Euskal Herrian duela 80 urte 3Dn grabatutako film bat aurkitu dute

  • René Le Henaff zuzendariak hiru dimentsioen teknikarekin esperimentatzeko Euskal Herrian grabatu zuen filma aurkitu du Josu Martinez zinegile eta ikerlari bilbotarrak. Euskadi filmaren lau emanaldi egingo dituzte martxoan, Bilbon, Iruñean, Donostian eta Baionan.

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2017ko martxoaren 01a
1930eko hamarkadatik aurrera 3Darekin esperimentuak egin ziren arren, ez zen zinemaren beste aurrerapen tekniko batzuk bezain arrakastatsua izan.

Askok ez du jakingo duela 80 urte hiru dimentsiotako filmak egiten zirenik ere. Gutxi egin ziren, izan ere: huts egindako saiakera izan zen 3Darena 1930eko hamarkadan, zinemak izan zituen aurrerapen tekniko arrakastatsuagoekin konparatuta –soinua edo kolorea, adibidez–. Hori bai, orain deskubritu denez, egin ziren esperimentuen artean Euskal Herriak badu bere lekua.

Goazen 1936ra: René Le Hennaff zuzendariak Euskadi izeneko ekoizpen folkloriko bat grabatu zuen, non Baionako eta Miarritzeko karrikak ikus daitezkeen, turismoa bezalako gai berriagoak erakutsiz, garai hartan Euskal Herriaz ematen zen irudi erromantikoaz gain.

Louis Lumièrek urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Erliebe horren erakustaldia da 'Euskadi'

“Inpresionagarria da”, azaldu du Josu Martinezek filma ikustean zer sentsazio izan duen galdetu diogunean. Berak egindako bilaketa-lanari esker ikusiko da filma Euskal Herrian lehenbiziko aldiz, Parisen estreinatu zenetik 81 urtera.

Asteazken honetan emango dute aurkikuntzaren berri Bilbon, Martinezek berak, EHUko Nor ikerketa taldeko Bea Narbaizak, EHUko Bizkaiko campuseko errektoreorde Patxi Juaristik eta Loraldia Kultur Elkarteko koordinatzaile Mikeldi Uribe-Etxebarriak.

Teknika berriari txinpartak atera nahian

Guztiz konfirmatu ezin den arren, badirudi Le Henaffek enkarguz egin zuela Euskadi. Ordurako adinean aurrera egina zen Louis Lumière zinematografoaren asmatzaileak urteak zeramatzan filmetara erliebea eraman nahian, Martinezek esplikatu duenez. Eta erliebe horren erakustaldia da Euskadi: teknika berritzaileari “txispak” ateratzea zuten helburu eta horregatik, eremu-sakonerarekin jolasten du etengabe.

Industriako zuzendaria zen Le Henaff, muntatzaile lanetan aritua, promesa gaztea eta ondorengo urteetan bigarren mailako film komertzialak egiten zaildu zena, Fernandel bezalako aktore popularrak zuzenduz. 1930 eta 1940eko hamarkadetan etengabe aritu zen lanean, baina hortik aurrerako ibilbideaz ez dago arrasto handirik Martinezen esanetan.

Pena ere badu, duela ez asko hil baitzen, 2005. urtean, 105 urterekin, orain aurkitutako filmari buruzko azalpenik emateko aukerarik gabe.

Harribitxiak artxiboetatik erreskatatzen

Ez da Martinezek egiten duen mota honetako lehen aurkikuntza. Sonatua izan zen André Madréren Gure Sor Lekua dokumentalaren aurkikuntza eta hura bilatzeko prozesu korapilatsua, gerora Martinezek berak Gure Sor Lekuaren bila dokumentalean kontatua.

Iruñean, Bilbon, Donostian eta Baionan proiektatuko dute filma martxoan zehar

Asteazken honetan aurkeztutako deskubrimentu berria ezin dela harekin konparatu dio: “Hau ez da gure zinematografiako film handienetako bat izango”. Nolanahi, nabarmendu du jarraikortasun bat dagoela zinemaren historiako une garrantzitsuenen eta Euskal Herrian errodatzearen artean: “Lumière anaiek Miarritzen grabatu zuten eta lehen film frantses soinuduna ere hemen errodatu zen, agian urrun joan gabe exotikoa iruditzen zaien lekua delako”.

Euskadi filmari dagokionez, erreferentzia gutxi zeuzkan Martinezek, eta horietako batetik tira zuen, Jose Maria Unsainen El cine y los vascos liburutik. Hark esaten zuen hiru dimentsiotan egindako filma zela Le Henaffena; are gehiago, Unsain hitz egina zen zuzendari frantziarrarekin 1983an, nahiz eta ezin izan zion eman pista handirik filma aurkitzeko.

“Parisen bila hasi nintzen eta Pathé produktoraren artxiboetan erreferentzia aurkitu nuen”, azaldu du. Filmaren kopia bat gordetzen zuten, nitratozkoa. Hortik aurrera hasi ziren gorabeherak: ekoizpen etxeak ez ditu mota honetako filmak ondare gisa lagatzen, haien kudeaketa komertziala egiten du, eta filma alokatzea proposatu zioten.

Martinezek, produktorakoak “pixka bat engainatuz”, lortu zuen originala artxiboetatik atera eta digitalizatzea. Zer zen ikusi zuenean, instituzioekin hitz egin eta Loraldia sartu zen jokoan: hilabeteko alokairua ordainduta, Bilboko euskal kulturaren festibalean proiektatuko dute filma martxoaren 15ean. Bilboko Alondegian da zita eta Martinezen azalpenek lagunduko diote estreinaldi horri.

Lehenago, martxoaren 11n Iruñeko Punto de Vista jaialdian ikusi ahal izango da; eta, Euskadiko Filmategiak lagunduta, emanaldia antolatu dute Donostiako Tabakaleran (martxoak 23), baita Baionako Atalante zineman ere (martxoak 24), kasu honetan EKEren laguntzarekin.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Zinema kanaletik interesatuko zaizu...
2018-07-20 | ARGIA
Telmo Esnalen 'Dantza' Zinemaldiko Sail Ofizialean izango da, lehiaketatik kanpo

Donostiako Zinemaldiak Sail Ofizialean izango diren zenbait filmen berri eman du, tartean Telmo Esnal zuzendari zarauztarraren Dantza. Filma ez da lehiatuko Urrezko Maskorra lortzeko, proiekzio berezi gisa eskainiko dute.


2018-07-19 | Jon Torner Zabala
'Six dreams' dokumental sorta: euskal futbola protagonista

Mediapro ekoiztetxeak Six dreams futbolari buruzko dokumental sorta prestatu du. Sei protagonistetako bi euskal taldeetan ari dira: Eibarko presidente Amaia Gorostiza eta Athleticeko jokalari Iñaki Williams. Datorren asteazkenean estreinatuko dute dokumentala Amazon Videon.


Koldo Almandozen 'Oreina' filma Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean lehiatuko da

Donostiako Nazioarteko Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean lehiatuko da Koldo Almandozen Oreina. Zinegile donostiarraren fikziozko lehen lan luzea irailaren 21etik 29ra bitartean egingo den jaialdian estreinatuko da eta, hil horretan bertan, 28tik aurrera, aretoetan ere ikusi ahal izango da.


2018-07-11 | Santi LeonÚ
Hereditary

Harrigarria da, beraz, lan honek osatu duen kontsentsua: urteko film onena, dagoeneko; eta film “normal” onena ez bada, beldurrezko film onenetarik, dudarik gabe. Egun batzuetan, arrunt bakarrik sentitzen naiz.


Claude Lanzmann omenduko du Euskadiko Filmategiak, proiekzio berezi batekin

Uztailaren 12an Claude Lanzmann zuzendariaren Le dernier des injustes filma proiektatuko dute Donostiako Tabakaleran. Joan den astean hil zen zuzendari frantziarraren omenez antolatutako emanaldi berezia da.


2018-07-05 | ARGIA
Helena Tabernaren 'Nagore' dokumentala debalde eskaini ahal izango da Sanferminetan

Nagore Laffageren hilketaren 10. urtemuga dela-eta Helena Taberna zinegile altsasuarrak Nagore dokumentalaren emanaldi eskubideak debalde utzi dizkie emakume talde zein bestelako elkarteei Sanferminak iraun bitartean, uztailaren 6tik 17ra.


Gasteiz orainaldian

Orainaldian dokumentala. Egileak: Iñaki Landa, Mikel Buruaga eta Gindi Auzmendi. Maiatzaren 30ean Gasteizko Florida zinematan eman zen lehenengoz.


Ariyo, Antxon

Honen eta antzeko herri abestien indar dramatikoa lehenengoz Manuel Lekuonak aztertu zuen:  

Itsasoa laino dago
Baionako barraraino.
Nik zu zaitut maiteago
arraitxoak beren
umeak baino.


Aurrenik girotzeko irudi bisuala eta zapla mamia. Etena deitzen den teknika. Apaiz hau 1936ko Gerran Lasarteko Brigiden komentuan babestu zen, nazionalek akabatuko zuten beldurrez. Ondoan jaio zen Antxon Mercero urte horretantxe eta, sei hilabeteko haurra zelarik, aita akabatu zioten gerra... [+]


Disney azaleratu zuen greba

Hollywood, 1923. Walter Elias Disneyk The Walt Disney Company sortu zuen. Sortzaileak etengabe gogorarazten zuenez, Hollywoodera eskuan kamera zahar bat zuela eta poltsikoan 40 dolar zituela iritsi zen.


2018-05-18 | ARGIA
Gastibeltza filmak
Lapurditik ari Euskal Herri osoari so

Gastibeltza filmak egitasmoa sortu berria da. Euskal zinema sortu eta produzitu asmoz abiatua. Senperen kokatua dago eta sortzaileek Euskal Herri osoko euskaldun guztiengana heldu nahi dute.


Eguneraketa berriak daude