Euskal Herrian duela 80 urte 3Dn grabatutako film bat aurkitu dute

  • René Le Henaff zuzendariak hiru dimentsioen teknikarekin esperimentatzeko Euskal Herrian grabatu zuen filma aurkitu du Josu Martinez zinegile eta ikerlari bilbotarrak. Euskadi filmaren lau emanaldi egingo dituzte martxoan, Bilbon, Iruñean, Donostian eta Baionan.

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2017ko martxoaren 01a
1930eko hamarkadatik aurrera 3Darekin esperimentuak egin ziren arren, ez zen zinemaren beste aurrerapen tekniko batzuk bezain arrakastatsua izan.

Askok ez du jakingo duela 80 urte hiru dimentsiotako filmak egiten zirenik ere. Gutxi egin ziren, izan ere: huts egindako saiakera izan zen 3Darena 1930eko hamarkadan, zinemak izan zituen aurrerapen tekniko arrakastatsuagoekin konparatuta –soinua edo kolorea, adibidez–. Hori bai, orain deskubritu denez, egin ziren esperimentuen artean Euskal Herriak badu bere lekua.

Goazen 1936ra: René Le Hennaff zuzendariak Euskadi izeneko ekoizpen folkloriko bat grabatu zuen, non Baionako eta Miarritzeko karrikak ikus daitezkeen, turismoa bezalako gai berriagoak erakutsiz, garai hartan Euskal Herriaz ematen zen irudi erromantikoaz gain.

Louis Lumièrek urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Erliebe horren erakustaldia da 'Euskadi'

“Inpresionagarria da”, azaldu du Josu Martinezek filma ikustean zer sentsazio izan duen galdetu diogunean. Berak egindako bilaketa-lanari esker ikusiko da filma Euskal Herrian lehenbiziko aldiz, Parisen estreinatu zenetik 81 urtera.

Asteazken honetan emango dute aurkikuntzaren berri Bilbon, Martinezek berak, EHUko Nor ikerketa taldeko Bea Narbaizak, EHUko Bizkaiko campuseko errektoreorde Patxi Juaristik eta Loraldia Kultur Elkarteko koordinatzaile Mikeldi Uribe-Etxebarriak.

Teknika berriari txinpartak atera nahian

Guztiz konfirmatu ezin den arren, badirudi Le Henaffek enkarguz egin zuela Euskadi. Ordurako adinean aurrera egina zen Louis Lumière zinematografoaren asmatzaileak urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Martinezek esplikatu duenez. Eta erliebe horren erakustaldia da Euskadi: teknika berritzaileari “txispak” ateratzea zuten helburu eta horregatik, eremu-sakonerarekin jolasten du etengabe.

Industriako zuzendaria zen Le Henaff, muntatzaile lanetan aritua, promesa gaztea eta ondorengo urteetan bigarren mailako film komertzialak egiten zaildu zena, Fernandel bezalako aktore popularrak zuzenduz. 1930 eta 1940eko hamarkadetan etengabe aritu zen lanean, baina hortik aurrerako ibilbideaz ez dago arrasto handirik Martinezen esanetan.

Pena ere badu, duela ez asko hil baitzen, 2005. urtean, 105 urterekin, orain aurkitutako filmari buruzko azalpenik emateko aukerarik gabe.

Harribitxiak artxiboetatik erreskatatzen

Ez da Martinezek egiten duen mota honetako lehen aurkikuntza. Sonatua izan zen André Madréren Gure Sor Lekua dokumentalaren aurkikuntza eta hura bilatzeko prozesu korapilatsua, gerora Martinezek berak Gure Sor Lekuaren bila dokumentalean kontatua.

Iruñean, Bilbon, Donostian eta Baionan proiektatuko dute filma martxoan zehar

Asteazken honetan aurkeztutako deskubrimentu berria ezin dela harekin konparatu dio: “Hau ez da gure zinematografiako film handienetako bat izango”. Nolanahi, nabarmendu du jarraikortasun bat dagoela zinemaren historiako une garrantzitsuenen eta Euskal Herrian errodatzearen artean: “Lumière anaiek Miarritzen grabatu zuten eta lehen film frantses soinuduna ere hemen errodatu zen, agian urrun joan gabe exotikoa iruditzen zaien lekua delako”.

Euskadi filmari dagokionez, erreferentzia gutxi zeuzkan Martinezek, eta horietako batetik tira zuen, Jose Maria Unsainen El cine y los vascos liburutik. Hark esaten zuen hiru dimentsiotan egindako filma zela Le Henaffena; are gehiago, Unsain hitz egina zen zuzendari frantziarrarekin 1983an, nahiz eta ezin izan zion eman pista handirik filma aurkitzeko.

“Parisen bila hasi nintzen eta Pathé produktoraren artxiboetan erreferentzia aurkitu nuen”, azaldu du. Filmaren kopia bat gordetzen zuten, nitratozkoa. Hortik aurrera hasi ziren gorabeherak: ekoizpen etxeak ez ditu mota honetako filmak ondare gisa lagatzen, haien kudeaketa komertziala egiten du, eta filma alokatzea proposatu zioten.

Martinezek, produktorakoak “pixka bat engainatuz”, lortu zuen originala artxiboetatik atera eta digitalizatzea. Zer zen ikusi zuenean, instituzioekin hitz egin eta Loraldia sartu zen jokoan: hilabeteko alokairua ordainduta, Bilboko euskal kulturaren festibalean proiektatuko dute filma martxoaren 15ean. Bilboko Alondegian da zita eta Martinezen azalpenek lagunduko diote estreinaldi horri.

Lehenago, martxoaren 11n Iruñeko Punto de Vista jaialdian ikusi ahal izango da; eta, Euskadiko Filmategiak lagunduta, emanaldia antolatu dute Donostiako Tabakaleran (martxoak 23), baita Baionako Atalante zineman ere (martxoak 24), kasu honetan EKEren laguntzarekin.


Zinema kanaletik interesatuko zaizu...
2018-01-14 | Reyes Ilintxeta
"Oso gustura egingo nuke etxeetan 24 orduz lan egiten duten emakume langileen inguruko filma"

Kartzela, emakume zapaldu askoren bizitza, politika egiteko molde berriak… filmatu ezin diren munduak zinemara eraman nahi ditu dokumentalgile honek.


Noiz aukeratu batua eta noiz euskalkiak?

Abenduak 8, Durangoko Azokan, Irudienean, lau mahaikide bildu dira galdera horri erantzutera. Olatz Beobidek, Jon Garañok, Patxo Telleriak eta Paul Urkijok ikus-entzunezkoetan bataren edo bestearen alde egiteko hainbat arrazoi azaldu dituzte. Egia esan, euskararen molde bat eta bestea ez dituzte mutur banatan jarri, borrokan, nahasian ere erabiltzen dituzte haien lanetan, eta batik bat fikziozko lanetan, jolas egiteko erreminta bikaintzat dituzte.


"Zinema egiteko pasio oso garbi eta polita ikusi dut Kuartangon"

Film bat bukatu eta beste bat hasteko prest da Maider Oleaga zinemagile eta gidoilaria; Donostiako euskara irakasle bakartiaren bizipenak atzean utzi, eta Kuartangoko inguru zabaletara salto egingo du. Zinema egiteko pasioak gidatzen ditu gasteiztarraren urratsak toki batetik bestera.


2018-01-11 | Euskal Irratiak
'Handia' filma hilabete honetan proiektatuko dute Ipar Euskal Herriko zinema geletan

'Handia' filma Ipar Euskal Herriko zinema geletan estreinatuko dute urtarrilaren 15ean. Orotara 10 pasaldi izanen dira, hilaren 24a bitartean, beste hainbeste herrietan.


2018-01-03 | Arabako Alea
Martxoaren 2an estreinatuko dute zinema aretoetan 'Errementari'

Zortzi aste barru iritsiko da zinema aretoetara Paul Urkijo gasteiztarraren lehenengo film luzea.


2017-12-31 | Gaizka Izagirre
Axolagabe uztea ez da zuzendari hauen kontua

Gustuko ditut, eta asko, inor epel uzten ez duten filmak. Gorrotatu ala maitatu bakarrik egin ditzakegunak eta tarteko uretan geratzea ezinezko egiten dutenak. Karta guztiak mahai gainean jarri eta onerako ala txarrerako ikuslearen kirioak dantzan jartzeko gai direnak. The Tree of Life, 2001 A Space Oddisey, Mullholand drive, Eraserhead, Pi, Holy motors, Inland empire eta abar. Adibide asko aipa daitezke, baina urrutira joan gabe eta urtea amaitzen ari dela baliatuz, 2017an geratuko naiz... [+]


2017-12-17 | Reyes Ilintxeta
"Badirudi hizkuntza menderatzen dugula, baina ezin dugu hitz egin gure instrumentuarekin"

Film luze eta labur, dokumental, antzerki lan, dantza ikuskizun edo bideo jokoetarako soinu banden egilea da. Inprobisatzen eta musikarekin jolasten jartzen dio soinu banda bizitzari.


'The Square' ona da, baina ez galdu Ístlunden aurreko filmak

Urteko filma izateko kiniela guztietan agertzen ari da Ruben Östlund suediarraren The Square. Arte garaikideko museo bateko zuzendariaren erretratu sardoniko honek Cannesen hasi zuen ibilbide loriatsua eta joan den asteburuan Europako Filmen sariketatik sei estatuatxorekin atera ziren pelikulako kideak.


'Handia' Goya sarien kategoria nagusietan irabazle izateko hautagai da

Aitor Arregik eta Jon Garañok zuzendutako filma da Espainiako zine akademiak ematen dituen sarietarako hautagai nagusietako bat: film onenaren saria irabaz dezake, baita zuzendari onenari eta gidoi onenari ematen zaiena ere.


2017-12-13 | Andoni Mikelarena
25.000 euroko aurrekontua, EAEko parlamentariei opera eta zineko sarrerak oparitzeko

Astelehenean onartu zuten Eusko Legebiltzarraren aurrekontua EAJ, PSE eta PPk. Aurten ere mantenduko dute parlamentariei kultur ekitaldietako sarrerak erosteko 25.000 euroko partida.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude