Euskararen tamaina munduko hizkuntzen artean

  • Aurreko batean, lagun batek aipatu zidan, lan egiten duen Udaletxeko euskara planaren barruan EMUN kooperatibako kide batek honako hau galdetu ziela: ea beraien ustez, munduko hizkuntzen artean, euskara zenbagarren postuan dagoen, hiztun kopuruari dagokionez.

Kike Amonarriz @KikeAmonarriz
2012ko abenduaren 24a
Munduko hizkuntzak (Argazkia: Ethnologue web-gunetik hartua)

Ethnologue erakundearen arabera munduan 6.909 hizkuntza daude. Hiztun gehien dituena txinera omen da mila milioi hiztun baino gehiagorekin. Baina badira hiztun bakarreko edo oso-oso gutxiko hizkuntzak. Eta orain, erantzun zuk zeuk irakurle! Munduko hizkuntza guztiak 0tik 10erako eskala batean banatuko bagenitu hiztun kopuruaren arabera (10ean txinera eta 0an hiztun bakarreko hizkuntzak), zenbagarren postuan legoke euskara?

Joan den astean galdera hau planteatu nien Arrasaten, Gasteizen eta Altzon emandako hitzaldietara bertaratutakoei… Baina ez jarraitu irakurtzen, egindako galdera erantzun baino lehen!!!

Jasotako erantzunen artean bostetik lauk 5etik behera kokatzen zuen euskara eta gehienek 1 eta 3 artean kokatzen zuten. Gutxi batzuk 5-6ko balioetan ipini zuten eskalan eta jasotako ehundik gorako erantzunen artean, puntuaziorik altuena Arrasateko entzule batek eman zion: 7.

Egin dezagun, ordea, kalkulua. Milioi hiztun baino gehiago dituzten hizkuntzak 389 omen dira eta 100.000 eta milioi bat hiztun artekoak, 895. Euskarak, 800.000 hiztun inguru dituenez, multzo honetan 150-200. postuen inguruan ibil daitekeela pentsa genezake. Honek esan nahi du gure hizkuntza, hiztun kopuruaren arabera, munduko 550-600 postuen inguruan dagoela, hots, hiztun gehien dituen munduko hizkuntzen %10aren barruan! Hots 0-10eko eskala batean, euskara 9tik gora dago hiztun kopuruari dagokionez. Harrigarria, ezta? Nola liteke guk gure burua horren txiki ikustea, munduko hizkuntzen testuinguruan, indartsuenetako bat garenean? Gu baino askoz ere indartsuagoak diren hizkuntzez inguratuta gaudelako, agian?

Bestalde, guri iruditzen zaigu gure egoera oso eleanitza dela, baina hori ere ez da horrela. Europa da alde handiz (etorkinen hizkuntzak aintzat hartu gabe) hizkuntza gutxien duen kontinentea. Munduko hizkuntzen %3 besterik ez da hitz egiten Europan: 234.

Baina hiztunena ez da hizkuntzen bizitasuna neurtzeko aldagai bakarra. Iaz kaleratu zen Louis-Jean Calvet-en “Il était une fois 7.000 langues” liburuan eta Calvet Barometroa delakoan, hizkuntzak duten indarraren arabera sailkatzen ditu aldagai kultural, demografikoak eta ekonomikoak aintzat harturik, eta sailkapen horretan katalana 20. lekuan dago! Euskara ez da azaltzen baina ziur naiz azalduko balitz, lehen aipatu dugun 500. leku horretatik dezente gora egongo litzatekeela.

Munduan zenbat hizkuntza komunitatek du euskaldunok dugun kontzientzia, gogoa eta ekimenerako gaitasuna? Horiexek dira gure biziraupen historikoa segurtatu duten faktoreak eta gure etorkizunaren bermerik sendoenak. Konparazio batera, sarean 44. lekuan omen dago euskara ikerketa baten arabera. Twitter euskaraz eta beste 32 hizkuntzatan erabil daiteke; ez ordea, errumanieraz, bulgarieraz edo islandieraz (estatu-hizkuntzak izan arren!).

Euskaldun gehienok gure burua hiztun herri txiki eta ahul gisa ikusten dugu –eta hala da oraindik ere aspektu eta eremu askotan-, baina hemendik kanpora beste hizkuntza minorizatuetako kideek indartsu eta nahikoa handi ikusten gaituzte. Egia da ez garela sobera handi eta indartsu, baina egia da ere, ez garela uste dugun bezain txiki eta ahul.

Euskal Irratietako Goizberri saiorako (12-12-18) prestaturiko testuan oinarrituta eta Kike Amonarrizen Algara edo ez gara blogean argitaratua.

Kanal honetan artxibatua: Soziolinguistika

Soziolinguistika kanaletik interesatuko zaizu...
2017-02-19 | Miren Artetxe
Amaren sua aitaren etxean

1952ko otsailaren 21ean bengalera hizkuntza ofizial izan zedin aldarrikatzen ari ziren manifestariak tirokatu zituen polizia pakistandarrak Dhakan. “Ama hizkuntzaren nazioarteko eguna” izendatu zuen gerora Unescok, “hizkuntza aniztasunaren aldeko” egun gisa.

Egun hauetan ez dira faltako euskara helarazi ziguten amen aldeko laudorio-txio zintzoak. Hedaduraz, andereñoek ikastoletan egindako lana goraipatuko dugu eta norbere ama hizkuntzan ikasteko eskubidea... [+]


2017-02-02 | Txerra Rodriguez
Birusak eta txoriak (eta txistorrak)

Edu Lartzangurenek erreportaje ederra ekarri zigun atzo: Txori bat da? Birus bat da? Ez, euskara da! izenekoa. Ekarpen oso mamitsuak egin zituzten Joxerra Garziak eta Estitxu Garaik. Eta abar, baina … artikulua amaitzean sentsazio gazi-gozo batekin amaitu nuen.


2017-01-29 | Amaia Ugalde
"Euskara erabiltzeko aukerak sortu behar dira modu masiboan, diskurtso hutsak ez du ezertarako balio"

Euskaldun zaharra eta euskaldun berria etiketak gainditzeari buruz hasi dugu solasaldia Jone Goirigolzarri soziologoarekin (Getxo, Bizkaia, 1984). Deustuko Unibertsitateko irakaslea da Goirigolzarri, eta Ane Ortega, Estibaliz Amorrortu eta Jacqueline Urlarekin batera, Euskal hiztun berriak: esperientziak, jarrerak eta identitateak ikerketa egin du. Orain arte azterketa sakonik egin ez dela eta, hiztun berrien errealitatera urreratu gura izan dute.


2017-01-26 | Txerra Rodriguez
Aipatzen hasiak

Euskara eta hizkuntza komunitatearen inguruan egin diren hainbat aipamenen bilduma ekarri du gaurkoan Txerra Rodriguezek Garaigoikoa blogera.


2016-12-22 | Txerra Rodriguez
Matusalen, Pupu eta Lore

Sechu Sende lagun galiziarrak kontatu zidan Matusalen sindromea oso hedatuta dagoela Galizia aldean. Sindrome horren arabera, 120. urtea betetzetik zenbat eta hurbilago, orduan eta aukera gehiago duzu jendeak zuri galizieraz zuzentzeko. 120 urte izatetik zenbat eta urrunago egon, orduan eta aukera gehiago duzu gaztelania galiziar doinu nabarmenarekin entzuteko.


2016-12-02 | Estitxu Ugarte
Euskararen erabileran jauzi egiteko aukera dago Araban

Arabarren %20 elebidunak dira baina hiru laurdenentzat gaztelania da lehen hizkuntza; ikerketa batek berretsi du aukera dagoela errotuta dauden hizkuntz ohiturak aldatzeko eta euskararen erabileran urrats handiak egiteko.


2016-12-01 | Txerra Rodriguez
Aztarna ekologikoa

Hizkuntza ekologian ekologismoko hainbat kontzeptu sanpleatu eta hizkuntza alorrera ekarri ditugu. Horietako bat izan daiteke aztarna ekologikoa.Eta zer esan gura du? Aztarna horrek pertsonen eskariak eragiten duen ingurunearen inpaktua neurtzen du.


2016-11-17 | Txerra Rodriguez
Mito batzuk bertan behera

Orain dela urte batzuk, euskalduntasun urbanoari buruzko berbaldia egin nuen Bilbon. Han mito batzuk baztertu behar genituela esaten nuen. Eta orain Donostian egindako Euskarriak interbentzioan ikusi ditut mito horiek deuseztatuta, komiki tira batzuetan.


Botilarena

EAEko VI. Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak direla eta, nola dago euskararen botila?

Botila dariola. Euskalduntzearen erritmoa motelegia da. Ez da aski urtero, batez beste, puntu erdi eskas haztea euskaldunen multzoa. Kalkulu azkar bat eginez, ohartuko gara ehun eta hirurogeita hamalau urte beharko direla euskalduntze betea lortzeko, azken urteotako hazkundeari eutsiz gero (beste aldagairik kontuan izan gabe, jakina). Erritmo hori biziagoa izan zitekeen euskalduntzen ez duten hezkuntza... [+]


2016-11-02 | Txerra Rodriguez
'Garaigoikoa' bloga ARGIAn izango duzu hemendik aurrera

Euskara eta soziolinguistikari buruzko Txerra Rodriguezen blog erreferentzialak 10 urte bete ditu: "Xume-xume hasi zenak bizitza aldatu didala esan dezaket". Eduki guztiak ARGIAn paratu ditu orain, hemen emaitza.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude