Erdi Aroan idatzitako euskarazko testurik luzeena ikusgai dago Nafarroako artxibategian

  • 1416an, Matxin Zalbak eta Martin de San Martinek idatzitako gutunak dira. Apirilean ikus daiteke doan Nafarroako artxibategiaren beheko solairuan.

Ane Urkola Agirrezabala @irrikaz
2016ko apirilaren 04a
Matxin Zalbaren eta Martin de San Martinen arteko gutunaren pasarte bat.

Lau ilara dituen testua da ezagutzen den Erdi Aroko euskarazko testurik luzeena. 1969an aurkitu zuen gutuna Florencio Idoate Nafarroako Artxibategiko orduko zuzendariak, Nafarroako Kontuen Ganberako erregistroan. Hainbat urtez egon zen dokumentua ikusgai artxibategian, eta gorde egin zuten gero.

Gutuna ikusteko aukera izan zen Nafarroako artxibategiaren berrirekitzearen X. urteurrenaren harira antolatutako erakusketan ere. Karta idatzi zela 600 urte pasa dira orain, eta artxibategiak testua erakustea erabaki du berriz ere.

Erakusketa doakoa da, eta apiril osoan dago irekita artxibategiaren beheko solairuan. Erakusketaren ordutegia honakoa da: astelehenetik ostiralera 8:30etatik 14:30etara, eta 17:00etatik 19:00etara; asteburuetan eta jai egunetan, berriz, 11:00etatik 14:00etara.

Dokumentuaren garrantzia

Nafarroako administrazioa ez zen euskaraz komunikatzen garai hartan. Hasieran, latinez eta nafar erromantzean hitz egiten zen, eta gazteleraz gero. Nolanahi ere, dokumentu horrek erakusten du euskera ohiko hizkuntza zutela administrazioko langile batzuek.

Dokumentuak Martin de San Martin eta Matxin Zalbaren arteko bi gutun dira. Nafarroako Kontuen Ganberak egindako dokumentazio lanari esker jakin dute Karlos III ‘Noblea' erregearen administrazioko ofizialak direla biak.

Gutunean Martin de San Martinek galdetu zion ea zenbatekoa zen Erregeak Donibane Garaziko biztanleei eskaini zien murrizketa fiskala. Gutuna nafar erromantzean idatzita zegoen, baina euskaraz agurtu zen: "Jaunatiçula egun hon" (jaunak dagizula egun on). Matxin Zalbak ere euskaraz erantzun zion.

Era berean, biak gonbidatuta zeuden afari batera joan behar ote zuen ere galdetu zion gutunean. Hain zuzen, galdera pribatu horrek ere berezi egiten du dokumentua, ez baita ohikoa garai hartan ezaugarri horiek dituzten gutunak aurkitzea.


Euskararen historia kanaletik interesatuko zaizu...
Juan Martin Elexpuru hizkuntzalaria
"Datuek erakusten digute Sardiniakoak euskararen aztarnak direla"

Euskara eta paleosardiniera –erromatarrek irla konkistatu baino lehen Sardinian hitz egiten zen hizkuntza–, lotu ditu Juan Martin Elexpuru (Ubera, Bergara, 1950) idazle eta hizkuntzalariak Euskararen aztarnak Sardinian? (Pamiela, 2017) liburuan. Lehen-lehenik, harridura eragiten duen hipotesia, ez berria.


2018-03-18 | Lander Arretxea
Maider Oleaga, zine zuzendaria
"Muga asko gainditu zituen Elbira Zipitriak, eta nik ere bai, haren historia kontatzeko"

Ideia batzuen atzetik bide luzea egin behar izaten da maiz; eta beste batzuetan, ideiak berak dira zu aurkitzen zaituztenak. Halako zerbait gertatu zitzaion Maider Oleaga zinegileari (1976, Bilbo). Geroztik, sei urte eta zientoka lan-ordu joan dira, baina azkenean amaitu du Muga deitzen da Pausoa filma. Hezkuntzan zein politikan aitzindari izan zen Elbira Zipitria ezagutzeko egin duen bidea kontatu du lan horretan.


2018-02-26 | Gontzal Fontaneda
Iruņa-Veleia, lehen-lehenik pertsonak

Eliseo Gil izeneko pertsona bat lanean ari zen aztarnategi arkeologiko bat zuzentzen. Duela 12 urte erromatarren garaiko pieza batzuetan III mendean datatu zituzten idazkunak azaldu ziren. Zientziarentzat, kulturarentzat eta euskararentzat altxorrak ziren, bada. Eureka!


Lurmen enpresaren errugabetasuna berretsi du SOS Veleiak

Eliseo Gil eta Oskar Escribano balizko faltsifikazio batean nahasten dituen frogarik ez dagoela diote.


2018-01-12 | Andoni Mikelarena
"Iruņa-Veleia" auzian nahikoa delitu zantzu ikusi du epaileak epaiketari ekiteko

Ondarearen aurkako delitu zantzuak eta ustezko iruzur zantzuak aurkitu zituen ikerketa fasean epaileak. Erabaki hari errekurtsoa jarri zioten akusatuek, azkenean epaiketa egiteko nahikoa arrazoi daudela ebatzi du epaileak.


2017-12-26 | Gontzal Fontaneda
Iruņa Veleiazko lau jarrerak

Iruña-Veleiako aztarnategi arkeologikoan idazkun batzuk agertu ziren, batzuk euskaraz, arkeologoek erromatarren garaian datatuak. Euskal Herriko Unibertsitateko aditu batzuek faltsutzat jo zituzten, eta horregatik Arabako Foru Aldundiak 2008an talde arkeologikoa bota zuen, 2009an epaitegian salaketa aurkeztu zuen faltsutzea leporatuz eta gero aztarnategiaren zuzendaritza unibertsitateari eman zion. Honaino gertaerak.


1600 eta 1840 Gipuzkoaren egoera linguistikoa
MULTIMEDIA - solasaldia

Juan Madariaga Orbearen hitzaldia, Miguel de Aranburu Historialarien Elkartea eta Koldo Mitxelena Kulturuneak 2017ko ekainaren 6an antolatuta, Gipuzkoako Historiaren Pasarte Ezezagunak zikloaren barruan.


2017-11-21 | Koldo Urrutia
Euskal Filologia ofiziala kolonizatuta al dago?

Azken hamarkadan, hori iradokitzen diguten kontu asko gertatu dira: ETBk bultzatutako euskalduntze berantiarra, toponimiari bizkar ematea, iberiar eta euskal zenbakien arteko erlazioa ukatzea eta 9 urte bete berri duen Iruña-Veleiari egindako erasoa.


2017-11-20 | Txerra Rodriguez
Irakurgaiak: El iceberg navarro

Beti esaten dut interesatzen zaidala etorkizuna iragana baino. Eta hala da. Kezka geroan dago, ez lehenaldian, baina … bakoitzak ditu bere perbertsioak. Eta nire perbertsio-obsesioetako bat euskararen historia soziala da.


Peio Monteano
"Euskara Nafarroako historian funtsezkoa izan da, eta bada"

Peio Monteano Sorbet historialari eta soziologo nafarrak ibilbide luzea du euskararen ikerketan. Oraingoan, frogatu du Aintzinarotik heldu zaizkigun dokumentuak gaztelaniazkoak izan arren, Nafarroan hitz egiten zen hizkuntza euskara zela. Dokumentu horiek izozmendiaren punta baino ez zirela, alegia. Navarrorum erakusketa antolatu du: balio handiko 36 pieza ikusgai jarri ditu, Nafarroako Artxiboan. “Kalte ordainketaren erakusketa” dela adierazi du.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude