Erdi Aroan idatzitako euskarazko testurik luzeena ikusgai dago Nafarroako artxibategian

  • 1416an, Matxin Zalbak eta Martin de San Martinek idatzitako gutunak dira. Apirilean ikus daiteke doan Nafarroako artxibategiaren beheko solairuan.

Ane Urkola Agirrezabala @irrikaz
2016ko apirilaren 04a
Matxin Zalbaren eta Martin de San Martinen arteko gutunaren pasarte bat.

Lau ilara dituen testua da ezagutzen den Erdi Aroko euskarazko testurik luzeena. 1969an aurkitu zuen gutuna Florencio Idoate Nafarroako Artxibategiko orduko zuzendariak, Nafarroako Kontuen Ganberako erregistroan. Hainbat urtez egon zen dokumentua ikusgai artxibategian, eta gorde egin zuten gero.

Gutuna ikusteko aukera izan zen Nafarroako artxibategiaren berrirekitzearen X. urteurrenaren harira antolatutako erakusketan ere. Karta idatzi zela 600 urte pasa dira orain, eta artxibategiak testua erakustea erabaki du berriz ere.

Erakusketa doakoa da, eta apiril osoan dago irekita artxibategiaren beheko solairuan. Erakusketaren ordutegia honakoa da: astelehenetik ostiralera 8:30etatik 14:30etara, eta 17:00etatik 19:00etara; asteburuetan eta jai egunetan, berriz, 11:00etatik 14:00etara.

Dokumentuaren garrantzia

Nafarroako administrazioa ez zen euskaraz komunikatzen garai hartan. Hasieran, latinez eta nafar erromantzean hitz egiten zen, eta gazteleraz gero. Nolanahi ere, dokumentu horrek erakusten du euskera ohiko hizkuntza zutela administrazioko langile batzuek.

Dokumentuak Martin de San Martin eta Matxin Zalbaren arteko bi gutun dira. Nafarroako Kontuen Ganberak egindako dokumentazio lanari esker jakin dute Karlos III ‘Noblea' erregearen administrazioko ofizialak direla biak.

Gutunean Martin de San Martinek galdetu zion ea zenbatekoa zen Erregeak Donibane Garaziko biztanleei eskaini zien murrizketa fiskala. Gutuna nafar erromantzean idatzita zegoen, baina euskaraz agurtu zen: "Jaunatiçula egun hon" (jaunak dagizula egun on). Matxin Zalbak ere euskaraz erantzun zion.

Era berean, biak gonbidatuta zeuden afari batera joan behar ote zuen ere galdetu zion gutunean. Hain zuzen, galdera pribatu horrek ere berezi egiten du dokumentua, ez baita ohikoa garai hartan ezaugarri horiek dituzten gutunak aurkitzea.


Euskararen historia kanaletik interesatuko zaizu...
Lurmen enpresaren errugabetasuna berretsi du SOS Veleiak

Eliseo Gil eta Oskar Escribano balizko faltsifikazio batean nahasten dituen frogarik ez dagoela diote.


2018-01-12 | Andoni Mikelarena
"Iruņa-Veleia" auzian nahikoa delitu zantzu ikusi du epaileak epaiketari ekiteko

Ondarearen aurkako delitu zantzuak eta ustezko iruzur zantzuak aurkitu zituen ikerketa fasean epaileak. Erabaki hari errekurtsoa jarri zioten akusatuek, azkenean epaiketa egiteko nahikoa arrazoi daudela ebatzi du epaileak.


2017-12-26 | Gontzal Fontaneda
Iruņa Veleiazko lau jarrerak

Iruña-Veleiako aztarnategi arkeologikoan idazkun batzuk agertu ziren, batzuk euskaraz, arkeologoek erromatarren garaian datatuak. Euskal Herriko Unibertsitateko aditu batzuek faltsutzat jo zituzten, eta horregatik Arabako Foru Aldundiak 2008an talde arkeologikoa bota zuen, 2009an epaitegian salaketa aurkeztu zuen faltsutzea leporatuz eta gero aztarnategiaren zuzendaritza unibertsitateari eman zion. Honaino gertaerak.


1600 eta 1840 Gipuzkoaren egoera linguistikoa
MULTIMEDIA - solasaldia

Juan Madariaga Orbearen hitzaldia, Miguel de Aranburu Historialarien Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturuneak 2017ko ekainaren 6an antolatuta, Gipuzkoako Historiaren Pasarte Ezezagunak zikloaren barruan.


2017-11-21 | Koldo Urrutia
Euskal Filologia ofiziala kolonizatuta al dago?

Azken hamarkadan, hori iradokitzen diguten kontu asko gertatu dira: ETBk bultzatutako euskalduntze berantiarra, toponimiari bizkar ematea, iberiar eta euskal zenbakien arteko erlazioa ukatzea eta 9 urte bete berri duen Iruña-Veleiari egindako erasoa.


2017-11-20 | Txerra Rodriguez
Irakurgaiak: El iceberg navarro

Beti esaten dut interesatzen zaidala etorkizuna iragana baino. Eta hala da. Kezka geroan dago, ez lehenaldian, baina … bakoitzak ditu bere perbertsioak. Eta nire perbertsio-obsesioetako bat euskararen historia soziala da.


"Euskara Nafarroako historian funtsezkoa izan da, eta bada"

Peio Monteano Sorbet historialari eta soziologo nafarrak ibilbide luzea du euskararen ikerketan. Oraingoan, frogatu du Aintzinarotik heldu zaizkigun dokumentuak gaztelaniazkoak izan arren, Nafarroan hitz egiten zen hizkuntza euskara zela. Dokumentu horiek izozmendiaren punta baino ez zirela, alegia. Navarrorum erakusketa antolatu du: balio handiko 36 pieza ikusgai jarri ditu, Nafarroako Artxiboan. “Kalte ordainketaren erakusketa” dela adierazi du.


Euskararen presentzia Nafarroan, 'Navarrorum' erakusketaren bidez

Atzo zabaldu zuten Navarrorum. Euskararen gaineko dokumentu nafarren bi mila urteko ondarea erakusketa. Nafarroako Artxiboan dago ikusgai abendura arte.


2017-09-20 | ARGIA
Urriaren 7an, Oroimenaren eta Euskararen zutabeak Gasteizen

ARGIA Eguneko goizeko egitarauan zita garrantzitsu bat izango duzu: Gasteiz borrokalari eta euskalduna ezagutzeko ibilbide gidatuak. Eman izena eta hartu parte kalea oroimenarentzat konkistatzeko operazioan.


Iruņa-Veleia, XXI. mendeko Altamira?

“Ikusi duk Altamira? Harri eta zur, mende eta piku pasatu den arren, historia berdin-berdina”, ziostan lagun batek orain dela gutxi. 1879. urtean gaude. Leinu noblekoa da Marcelino Sanz de Sautuola, abokatua ikasketaz, natur zientzia eta arkeologia zalea bokazioz. Udako goiz batez, beste batzuetan bezala, zortzi urteko alaba Maríarekin sartu da Altamirako kobazulora. Aita lanean ari den bitartean, alaba kriseilua hartu eta bazterrak miatzen hasi da. “Aita!... [+]


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude