Euskararen tamaina munduko hizkuntzen artean

  • Aurreko batean, lagun batek aipatu zidan, lan egiten duen Udaletxeko euskara planaren barruan EMUN kooperatibako kide batek honako hau galdetu ziela: ea beraien ustez, munduko hizkuntzen artean, euskara zenbagarren postuan dagoen, hiztun kopuruari dagokionez.

Kike Amonarriz @KikeAmonarriz
2012ko abenduaren 24a
Munduko hizkuntzak (Argazkia: Ethnologue web-gunetik hartua)

Ethnologue erakundearen arabera munduan 6.909 hizkuntza daude. Hiztun gehien dituena txinera omen da mila milioi hiztun baino gehiagorekin. Baina badira hiztun bakarreko edo oso-oso gutxiko hizkuntzak. Eta orain, erantzun zuk zeuk irakurle! Munduko hizkuntza guztiak 0tik 10erako eskala batean banatuko bagenitu hiztun kopuruaren arabera (10ean txinera eta 0an hiztun bakarreko hizkuntzak), zenbagarren postuan legoke euskara?

Joan den astean galdera hau planteatu nien Arrasaten, Gasteizen eta Altzon emandako hitzaldietara bertaratutakoei… Baina ez jarraitu irakurtzen, egindako galdera erantzun baino lehen!!!

Jasotako erantzunen artean bostetik lauk 5etik behera kokatzen zuen euskara eta gehienek 1 eta 3 artean kokatzen zuten. Gutxi batzuk 5-6ko balioetan ipini zuten eskalan eta jasotako ehundik gorako erantzunen artean, puntuaziorik altuena Arrasateko entzule batek eman zion: 7.

Egin dezagun, ordea, kalkulua. Milioi hiztun baino gehiago dituzten hizkuntzak 389 omen dira eta 100.000 eta milioi bat hiztun artekoak, 895. Euskarak, 800.000 hiztun inguru dituenez, multzo honetan 150-200. postuen inguruan ibil daitekeela pentsa genezake. Honek esan nahi du gure hizkuntza, hiztun kopuruaren arabera, munduko 550-600 postuen inguruan dagoela, hots, hiztun gehien dituen munduko hizkuntzen %10aren barruan! Hots 0-10eko eskala batean, euskara 9tik gora dago hiztun kopuruari dagokionez. Harrigarria, ezta? Nola liteke guk gure burua horren txiki ikustea, munduko hizkuntzen testuinguruan, indartsuenetako bat garenean? Gu baino askoz ere indartsuagoak diren hizkuntzez inguratuta gaudelako, agian?

Bestalde, guri iruditzen zaigu gure egoera oso eleanitza dela, baina hori ere ez da horrela. Europa da alde handiz (etorkinen hizkuntzak aintzat hartu gabe) hizkuntza gutxien duen kontinentea. Munduko hizkuntzen %3 besterik ez da hitz egiten Europan: 234.

Baina hiztunena ez da hizkuntzen bizitasuna neurtzeko aldagai bakarra. Iaz kaleratu zen Louis-Jean Calvet-en “Il était une fois 7.000 langues” liburuan eta Calvet Barometroa delakoan, hizkuntzak duten indarraren arabera sailkatzen ditu aldagai kultural, demografikoak eta ekonomikoak aintzat harturik, eta sailkapen horretan katalana 20. lekuan dago! Euskara ez da azaltzen baina ziur naiz azalduko balitz, lehen aipatu dugun 500. leku horretatik dezente gora egongo litzatekeela.

Munduan zenbat hizkuntza komunitatek du euskaldunok dugun kontzientzia, gogoa eta ekimenerako gaitasuna? Horiexek dira gure biziraupen historikoa segurtatu duten faktoreak eta gure etorkizunaren bermerik sendoenak. Konparazio batera, sarean 44. lekuan omen dago euskara ikerketa baten arabera. Twitter euskaraz eta beste 32 hizkuntzatan erabil daiteke; ez ordea, errumanieraz, bulgarieraz edo islandieraz (estatu-hizkuntzak izan arren!).

Euskaldun gehienok gure burua hiztun herri txiki eta ahul gisa ikusten dugu –eta hala da oraindik ere aspektu eta eremu askotan-, baina hemendik kanpora beste hizkuntza minorizatuetako kideek indartsu eta nahikoa handi ikusten gaituzte. Egia da ez garela sobera handi eta indartsu, baina egia da ere, ez garela uste dugun bezain txiki eta ahul.

Euskal Irratietako Goizberri saiorako (12-12-18) prestaturiko testuan oinarrituta eta Kike Amonarrizen Algara edo ez gara blogean argitaratua.

Kanal honetan artxibatua: Soziolinguistika

Soziolinguistika kanaletik interesatuko zaizu...
2016-04-26 | Kanaldude.tv
Sutondoko kontuak
MULTIMEDIA - solasaldia

Txerra Rodriguez soziolinguista eta EMUN enpresako aholkularia da, baita Derioko Tximintx euskara elkarteko kidea ere.


2016-04-04 | Sustatu
Breaking Basque: euskaldunen enpatia erabiltzen duen iruzurgilearena

Ana Morales itzultzaileak asteburuan gertatu zitzaion gertaera baten berri eman du Twitterren. Iruzurgile bat dabilela, nafarra itxuraz, euskarazko iruzur nahiko landu batekin Bizkaiko herrietan bueltan. Beste txiolari batzuek ere topatu dute pertsonaia.


2016-04-04 | Zebrabidea
Xabier Landabidea: "Euskarazko hedabideen irismena eta erdarazkoena ezin dira berdin neurtu"

Xabier Landabidea Deustuko Unibertsitateko ikerlari eta irakaslearekin hitz egin dute Arrosa Sareko Zebrabidea saioan. Eusko Jaurlaritzak hedabide euskaldunen alorrean modan jarri zuen irismenaren kontzeptuaz aritu dira.


2016-03-10 | Gogo Ekoizpenak
Jokabide urratzaile, egokitzaile eta eragozleak
MULTIMEDIA - solasaldia

Pello Jauregiren hitzaldia. Emunek 2014an antolatutako MOTI+BATU topaketen barruan.


2016-02-16 | Emun kooperatiba
Berrikuntza soziala eta euskara
MULTIMEDIA - solasaldia

Sinnergiako kide Egoitz Pomaresen hitzaldia. Emunek 2014an antolatutako MOTI+BATU topaketen barruan.


2016-01-17 | Lander Arretxea
Prosa aproposa gurea?

Euskaraz hala moduz idazteko joera orokortzen ari ote den, horra galdera potoloa. Jo dezagun erantzuna baiezkoa dela: zergatik ari da gertatzen? Zein da horren erantzule? Testuak maite dituzten bi lagun elkartu ditugu gaiaren bueltan, Irene Arrarats eta Joxerra Garzia.


'Sutondoko kontuak' liburua: soziolinguistika dosiak pasadizoka

Txerra Rodriguezek soziolinguistika du lanbide eta ikasbide. Jakintza hori modu ulerterrazean zabaltzea du helburu. Intentzio horrekin argitaratu berri du Sutondoko kontuak (Autoedizioa) liburua.


Euskara teknikariaren rolaz: ezagutzari ekarpena praktikatik
MULTIMEDIA - solasaldia

Nekane Goikoetxea Agirre (Deba, 1970). Euskal Filologian lizentziatua eta Euskal Kulturan espezializatua da Deustuko Unibertsitatearen eskutik.


2015-09-18 | ARGIA
TELP: euskaraz nonahi eta noiznahi eroso sentitzeko tailerra Argia Egunean

Zenbat aldiz gertatu ote zaigu elkarrizketa bat euskaraz hasi eta gaztelaniaz hitz eginez amaitzea, mintzakideak horretara eraman gaituelako edo besterik gabe, pisuzko arrazoirik gabe, erdarara pasatu garelako?


2015-09-17 | ARGIA
"Tribuaren berbak" berezia ETB2n

“Aprender euskera misión posible” saioa egingo du Kike Amonarrizek erdal katean. Euskararen inguruko mitoak eta datuak landuko dituzte, baita euskararen irakaskuntzaz testigantzak jaso ere.


Aurrerapausoak administrazioetako euskararen erabilera planetan: erronka eta aukera berriak
MULTIMEDIA - solasaldia

Mikel Irizarren hitzaldia, komunikazioan aritua eta egungo Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasunerako zuzendari nagusia.


2015-05-08 | ARGIA
Gaizka Garitano euskara prestigiatzeaz arituko da Eibarko mintegian

…eta Kitto! euskara elkarteak maiatzaren 25erako antolatu du V. mintegia. Etxeko eta kaleko erabileraz, gurasoen jarrerez, eta erreferenteez arituko dira hizlari eta entzuleak.


2015-04-24 | ARGIA
EkoLinguA: Eguneroko hizkuntza egoerei aurre egiten laguntzeko solas jokoa

Eguneroko jardueretan euskaraz egin nahi eta horretarako aukerarik ematen ez digutenean nola kudeatu egoerok? EkoLinguA mahai jokoak egoera linguistikoei aurre egiteko argudioak sendotzen lagundu nahi du.


2015-04-22 | Estitxu Eizagirre
Guneak euskalduntzeko bertsolaritzak duen ahalaz

Bertsoa ez da tresna makala euskara ikasten ari direnen motibaziorako eta erdalguneetan arnas guneak sortzeko. Hala adierazi dute Egoitz Zelaia, Manex Agirre, Miren Artetxe eta Ruben Sanchezek Bertsoa.com webgunean


Zelan bizi dogu euskeria Elorrixoko gaztiok?
MULTIMEDIA - erreportajea

Gazteen arteko euskera erabileraren datu txarrak arduratuta, Elorrioko gazte talde batek, egoerari buelta emateko gogoz, herriko gazteengana jo dute euskera zelan bizi duten jakiteko. Hiru galdera luzatu dizkiete: Zer da zuretzat euskara? Gazteon arteko erabilera zelan ikusten duzu? Zelako egoera izango du etorkizunean eusk

...

Arduradun politikoak linguistikoki ahalmentzeko edabe magikoaren bila
MULTIMEDIA - solasaldia

Eibarko eta Lasarte-Oriako Udaleko errezeten inguruan aritu ziren Junkal Txurruka eta Iñaki Arruti euskara teknikariak.


2015-03-04
Euskara bihotzetik ahora
MULTIMEDIA - erreportajea

Zumarraga-Urretxuko euskararen egoeraren azterketa. Kike Amonarrizek zuzendu eta Gattiken ekoiztetxeak sortu du lana, Zumarragako eta Urretxuko Euskara zerbitzuek sustatuta.


Erakundeak jendaurrean euskaraz: erresistentziak gaindituz, erre gabe
MULTIMEDIA - solasaldia

Pablo Suberbiolaren (Soziolinguistika Klusterra) eta Joxean Amondarainen (Gipuzkoako Foru Aldundia) hitzaldia.