Brezhoneg Bretainiako borrokan? Ez

  • Uda honetan Bretainian ibili ginen. Bereiziki, famatu bilakatzen ari den Notre-Dame-des-Landes-eko ZAD-an(1). Han, mundu osoko lagun anitz topatu ahal izan genituen. Gainera, proiektu zehatz batentzat Euskal Herriko hainbat jenderekin ZAD-an elkartu ginen : leku intergalaktiko bat sortzeko.

Pauline Guelle
2017ko urriaren 09a

Historiaz

Bretainia « historikoa » Brest hiritik Clisson edo Naoned(2) arte hedatzen den lurralde bat da. Bretainiak, Estatu frantsesak martxan jarritako kolonizazioa jasan zuen, Ipar Euskal Herriak ezagutu duen asimilazio kultural gisan. III. Errepublikaren garaian, brezhoneg(3) hizkuntzaren aurkako errepresio handia izan zen, frantses hizkuntzak nazioaren batasuna bermatu behar izan zuelako. XIX. mendearen erditsuan frantses instituzioek eskola publikoaren bidez bere errepresio linguistikoa aplikatzen hasi zuten, brezhoneg hizkuntza eskolan debekatuz eta zigortuz. Horrez gain, hizkuntza baliogabetzeko abereen hizkuntza bezala kontsideratua izanen da. Prozesu hori Ipar Euskal Herriak bizi izan zuen euskararekiko.

Aldiz, borrokaren ikuspegitik euskara eta brezhoneg-aren bilakaerak ezberdinak izan ziren. Gaur egun Bretainian guttiengo bat bretoieraz borrokatzen da, horien artean Breizhistance(4) mugimendua eta 44 Breizh(5) kolektiboak nagusitzen dira. Zergatik?

Alde batetik, Bretainiako jendeari leporatzen zaio II. GM alemandarrekin kolaborazioan parte hartu izatea. Aitzaki hau baliatzen da erraiteko brezhoneg-ez mintzatzen denari eskuin muturrekoa dela. Beste alde batetik, publikoki « Bretagne » historikoa berreskuratu duen jendeak marka bat sortzeko egin zuen. « Produit en Bretagne »(6) lelopean Auchan, E. Leclerc (7), enpresa handiek, konparazione Bretainiako edozoin produktu (gehienetan industriala) saltzeko. Honek Bretainiaren lurraldetasuna kapitalismoari lotzen lortzen du beste mugimendu zabalago batek ez duelako lurraldetasun historiko hori eskatzen.

Bi fenomeno horiek azaldu zizkiguten, Bretainiaren lurraldetasuna eta Brezhoneg hizkuntzaren egoera hobeki ulertzeko. Bada.

Hizkuntzaz

Brezhoneg hizkuntzaren egoera larrialdi egoeran da. «Ofiz publik Ar Brezhoneg» (8) erakundeak zenbaki beldurgarriak helarazi zituen. Izan ere 2007. urtean, 206 000 mintzazaile zituen bretoierak, jakinez Bretainiak 3 milioi baino gehiagoko biztanleria zuela. Ipar Euskal Herrian(9), 2016an 51 200 mintzazaile ziren, 249 440-eko biztanleria batentzat. Bretainian, espazio oso guttik brezhonegez funtzionatzen du « Diwan » (10) eskolak aparte. Lagun batek kondatzen zaukun bretoiera entzutea ostatu batean, edari bat manatzeko bakarrik, iraultzailea zela, pentsa! Praktikarako leku gutti garatu ziren eta gaur egun, ezkertiar mugimenduak eramaiten dituen borroketan hizkuntza ez da gehiago ageri; eta nahikeri gutti da hizkuntza honen alde altxatzeko, ohitura linguistikoak irauliz.

Hain zuzen, Notre-Dames-des-Landes-eko ZAD-an bretoiera ez da entzuten. Are gehiago, leku aske sinboliko hontan brezhoneg hizkuntzaren alde ez da borrokatzen. Alderantziz, ZADera joan ginen lehen aldietan hizkuntza minorizatuetaz ari ginelarik, ondoan entzuten genituen ohar gehienak ziren: “nazionalistak”, “hetsiak” etab. Nolaz hizkuntza ezberdin bat mintzatzeagatik hetsiak kontsideratzen gintuzten zadistek? Jakinez, gehienek anitz hizkuntza ezberdin ezagutzen eta menperatzen genituela, ezkertiar iraultzaile hauen kezkak ez genituen ulertzen. Edo bai. Betiko frantses sistema zapaltzailearen eta nazionalistaren eragina ZADen ziren jende ezkertiar eta iraultzaileen burumuinetan. Harritzekoa?! Sistematik kanpo, Nazio Estatuaren zepoan erori ziren.

Glotofobiaz

Orain arte, hizkuntzen errepresioa kalifikatzeko hitz edo erranmolde bat eskas zen. Argi da kolonizazio prozesuaren barne den elementu bat izan zela frantses hizkuntzaren asimilazioa (Frantses estatuan; gaztelera izan zen bezala Espainiar estatuan), baina nola laburbildu daiteke egunerokotasunean hizkuntza minorizatu bat erabiltzen dugunok bizi dugun diskriminazio hori? 1998. urtetik goiti Philippe Blanchet-ek(11) glotofobia-ren (12) kontzeptua asmatu eta erabiltzen hasi zen. Glotofobia zer da? Oroitaraziz hizkuntzak mendekotasun eta botere joko eta bideak direla. Blanchet-ek « praktika espontaneoak » eta arau preskrituen arteko diferentzia ikertzen du (13). Kontzeptu horiek argitzeko adibideak emanen ditugu. Praktika espontaneoak, hain zuzen, arauetan sartzen ez diren praktikak dira konparazione “r” hau Euskal Herrian ezberdinki ahoskatzen dugularik, baita ere Frantzia Iparreko azentuak ez dira arauetan sartzen; horiek hizkuntzaren praktika espontaneoak deitzen ditu. Alderantziz, arau preskrituetan -frantsesez edo gazteleraz egiten duten- irratien hizkuntza da. Ikerlariarentzat azken arau horiek botere eta menpekotasun harremanak finkatzen dituzte.

Glotofobia, zilegitasunik gabeko hizkuntzen diskriminazioa da. Kontzeptu berri hau hizkuntza minorizatuentzat baliatua da. Horrez gain, hizkuntzak aipatzen dituelarik, Blanchet-ek hizkuntza bera baita azentuak ere bai analisatzen ditu.

Ikerlariak hizkuntzen diskriminaziotik pertsonen diskriminaziora pausoa egin nahi izan zuen. Zergatik? Blanchet-ek kontsideratzen duelako jendeek jasaiten dutela hainbat eraso konparazione mespretxua, herra edo baztertzea. Bukatzeko, lan hori glotofobiaren aurkako borroka bat eramaiteko egina izan zen. Horrez gain, elementu anitz ekartzen dauzkigu hizkuntza edo azentuak baliogabetzen dituztenei buruz. Gehiago jakin nahi bada France culture-n egin zuen emankizuna podcast gisa deskargatzen ahal da(14) eta bistan dena, liburu dendak berriz hornituko direlarik gomendatzen dut bere liburua irakurtzea.

ZAD-en adibidez, zer erantzunen dute erranen diegularik gure hizkuntz baliogabetzea diskriminazioa dela?

Oin-oharrak:

1) ZAD : Estatu frantsesarentzat « Zone d’Aménagement Différé » (Gerorako Antolamendu Gunea). Gobernu frantsesak aireportu bat eraikitzeko proiektu bat « babestu » zuen gunea. Borrokak zentzu berri bat eman dio gune honi « Zone À Défendre » (Defendatu Beharreko Gunea) deituz.

2)Frantsesez « Nantes ».

3) Euskaraz « bretoiera »

4) http://www.breizhistance.tv

5) https://44breizh.com

6) Itzulpena: Bretainian ekoiztua

7) http://www.produitenbretagne.bzh/annuaire-des-membres?field_company_profile_head_cp_value=&title=&page=4

8) Frantziak sortu duen hizkuntza minorizatuen instituzioa Bretainian. Ipar Euskal Herrian, Euskararen Erakunde Publikoa deitzen da.

9) Euskararen Erakunde Publikoaren arabera : http://files.eke.eus/pdf/enquetes-sociolinguistiques-bachoc.pdf

10) Murgiltze ereduzko brezhoneg-eko eskolak – Euskal Herriko « Ikastolak ».

11) Hizkuntzalaria eta Soziolinguista, erakaslea Rennes II Unibertsitatean, Bretainian.

12) Frantsesetik iltzulia : « Glottophobie ».

13) BLANCHET, Philippe, Discriminations : combattre la glottophobie, Paris, Textuel, Petite encyclopédie critique arg., 2016, 192 p.

14) https://www.franceculture.fr/conferences/universite-bretagne-loire/discrimination-par-le-langage-une-violence-meconnue

 

Iritzi hau topatu.eus webgunean argitaratu da eta CC by-sa lizentzia baliatu dugu ARGIAra ekartzeko

 

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Bretainia  |  bretoiera

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
Zortzi abizen mantxurriano

Ainhoa Artetak eskaini du produktu bat oso goian kotizatzen ari dena zenbait hedabide espainiarretan, alegia, arraza euskalduna Espainia über alles defendatzen.


Damua dela eta ez dela

Historikoki euskal preso politikoaren figura galtzeko jokabideen aipamena egiten genuen. Genioen, era berean, damutuaren figura edo damuaren prozesua zekarrela berekin ia-ia modu atzeraezinean.


2017-10-15 | Haizea Nu˝ez
Doluak

Ukazioa, amorrua, negoziazioa, depresioa eta onarpena. Adituek diote doluak bost fase dituela, eta ez beti hurrenez hurren. Hauxe duzu marko teorikoa: “Ez zara zu, zure marko teorikoa da”. Bere horretan oso logikoa. Zure apunteetan prozesu eskematiko eta txukuna. Eta, hori jakin arte, zu –dolua zure baitatik pasatu bitartean eta zu bere baitatik–, parranda amaiezinetan murgildu zara, insomnioa sumatu duzu eta udazkeneko lehenengo suteetan erre duzu zure bizitza. Eta... [+]


Enpleguaren hamarkada galdua

Barne Produktu Gordina (BPG) ez da erreminta ona herrialdearen aberastasuna neurtzeko. Hala ere, ekonomistek magnitude hau erabili ohi dugu, lanabes moduan. Estatistikak eta tasak aipatzerako orduan, hainbeste zenbaki artean irakurle arrunta erraz galtzen da. Aitortzen dut: niri askotan ere gertatu izan zait. Hurrengo lerroetan datuak ulergarri egiten saiatuko naiz.

2007 eta 2017 urteen artean, Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan, zazpi urtez jarraian aberastasuna galdu zen, azken bi... [+]


2017-10-15 | Mikel Zurbano
Alemania ere

Eredugarria omen den herrialdean eskuin muturra Bundestagen sartu da dagoeneko. Hauteskunde osteko analisi ia gehienetan Berlingo Gobernuak atzerritarrekiko izan duen politikan ipini dute arreta alderdi xenofoboaren gorakada azaltzeko. Begirada bakarreko analisia, inondik ere. Garrantzi handiko gaia izan arren, asilo politika ez baita boz erradikalaren igoera azaltzeko faktore bakarra izan. Alemania arrakastatsuan errealitate sozioekonomikoaren narriadura begi-bistakoa da.

Ezin da ukatu... [+]


2017-10-15 | Miren Artetxe
Venezia sindromea eta disoziazio-ihesa

Turismoa, kontzeptu gisa, ez dago modan. Aski ezagunak dira, dagoeneko, turismo masiboaren aurkako argumentuak. Ikasi dugu, ikusi dugulako, hiperturistifikazioak  gure auzoetako alokairuen prezioak igoarazten dituela, komertzio arruntak turistei bideratutako denda bilakatzen dituela, eta turistentzako zerbitzuetan lan egiten dutenen lan baldintzak prekarioak izaten direla. Ikusi ditugu turista samaldak hiriko espazioak irabazten –alegia, guri galarazten, hitzaren bi... [+]


Damuaren gainean

Kontuan edukita men egitea, damua eta haien legeak onartzea direla espainiar arruntak edo eusko-espainiarrak izateko gure etsaiek jartzen dizkiguten baldintzak, nola da posible Euskal Herria Sozialistaren eraikuntzan positibo izatea, baldin eta gure izanaz eta egindako borrokaz damutzen bagara?


Espainiaz

Puigdemontek ez du espero zen errepublikaren aldarrikapenik egin, independentzia deklarazioaren ondorioak atzeratzea eta elkarrizketari azken aukera ematea hobetsi baitu. Nazioarteari begira prozesuari zilegitasun osoa emateko balio badu, ondo etorria izan dadila erabakia, baina arriskuak ere nabarmenak dira eta urratsak arin eman beharko dituzte.


Katalunia, Espainiaren aukera

Herri batek bere buruari galdera bat egin ez diezaion indarkeria poliziala, juridikoa eta mediatikoa erabiltzen direnean, ba hori ez da demokrazia.

 


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude