izandako kartzela ihesaldi handiena gertatu zela.


Ezkabako ihesaldian parte hartu zuten bi gizonen gorpuzkinak aurkitu dituzte Leranozen

Ezkabako ihesaldia izan zenetik 80 urte bete diren honetan desobiratzeen bidez beste bi herritarren gorpuzkinak topatu dituzte. Legealdi honetan dagoeneko 66 pertsonaren arrastoak aurkitu dituzte.


2018-05-07 | Miren Osa Galdona
1936ko kolpe militarrean hildako bi hilotz atera dituzte Iberon

Aranzadiko teknikariek joan den asteazkenean hasi zituzten bi gorpuak ateratzeko lanak. Nafarroan dagoeneko 64 gorpu atera dituzte legealdi honetan. Memoria berreskuratzen diharduten taldeek jasotako testigantzei esker aurkitu dituzte gorpuzkinak.


2018-05-07 | Zuzeu
Josefa Berasategi
"Guri inork ez digu barkamenik eskatu"

Antiguotarra da Josefa Berasategi Etxeberria, eta 83 urte dauzka. Bere aita, Hipolito Berasategi, atxilotuta eraman zuten guardia zibilek 1936ko urrian, eta Ondarretako espetxean preso atxiki. Josefaren ama, Joxepa Etxeberria, egunero pasatzen zen kartzelatik, jana edo arropa eramatera. Egun batean, ordea, senarra bertan ez zela esan zioten poliziek, “askatu zutela”. Ez zen gehiago etxean agertu. Josefak 21 hilabete zeuzkan orduan. Gipuzkoako Foru Aldundiak urrezko domina eman... [+]


Hiroshimakoa ez da bonbardatutako 'ginkgo biloba' bakarra

Gernikako bonbardaketaren urteurrenaren biharamunetan Hiroshimako alkate Kazumi Katsui eta Iñigo Urkullu lehendakaria ikusi ditugu pala eskuan zuhaitz aldaxka aldatzen Bizkaiko juntetxearen ondoan. Bakearen aldeko eta gerrako sufrimenduaren kontrako mezu sinbolikoa.


Gezurraren kedarra bizirik dago

Gernikako bonbardaketaren 80. urteurrena iaz izan zen, aurtengoa beste apirilaren 26 bat da beraz, haatik garrantzirik ez dute galdu sarraski hura gogoratzeko ekitaldiek. Gernikako herri ekimenak programazio zabala osatu du eta aurten ere lotu ditu 1937ko krimena eta gaur egungoak, gogoraraziz armagintzan dugun inplikazioa eta gerrak “hemen” hasten direla. Sinbolismoz beterik dagoen eta hotzikara sortzen duen sirenaren soinua entzungo dugu berriz ere, eta orain aste batzuk,... [+]


1936an Burgosen hildako tolosar errepublikano baten gorpuzkiak hilobiratu dituzte Duintasunaren Kolunbarioan

Tolosako herritarra zen Miguel Vargas Arnaizen gorpuzkiak hobiratu dituzte Elgoibarren. Rabanera del Pinar (Burgos) udalerrian erail zuten, 1936an. Besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakariak eta Jonan Fernandez Giza Eskubide, Bizikidetza eta Lankidetzaren idazkari nagusiak hartu zuten parte ekitaldian.


2018-04-13 | ARGIA
Gernikako bonbardaketaren 81. urteurrena oroituko du Guernica Gernikara ekimenak

Gernikaren bonbardaketaren 81. urteurrena dela eta, Guernica Gernikara ekimenak jardunaldiak antolatu ditu apirilaren 16tik 28ra.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude