Brezhoneg Bretainiako borrokan? Ez

  • Uda honetan Bretainian ibili ginen. Bereiziki, famatu bilakatzen ari den Notre-Dame-des-Landes-eko ZAD-an(1). Han, mundu osoko lagun anitz topatu ahal izan genituen. Gainera, proiektu zehatz batentzat Euskal Herriko hainbat jenderekin ZAD-an elkartu ginen : leku intergalaktiko bat sortzeko.

Pauline Guelle
2017ko urriaren 09a

Historiaz

Bretainia « historikoa » Brest hiritik Clisson edo Naoned(2) arte hedatzen den lurralde bat da. Bretainiak, Estatu frantsesak martxan jarritako kolonizazioa jasan zuen, Ipar Euskal Herriak ezagutu duen asimilazio kultural gisan. III. Errepublikaren garaian, brezhoneg(3) hizkuntzaren aurkako errepresio handia izan zen, frantses hizkuntzak nazioaren batasuna bermatu behar izan zuelako. XIX. mendearen erditsuan frantses instituzioek eskola publikoaren bidez bere errepresio linguistikoa aplikatzen hasi zuten, brezhoneg hizkuntza eskolan debekatuz eta zigortuz. Horrez gain, hizkuntza baliogabetzeko abereen hizkuntza bezala kontsideratua izanen da. Prozesu hori Ipar Euskal Herriak bizi izan zuen euskararekiko.

Aldiz, borrokaren ikuspegitik euskara eta brezhoneg-aren bilakaerak ezberdinak izan ziren. Gaur egun Bretainian guttiengo bat bretoieraz borrokatzen da, horien artean Breizhistance(4) mugimendua eta 44 Breizh(5) kolektiboak nagusitzen dira. Zergatik?

Alde batetik, Bretainiako jendeari leporatzen zaio II. GM alemandarrekin kolaborazioan parte hartu izatea. Aitzaki hau baliatzen da erraiteko brezhoneg-ez mintzatzen denari eskuin muturrekoa dela. Beste alde batetik, publikoki « Bretagne » historikoa berreskuratu duen jendeak marka bat sortzeko egin zuen. « Produit en Bretagne »(6) lelopean Auchan, E. Leclerc (7), enpresa handiek, konparazione Bretainiako edozoin produktu (gehienetan industriala) saltzeko. Honek Bretainiaren lurraldetasuna kapitalismoari lotzen lortzen du beste mugimendu zabalago batek ez duelako lurraldetasun historiko hori eskatzen.

Bi fenomeno horiek azaldu zizkiguten, Bretainiaren lurraldetasuna eta Brezhoneg hizkuntzaren egoera hobeki ulertzeko. Bada.

Hizkuntzaz

Brezhoneg hizkuntzaren egoera larrialdi egoeran da. «Ofiz publik Ar Brezhoneg» (8) erakundeak zenbaki beldurgarriak helarazi zituen. Izan ere 2007. urtean, 206 000 mintzazaile zituen bretoierak, jakinez Bretainiak 3 milioi baino gehiagoko biztanleria zuela. Ipar Euskal Herrian(9), 2016an 51 200 mintzazaile ziren, 249 440-eko biztanleria batentzat. Bretainian, espazio oso guttik brezhonegez funtzionatzen du « Diwan » (10) eskolak aparte. Lagun batek kondatzen zaukun bretoiera entzutea ostatu batean, edari bat manatzeko bakarrik, iraultzailea zela, pentsa! Praktikarako leku gutti garatu ziren eta gaur egun, ezkertiar mugimenduak eramaiten dituen borroketan hizkuntza ez da gehiago ageri; eta nahikeri gutti da hizkuntza honen alde altxatzeko, ohitura linguistikoak irauliz.

Hain zuzen, Notre-Dames-des-Landes-eko ZAD-an bretoiera ez da entzuten. Are gehiago, leku aske sinboliko hontan brezhoneg hizkuntzaren alde ez da borrokatzen. Alderantziz, ZADera joan ginen lehen aldietan hizkuntza minorizatuetaz ari ginelarik, ondoan entzuten genituen ohar gehienak ziren: “nazionalistak”, “hetsiak” etab. Nolaz hizkuntza ezberdin bat mintzatzeagatik hetsiak kontsideratzen gintuzten zadistek? Jakinez, gehienek anitz hizkuntza ezberdin ezagutzen eta menperatzen genituela, ezkertiar iraultzaile hauen kezkak ez genituen ulertzen. Edo bai. Betiko frantses sistema zapaltzailearen eta nazionalistaren eragina ZADen ziren jende ezkertiar eta iraultzaileen burumuinetan. Harritzekoa?! Sistematik kanpo, Nazio Estatuaren zepoan erori ziren.

Glotofobiaz

Orain arte, hizkuntzen errepresioa kalifikatzeko hitz edo erranmolde bat eskas zen. Argi da kolonizazio prozesuaren barne den elementu bat izan zela frantses hizkuntzaren asimilazioa (Frantses estatuan; gaztelera izan zen bezala Espainiar estatuan), baina nola laburbildu daiteke egunerokotasunean hizkuntza minorizatu bat erabiltzen dugunok bizi dugun diskriminazio hori? 1998. urtetik goiti Philippe Blanchet-ek(11) glotofobia-ren (12) kontzeptua asmatu eta erabiltzen hasi zen. Glotofobia zer da? Oroitaraziz hizkuntzak mendekotasun eta botere joko eta bideak direla. Blanchet-ek « praktika espontaneoak » eta arau preskrituen arteko diferentzia ikertzen du (13). Kontzeptu horiek argitzeko adibideak emanen ditugu. Praktika espontaneoak, hain zuzen, arauetan sartzen ez diren praktikak dira konparazione “r” hau Euskal Herrian ezberdinki ahoskatzen dugularik, baita ere Frantzia Iparreko azentuak ez dira arauetan sartzen; horiek hizkuntzaren praktika espontaneoak deitzen ditu. Alderantziz, arau preskrituetan -frantsesez edo gazteleraz egiten duten- irratien hizkuntza da. Ikerlariarentzat azken arau horiek botere eta menpekotasun harremanak finkatzen dituzte.

Glotofobia, zilegitasunik gabeko hizkuntzen diskriminazioa da. Kontzeptu berri hau hizkuntza minorizatuentzat baliatua da. Horrez gain, hizkuntzak aipatzen dituelarik, Blanchet-ek hizkuntza bera baita azentuak ere bai analisatzen ditu.

Ikerlariak hizkuntzen diskriminaziotik pertsonen diskriminaziora pausoa egin nahi izan zuen. Zergatik? Blanchet-ek kontsideratzen duelako jendeek jasaiten dutela hainbat eraso konparazione mespretxua, herra edo baztertzea. Bukatzeko, lan hori glotofobiaren aurkako borroka bat eramaiteko egina izan zen. Horrez gain, elementu anitz ekartzen dauzkigu hizkuntza edo azentuak baliogabetzen dituztenei buruz. Gehiago jakin nahi bada France culture-n egin zuen emankizuna podcast gisa deskargatzen ahal da(14) eta bistan dena, liburu dendak berriz hornituko direlarik gomendatzen dut bere liburua irakurtzea.

ZAD-en adibidez, zer erantzunen dute erranen diegularik gure hizkuntz baliogabetzea diskriminazioa dela?

Oin-oharrak:

1) ZAD : Estatu frantsesarentzat « Zone d’Aménagement Différé » (Gerorako Antolamendu Gunea). Gobernu frantsesak aireportu bat eraikitzeko proiektu bat « babestu » zuen gunea. Borrokak zentzu berri bat eman dio gune honi « Zone À Défendre » (Defendatu Beharreko Gunea) deituz.

2)Frantsesez « Nantes ».

3) Euskaraz « bretoiera »

4) http://www.breizhistance.tv

5) https://44breizh.com

6) Itzulpena: Bretainian ekoiztua

7) http://www.produitenbretagne.bzh/annuaire-des-membres?field_company_profile_head_cp_value=&title=&page=4

8) Frantziak sortu duen hizkuntza minorizatuen instituzioa Bretainian. Ipar Euskal Herrian, Euskararen Erakunde Publikoa deitzen da.

9) Euskararen Erakunde Publikoaren arabera : http://files.eke.eus/pdf/enquetes-sociolinguistiques-bachoc.pdf

10) Murgiltze ereduzko brezhoneg-eko eskolak – Euskal Herriko « Ikastolak ».

11) Hizkuntzalaria eta Soziolinguista, erakaslea Rennes II Unibertsitatean, Bretainian.

12) Frantsesetik iltzulia : « Glottophobie ».

13) BLANCHET, Philippe, Discriminations : combattre la glottophobie, Paris, Textuel, Petite encyclopédie critique arg., 2016, 192 p.

14) https://www.franceculture.fr/conferences/universite-bretagne-loire/discrimination-par-le-langage-une-violence-meconnue

 

Iritzi hau topatu.eus webgunean argitaratu da eta CC by-sa lizentzia baliatu dugu ARGIAra ekartzeko

 

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Bretainia  |  bretoiera

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
Indar aurrerakoien borroka Latinoamerikan

Latinoamerikako bataila gogorra izaten ari da. Inflexio puntua, Lula da Silvak azaldu bezala, 2009an gertatu zen Barack Obamak kargua hartu zuen unean: “Brasilekiko harremanetan George W. Bush eta Condoleezza Rice askoz ere demokratagoak izan ziren Obama eta Hillary Clinton baino”. Obamak, 2009ko ekainaren 28an, kargua hartu eta sei hilabetetara, Hondurasko estatu kolpe militarra babestu zuen. Ondoren, hainbat herrialdetan esku-hartze edota desegonkortze estrategia anizkoitzak jarri... [+]


Migrazioak eta garapena? Win-win eszenatokia posible ote?

Azken aste hauetan, berriz ere, migrazioei loturiko gaiek indarra hartu dute agenda politiko europarrean. Hartu behar diren neurrien artean migrazio guneak diren lurraldeen garapena bultzatu behar dela entzun da behin baino gehiagotan. Horrela, fluxuak baretzeko –baina ez hori bakarrik– migratzaileek beraiek garapen hori bultzatu dezaketela azpimarratzen da. Bitxia bada ere, diskurtso hori migrazioen inguruko eztabaidan kokatzen diren muturretan entzun dezakegu. Frantziako Fronte... [+]


2018-07-22 | Edu Zelaieta Anta
Gol mundiala

Bukatu da, ederra kostata hori bai, munduko futbol txapelketa. Gauzak zer diren, baina, munduko txapelketaren ondotik ikusi dut nik gol mundial bat, telefono konpainia baten kaleko iragarki batean. Jokalaririk edota belarrik ez bazegoen ere, marketinaren gol bikaina iruditu zait, erretorika saltzaileak maite dituen letra handitan, gazteak erakartzeko asmoz: “Gu gara beti konektatuta egoten direnak”.

Konpainiak “eskaintzen” duen produktua gehiago saldu nahian,... [+]


2018-07-22 | Irati Elorrieta
Lorategi birtualak

Txakurrak jabearen antza izaten du. Lorategiak ere bai. Batek atzeko patio batean, zementu artean, pintura poteak, baldeak, tinak asto-kakaz bete ditu eta kalabaza, tomate, kaputxinak, kolore askotariko loreak nahasian landatu ditu. Alboko patiotik bereizten duen hesiaren beste aldean, terraza minimalista batean, etzaulki bat, liburu bat mahaitxo gainean. Auzokoak zeramikazko lorontzi erraldoi batean sartu du, pintatu egin duela dirudi, kaktus erraldoi bat. Besoak bihurrituta ditu landareak,... [+]


Fauna publikoa
Kanpolarrosa festival

Asteburu osoa pasa dut BBK Live jaialdiaren txioak ikusten festibalaren kontu ofizialean eta, dirudienez, Euskaraldiarekin gure hizkuntza normalizatzeko sortzen ari den kolorinetako kontsentsua ez da Kobetamendira iritsi.


2018-07-16 | Iñaki Etaio
Iruñeko zezenketak: momentua heltzen ari da

Zezenketak debekatzeko borroka luzea bada ere, ez dago zalantzarik sanferminetan ere gero eta protagonismo gehiago hartzen ari dela. Eztabaidan, maiz entzuten eta irakurtzen da zezenketen kontrako jarrera bultzatzen dutenak nagusiki kanpokoak direla, hori pisuzko argudioa izango balitz bezala.


2018-07-15 | Jon Alonso
German 40 urte

Ez  dakit zehatz artikulu honek noiz ikusiko duen argia, baina imajinatzen dut ateratzerako eginda egongo dela 2018ko uztailaren 8ko ekitaldia, German Rodríguez hil zuten 40. urteurrena gogoratzeko egin behar dena.

Udaletxe plaza leporaino beteko dela ez daukat zalantzarik; izan ere urtea emankorra izan da, eta makina bat ekitaldi, mota askotako, egin izan dira urtean zehar azken omenaldi hau arrakastatsua izan dadin; ez alferrik, prestaketa lanak duela urte eta erdi hasi ziren,... [+]


Besaulkiko tronutik

Ezkerrekoak gara, langileak. Tira, langileak bai, baina klase ertainekoak. Hori bai, kontsumitzen dugunean, kapitalista gara. Lanegun luze baten ostean, hozkailua ireki eta ganorazko afaririk prestatzeko ezertxo ez. Gaur ere astirik ez dugu izan erosketak egiteko. Auzoko denda txikiak goizegi ixten dituzte eta!

Eskuko telefonoa hartu eta errazena egingo dugu. Astea gogorra egiten ari da eta hainbeste lan egin ostean... delivery bat eskatuko dugu. Zerk tentatzen nau gehien? Zer arraio,... [+]


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude